VCCI

Ông Vũ Đức Khiên - Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội TP Hải Phòng nhấn mạnh, mục tiêu đến năm 2030, thành phố phải bảo đảm từ 60 đến 65% lực lượng lao động tham gia BHXH. Đây là con số không nhỏ nếu đặt trong bối cảnh chung cả nước hiện mới đạt hơn 42% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH, dù tỷ lệ bao phủ BHYT đã vượt 94% dân số.

Với quy mô hơn một triệu lao động và tốc độ phát triển công nghiệp, dịch vụ nhanh, Hải Phòng có lợi thế để tăng tốc, nhưng cũng đối diện áp lực không nhỏ từ khu vực doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, lao động phi chính thức và lao động thời vụ. Để hiện thực hóa mục tiêu, không thể chỉ trông chờ vào biện pháp hành chính hay tuyên truyền đơn thuần, mà cần tháo gỡ những nút thắt chính sách ngay từ gốc.

Trong vấn đề liên quan, bà Trần Thị Sinh Duyên - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần May Hai cho rằng các chính sách cần được giải thích kịp thời, giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ thay vì phải tự tìm kiếm trong rất nhiều quy định giữa Luật BHXH, Bộ luật Lao động và các văn bản hướng dẫn.

Trong khi đó, ở những nhóm lao động đặc thù, ông Vũ Văn Hiển - Giám đốc Công ty Xây dựng Hồng Long, nêu thực tế các đơn vị nhà thầu xây dựng rất khó tham gia BHXH cho người lao động vì tính chất công việc gắn với từng công trình, vị trí việc làm thường xuyên biến động, lao động di chuyển liên tục.

Ông Vũ Đức Khiên thừa nhận cơ quan BHXH biết rõ việc nhiều đơn vị sử dụng lao động tạo hợp đồng dưới tên gọi khác để trốn đóng bảo hiểm và đã liên tục tổ chức tuyên truyền, yêu cầu chấn chỉnh. Nhưng tuyên truyền thôi chưa đủ, cần có chế tài đủ mạnh và cơ chế kiểm tra hiệu quả hơn. Từ ngày 1/5/2025, Nghị định 28/2025/NĐ-CP quy định mức phạt đối với hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc lên tới 12 đến 20% số tiền trốn đóng, tối đa một tỷ đồng đối với tổ chức. Đây là tín hiệu cứng rắn, song vấn đề cốt lõi vẫn là khả năng phát hiện và truy thu, đặc biệt với những hợp đồng “lách luật” và lao động phi chính thức.

Một câu hỏi rất thực tiễn được bà Nguyễn Thị Hoa - Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn doanh nghiệp SUNRISE Việt Nam, đặt ra, người đã nghỉ hưu nhưng tiếp tục làm việc bán thời gian cho doanh nghiệp thì có phải đóng BHXH hay không và có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?

Trả lời câu hỏi này, đại diện BHXH TP Hải Phòng cho rằng, theo quy định của Luật BHXH hiện hành, người đang hưởng lương hưu không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, nếu họ có thu nhập từ tiền lương, tiền công tại doanh nghiệp, khoản thu nhập này vẫn phải khấu trừ thuế thu nhập cá nhân theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân khi vượt ngưỡng chịu thuế. Đối với cán bộ, giáo viên đã đóng BHXH ở nơi khác nhưng đồng thời có hợp đồng lao động tại doanh nghiệp, họ vẫn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc tại đơn vị đang sử dụng lao động, trừ trường hợp đã nghỉ hưu. Việc hiểu sai các quy định này dễ dẫn đến tranh chấp lao động, đặc biệt khi Luật BHXH năm 2024 vừa có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 với nhiều thay đổi về đối tượng tham gia và căn cứ đóng.

Đáng chú ý, tại buổi Cà phê Doanh nhân, đại diện cơ quan BHXH TP Hải Phòng thông tin từ ngày 1/9 tới, ngành BHXH sẽ chính thức sử dụng mã số định danh cá nhân làm mã số BHXH trên cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia đã được đồng bộ. Theo đó, cơ quan BHXH không yêu cầu người lao động phải cung cấp bất kỳ thông tin cá nhân nào qua tin nhắn, điện thoại hay mạng xã hội. Đây là bước cải cách hành chính quan trọng, vừa giảm thủ tục, vừa góp phần phòng chống lừa đảo, thu thập trái phép dữ liệu cá nhân. Nhưng bài toán đặt ra là dữ liệu đồng bộ có thực sự chính xác và kịp thời với biến động lao động tại doanh nghiệp hay không, và liệu doanh nghiệp có được tạo điều kiện tối đa khi đối chiếu dữ liệu này trong quá trình kê khai, đóng nộp hay không.

Ông Phí Trọng Đức - Quyền Giám đốc VCCI Chi nhánh Duyên hải Bắc bộ khẳng định, VCCI là ngôi nhà chung của doanh nghiệp, đã tham gia tích cực vào quá trình xây dựng, soạn thảo nhiều bộ luật, trong đó có Luật BHXH năm 2024 và các nghị định hướng dẫn. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận nhiều doanh nghiệp chưa thực sự chủ động đặt mình vào quá trình xây dựng chính sách, mà thường chỉ phản ứng khi chính sách đã ban hành và phát sinh vướng mắc. Đây là hạn chế cần khắc phục bằng cách tăng cường đối thoại định kỳ, lấy ý kiến rộng rãi và công khai phản hồi của cơ quan soạn thảo.

Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 được đánh giá là bước tiến lớn với việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, bao gồm cả người lao động làm việc không trọn thời gian có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn mức lương tối thiểu vùng, chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương. Nghị định 158/2024/NĐ-CP cũng quy định cụ thể về căn cứ đóng, tiền lương, thu nhập tháng làm cơ sở đóng BHXH.

Tuy nhiên, theo ông Trần Văn Thắng - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hải Phòng, sự thay đổi về đối tượng và căn cứ đóng cũng đồng nghĩa với việc nhiều doanh nghiệp phải rà soát lại toàn bộ hệ thống hợp đồng, thang bảng lương, quy chế trả lương để phù hợp. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn chiếm đa số tại Hải Phòng, đây là áp lực không hề nhỏ. Vì vậy, các kiến nghị tại buổi đối thoại không chỉ mang tính cục bộ, mà phản ánh nhu cầu chung của cộng đồng doanh nghiệp cả nước trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách.

Phát biểu kết luận tại buổi Cà phê Doanh nhân, đại diện VCCI Chi nhánh Duyên hải Bắc bộ nhấn mạnh cần bảo đảm lợi ích hài hòa giữa ba bên. Minh bạch chính sách, đồng hành thực chất, lợi ích hài hòa chính là chìa khóa để BHXH không còn là gánh nặng trên vai doanh nghiệp, mà trở thành động lực cho phát triển bền vững.

Bùi Hiền - Nguyễn Chuẩn