Phân tích - Bình luận
Điều gì khiến làn sóng M&A quay lại nước Mỹ?
Giá trị M&A tại Mỹ tăng gần 50% trong nửa đầu năm nay lên hơn 1.100 tỷ USD, dồn vào các thương vụ công nghệ lớn dù số lượng giảm.
Giá trị các thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) doanh nghiệp tại Mỹ đạt 1.110 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, tăng gần 50% so với cùng kỳ năm trước, theo S&P Global Market Intelligence. Con số này xác nhận một xu hướng đã định hình cả năm nay, khi hoạt động thâu tóm dồn về phía các thương vụ quy mô rất lớn, ngay cả lúc tổng số lượng giao dịch đi xuống.
Bức tranh cho thấy thị trường ngày càng tập trung vào một số ít giao dịch khổng lồ thay vì lan tỏa rộng. Theo dữ liệu của LSEG, tính riêng các thương vụ có mục tiêu là doanh nghiệp Mỹ, tổng giá trị m&A nửa đầu năm nay lên tới 1.500 tỷ USD, tăng 80% so với cùng kỳ năm ngoái và chiếm 54% giá trị M&A toàn cầu, so với mức 45% một năm trước. Chênh lệch giữa các con số phản ánh cách từng tổ chức đo lường và quy giá trị thương vụ, nhưng xu hướng thì thống nhất là một sự bùng nổ dẫn dắt bởi nước Mỹ.
Đại thương vụ dẫn dắt thị trường M&A
Động lực chính là các giao dịch có giá trị hàng chục tỷ USD. Theo PwC, chỉ trong 5 tháng đầu năm nay đã có 39 thương vụ trị giá từ 5 tỷ USD trở lên, cao hơn 50% so với cùng kỳ, với tổng giá trị gần gấp ba lên khoảng 957 tỷ USD. Ở cấp độ toàn cầu, LSEG ghi nhận 47 thương vụ vượt 10 tỷ USD trong nửa đầu năm nay, với tổng giá trị trên 1.300 tỷ USD, đưa giá trị M&A thế giới lên 2.800 tỷ USD, mức cao nhất cho nửa đầu năm nay kể từ khi có thống kê vào năm 1980.
Mức độ tập trung thể hiện rõ ở một vài thương vụ chi phối cả quý. Trong quý I, việc SpaceX thâu tóm công ty trí tuệ nhân tạo xAI với giá trị khoảng 250 tỷ USD đã chiếm gần 30% tổng giá trị M&A toàn cầu của quý. Đổi lại, số lượng giao dịch toàn cầu giảm khoảng 9% và rơi xuống mức thấp nhất 6 tháng đầu năm trong vòng 6 năm qua.
Giới chuyên môn gọi đây là thị trường hình chữ K, nơi các thương vụ lớn mang tính chuyển đổi bứt lên trong khi phân khúc vừa và nhỏ vẫn trầm lắng.
Công nghệ và AI là động lực
Công nghệ tiếp tục là ngành dẫn dắt. Theo LSEG, lĩnh vực này đóng góp khoảng 649 tỷ USD giá trị thương vụ trong nửa đầu năm, tương đương gần một phần tư toàn thị trường, với giá trị M&A công nghệ tăng 90% so với năm trước. Sức ép chiến lược từ cuộc đua trí tuệ nhân tạo là chất xúc tác, khi các tập đoàn tìm cách mua năng lực tính toán, dữ liệu và nhân sự thay vì tự xây dựng.
Nghịch lý là chính cơn sốt đó đang làm cạn nguồn mục tiêu. PwC nhận định sau hai năm của chu kỳ đại thương vụ AI, các công ty AI thuần đủ hấp dẫn để mua lại ngày càng khan hiếm, buộc bên mua phải nhắm tới mục tiêu nhỏ hơn hoặc tự phát triển. Một động lực khác là tái cấu trúc chuỗi cung ứng. GlobalData ước tính có khoảng 221 tỷ USD thương vụ liên quan tới chuỗi cung ứng trong nửa đầu năm, khi doanh nghiệp mua lại đối tác để bảo đảm nguồn cung trước sức ép thuế quan.
Điều kiện tài trợ dồi dào tiếp sức cho làn sóng này. Phát hành trái phiếu doanh nghiệp hạng đầu tư trên toàn cầu đạt 3.400 tỷ USD trong nửa đầu năm, mức cao kỷ lục, cung cấp nguồn vốn giá phải chăng cho các bên mua.
Thị trường cổ phiếu cũng sôi động, với thương vụ niêm yết của SpaceX huy động 86,2 tỷ USD, chiếm hơn một nửa tổng vốn IPO của cả nửa đầu năm tại Mỹ.
Chính sách và những rủi ro
Nền tảng của làn sóng là môi trường pháp lý dễ chịu hơn. Kỳ vọng chính quyền nới lỏng cách tiếp cận chống độc quyền, cùng triển vọng Cục Dự trữ Liên bang cắt giảm lãi suất, đã khuyến khích các tập đoàn theo đuổi những thương vụ dài hạn từng bị trì hoãn. Đó là lý do Mỹ vươn lên chiếm hơn một nửa giá trị M&A toàn cầu.
Dù vậy, rủi ro chưa biến mất. GlobalData lưu ý các thương vụ lớn vẫn chịu thời gian xét duyệt kéo dài và sự can thiệp chống độc quyền, nhất là trong môi trường quản lý của Mỹ. Xu hướng chọn lọc cũng rõ hơn khi nhà đầu tư ngại các tập đoàn quá dàn trải.
Akeel Sachak, phụ trách mảng tiêu dùng toàn cầu tại ngân hàng Rothschild & Co, cho rằng nhà đầu tư nay thận trọng vì sự đa dạng hóa quá mức "tạo ra phức tạp không cần thiết và làm mất tập trung".
Nhìn về nửa cuối năm nay, tâm lý được đánh giá là lạc quan có chọn lọc, dựa trên kỳ vọng nới lỏng tiền tệ và sự thích ứng của doanh nghiệp với khung thương mại mới.
Với Việt Nam, làn sóng M&A của Mỹ có ý nghĩa gián tiếp nhưng đáng chú ý. Các động lực đang chi phối thị trường toàn cầu, gồm kỳ vọng lãi suất, sức hút của trí tuệ nhân tạo và nhu cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng, cũng định hình dòng vốn thâu tóm và đầu tư vào Việt Nam.
Xu hướng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc cũng được xem là lực đỡ cho các mục tiêu của Việt Nam trong sản xuất, bất động sản công nghiệp và tiêu dùng.
Ở chiều ngược lại, khi giá trị dồn vào số ít đại thương vụ và điều kiện tài trợ phụ thuộc lãi suất toàn cầu, doanh nghiệp trong nước cần nâng chuẩn minh bạch và sẵn sàng pháp lý để đón vốn.