Quản trị
Tạo nguồn cầu nhựa tái chế ổn định
Việc chuyển hướng sử dụng nhựa tái sinh mang tính bảo vệ môi trường, đồng thời là một phương án tối ưu hóa chi phí sản xuất dài hạn cho doanh nghiệp.
Tại “Lễ khởi động hành trình tuần hoàn nhựa 2026”, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc quốc gia Unilever Việt Nam, đã đưa ra cam kết mạnh mẽ về việc gia tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì sản phẩm của doanh nghiệp. Hành động này trực tiếp đóng góp tạo thêm nhu cầu tiêu thụ cho vật liệu tái chế ngay tại thị trường nội địa. Theo bà Nguyễn Thị Bích Vân, việc gia tăng tỷ lệ sử dụng nhựa tái chế sẽ tạo động lực thúc đẩy nhu cầu thị trường tăng dần. Sự dịch chuyển này đồng thời thu hút thêm nhiều doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị, mở rộng quy mô cả nguồn cung và nguồn cầu, từ đó thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.
Tạo nguồn cầu ổn định
Đánh giá về thực trạng thị trường, bà Nguyễn Thị Bích Vân nhận định rằng Việt Nam đã đạt được những bước tiến bộ lớn để xây dựng một thị trường tái chế nhựa năng động trong thời gian hai năm qua. Tuy nhiên, thị trường này vẫn đang đối mặt với những nghịch lý đáng chú ý. Cụ thể, bà Nguyễn Thị Bích Vân cho biết mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 5,64 triệu tấn rác thải nhựa, nhưng lượng thu gom để tái chế thực tế chỉ đạt khoảng 11%, tương đương với 0,62 triệu tấn. Điều này đồng nghĩa với việc gần 90% lượng rác thải nhựa còn lại đang bị thải bỏ ra ngoài môi trường tự nhiên.
Ngược lại với lượng rác thải nội địa chưa được tận dụng, các doanh nghiệp sản xuất trong nước lại đang thiếu hụt nguyên liệu tái chế. Số liệu do bà Nguyễn Thị Bích Vân cung cấp cho thấy doanh nghiệp phải nhập khẩu khoảng 400.000 tấn phế liệu nhựa mỗi năm phục vụ hoạt động sản xuất nhựa tái sinh và tái chế. Đây là một sự lệch pha cung cầu rất lớn. Bà Nguyễn Thị Bích Vân chỉ ra thực trạng: “Chúng ta có lượng lớn vật liệu sau sử dụng sẵn có trong thị trường nội địa nhưng chưa khai thác hiệu quả để cung ứng cho nhu cầu của thị trường tái chế một cách ổn định, chất lượng cao và ở quy mô lớn hơn”.
Nhằm kết nối sự lệch cung cầu này, bà Nguyễn Thị Bích Vân đề xuất một giải pháp tập trung vào công tác nghiên cứu và phát triển. Bà kiến nghị cần thúc đẩy các nhà đổi mới sáng tạo đưa kết quả nghiên cứu phát triển (R&D) của doanh nghiệp vào ứng dụng thực tế. Các cơ quan và doanh nghiệp cần đồng hành hỗ trợ để các giải pháp này sớm tiếp cận thị trường, tiếp cận các quỹ đầu tư cùng các chuyên gia kỹ thuật nhằm giải quyết triệt để khó khăn tại từng mắt xích trong chuỗi tuần hoàn nhựa.
Bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó Tổng Giám đốc Truyền thông, Đối ngoại và Phát triển bền vững Unilever Việt Nam, nhận định rằng các doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn sẽ gia tăng việc sử dụng vật liệu tái chế, nhựa tái chế trong sản xuất nhằm trực tiếp giải quyết bài toán hiệu quả kinh tế. Việc chuyển hướng sử dụng nhựa tái sinh mang tính bảo vệ môi trường, đồng thời là một phương án tối ưu hóa chi phí sản xuất dài hạn cho doanh nghiệp.
Sự phát triển của chuỗi tuần hoàn nhựa tại Việt Nam hiện đang được củng cố bởi một hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện. Ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhận định rằng Luật Bảo vệ môi trường và cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đã tạo ra một nền tảng pháp lý vững chắc. Cơ chế này thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động thu hồi, tái chế sản phẩm cũng như bao bì của các doanh nghiệp, đồng thời buộc các chủ thể phải có trách nhiệm rõ ràng đối với toàn bộ vòng đời của sản phẩm do mình đưa ra thị trường.
Bên cạnh động lực pháp lý, các doanh nghiệp tham gia chuỗi tuần hoàn cũng được thúc đẩy bởi lợi ích kinh tế thực tế. Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM, khẳng định khi doanh nghiệp tham gia vào chuỗi phân loại và thu gom này, nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất của họ sẽ đạt mức ổn định cao. Doanh nghiệp sẽ được cung cấp đầy đủ nguyên liệu tái chế chất lượng, từ đó tối ưu hóa hoạt động sản xuất và tạo ra lợi nhuận bền vững.
Mặc dù cam kết của doanh nghiệp và định hướng pháp lý đã rõ ràng, thực tế triển khai tại cấp cơ sở vẫn bộc lộ nhiều điểm chưa đồng bộ. Ông Nguyễn Trường Giang, Phó Chủ tịch UBND phường Tân Mỹ, TPHCM, đưa ra lời cảnh báo về rủi ro về thói quen của người dân. Ông Nguyễn Trường Giang nhận định rằng chính quyền có thể nỗ lực vận động người dân phân loại rác và gia tăng các điểm tiếp nhận, nhưng nếu vật liệu sau khi phân loại không tìm được đầu ra tiêu thụ ổn định, người dân sẽ dần bỏ thói quen phân loại rác. Điều này cho thấy tính quyết định của việc duy trì một nguồn cầu ổn định từ các nhà sản xuất lớn.
Thực trạng thu gom tại cơ sở cũng đang gặp nhiều trở ngại thực tế. Bà Nguyễn Thị Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam TPHCM, chỉ ra rằng hoạt động thu gom rác đã phân loại ở một số địa bàn hiện nay vẫn tồn tại nhiều vấn đề bất cập. Công sức phân loại của người dân chưa được ghi nhận một cách tương xứng, tạo ra tâm lý e ngại. Ngoài ra, người dân hiện đang thiếu các địa điểm tiếp nhận rác thuận tiện và phần lớn vẫn chưa nhận thức rõ ràng việc rác thải sau khi phân loại sẽ đi về đâu, đóng góp cụ thể thế nào vào nền kinh tế tuần hoàn chung.
Giải pháp đa chiều
Để tháo gỡ các tồn tại trên và đưa cam kết tạo cầu của doanh nghiệp kết nối hiệu quả với nguồn cung nội địa, các đại biểu đã đề xuất nhiều giải pháp đồng bộ. Ông Nguyễn Hồng Nguyên đề xuất các cơ quan quản lý cần chủ động tham mưu xây dựng những chính sách liên kết liên ngành nhằm kết nối chặt chẽ ba nhà gồm Nhà nước, Nhà doanh nghiệp và Nhà dân. Sự kết hợp này sẽ đảm bảo tính thống nhất trong hành động và chia sẻ lợi ích giữa các bên.
Về mặt hạ tầng và tổ chức thực hiện, ông Nguyễn Hồng Nguyên kiến nghị TPHCM cần xem xét, đánh giá toàn diện các kết quả từ các mô hình thí điểm. Trên cơ sở đó, thành phố cần pháp lý hóa hoạt động của các trạm thu gom rác tái chế, bắt buộc áp dụng đồng bộ quy trình này ở cấp phường và khu phố nhằm hình thành một hệ thống thu gom có quy chuẩn rõ ràng, đồng thời đảm bảo nguồn lực tài chính ổn định để duy trì vận hành dài hạn.
Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất, bà Lê Thị Hồng Nhi đề xuất cần phải hoàn thiện cơ sở hạ tầng thu gom ở cơ sở. Đồng thời, các đơn vị cần lên kế hoạch chi tiết để kết nối trực tiếp nguồn rác sau khi phân loại với các doanh nghiệp tái chế chuyên biệt cho từng loại chất thải như rác nhựa hay rác giấy. Việc kết nối trực tiếp này giúp triệt tiêu nguy cơ rác sau phân loại bị trộn lẫn và đảm bảo dòng chảy vật liệu tuần hoàn liên tục.
Tại cấp quản lý địa phương, ông Nguyễn Trường Giang đề xuất chính quyền cơ sở cần chủ động chuẩn bị tốt bốn yếu tố cốt lõi bao gồm: thiết lập đội ngũ nhân lực vận hành chuyên trách; tính toán chi phí duy trì vận hành hệ thống một cách xuyên suốt; bảo đảm đầu ra ổn định cho nguồn vật liệu thu hồi; và thực hiện tốt công tác giám sát, vận động thường xuyên tại địa bàn.