24h

Không khó bắt gặp trên mạng xã hội những phiên livestream “xổ số cào”, “vé cào trúng thưởng” diễn ra sôi động như một cuộc chơi có đông người tham gia. Người dẫn liên tục cào vé, chốt “cọc”, công bố tiền thưởng; phía dưới, các bình luận đăng ký chơi, khoe trúng và thúc giục trả thưởng nối nhau xuất hiện.

Sau vẻ náo nhiệt ấy là những giao dịch khó kiểm chứng, được điều hành bởi các tài khoản không rõ danh tính. Chỉ một lần tò mò bấm vào đường link hoặc chuyển vài trăm nghìn đồng để “thử vận may”, người xem có thể bị cuốn sâu vào trò may rủi, đối mặt với nguy cơ mất tiền và lộ dữ liệu cá nhân.

Những màn “trả thưởng” khó kiểm chứng

Qua khảo sát, phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp ghi nhận các phiên livestream dạng này được tổ chức khá công khai. Không cần xác minh danh tính, cũng không phải trải qua bất kỳ bước kiểm tra nào, người xem có thể lập tức theo dõi, bình luận và được hướng dẫn liên hệ để tham gia.

Tại một phiên livestream được phóng viên ghi nhận, tài khoản phát trực tiếp có tên liên quan đến “vé cào”, thu hút khoảng 50 -70 người theo dõi cùng lúc. Người điều hành không lộ mặt, chỉ có đôi tay liên tục cầm vé, ghi tên người chơi và số tiền lên từng mảnh giấy đặt trước màn hình.

Phía sau là tấm bảng viết “combo ưu đãi”, kèm các mức “cọc 299K”, “cọc 399K”, “cọc 599K”. Dưới phần bình luận, những lời nhắn như “combo 299”, “cào đi em”, “xin vía may mắn”, “trả thưởng anh đi em” liên tục xuất hiện.

Người mới bước vào livestream rất dễ có cảm giác đây là một “sân chơi” đông người, nơi việc xuống tiền, cào vé và nhận thưởng đang diễn ra liên tục.

Để tăng sức thuyết phục, người điều hành nhiều lần sử dụng máy tính cộng các con số ngay trước camera. Có thời điểm, màn hình một chiếc điện thoại với dòng chữ “Chuyển tiền thành công” cùng số tiền 585 triệu đồng được đưa sát ống kính. Đường link dẫn tới tài khoản được giới thiệu là “chăm sóc khách hàng” cũng xuất hiện ngay dưới phần bình luận.

Chỉ trong vài phút, trước mắt người xem hiện lên gần như đầy đủ các chi tiết của một giao dịch tưởng như có thật: tên người chơi, số tiền “cọc”, kết quả cào, lời thúc giục trả thưởng và cả hình ảnh chuyển tiền thành công.

Nhịp livestream được đẩy nhanh. Người điều hành vừa cào vé, tính tiền, vừa đọc bình luận. Phía dưới, các tài khoản nối nhau đăng ký, xin cào hoặc “xin vía”. Không khí dồn dập dễ khiến người xem bị cuốn theo, không có nhiều khoảng dừng để kiểm chứng những gì đang diễn ra.

Nhưng đằng sau màn hình là hàng loạt câu hỏi chưa được giải đáp: Những tài khoản liên tục bình luận có phải người chơi thực? Khoản tiền được đưa ra có thực sự là tiền trả thưởng? Kết quả cào được kiểm soát ra sao? Nếu đã chuyển tiền nhưng không nhận được khoản thưởng như quảng cáo, người chơi sẽ tìm ai để đòi lại?

Danh tính người điều hành, địa chỉ tổ chức hoạt động và căn cứ xác định tính hợp pháp của trò chơi không được công khai trong phiên livestream. Thứ được nhắc đi nhắc lại chỉ là các mức “cọc”, lời thúc giục tham gia và đường link “chăm sóc khách hàng”.

Nhiều chuyên gia cảnh báo, từ một buổi phát trực tiếp công khai, người xem nhanh chóng được dẫn sang kênh liên hệ khác, nơi những trao đổi và giao dịch có thể diễn ra ngoài tầm quan sát của cộng đồng. Một lần “cọc” vài trăm nghìn đồng tưởng như chỉ để thử vận may có thể mở đầu cho những lần chuyển tiền tiếp theo.

Rủi ro không dừng lại ở số tiền đã chuyển. Việc truy cập đường link lạ hoặc cung cấp số điện thoại, thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng còn có thể khiến người dùng bị thu thập dữ liệu, chiếm quyền kiểm soát tài khoản, thậm chí bị cài mã độc vào thiết bị.

Cẩn trọng hiệu ứng đám đông

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Võ Đỗ Thắng - Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Đào tạo An ninh mạng Athena, cho biết các đối tượng lừa đảo đang tận dụng livestream để gia tăng tương tác và tiếp cận lượng lớn người xem, thay cho những thông báo đơn thuần trước đây.

Khả năng tương tác trực tiếp cùng tốc độ lan truyền nhanh khiến livestream trở thành công cụ thuận lợi để tạo dựng niềm tin. Không gian trực tuyến được tổ chức như một giao dịch thật, với người dẫn, người tham gia, bình luận hưởng ứng và thông báo nhận thưởng. Khi các chi tiết cùng xuất hiện, người xem dễ tin rằng những gì diễn ra trước mắt là minh bạch.

Sau khi thu hút được người theo dõi, các đối tượng thường đưa ra lời mời hấp dẫn, liên tục thúc giục “tham gia ngay”, “nhận ưu đãi lớn” hoặc yêu cầu truy cập đường link gắn dưới livestream. Một khi niềm tin đã được tạo dựng, người dùng dễ làm theo hướng dẫn và bị dẫn sang những trang web cung cấp thông tin không đúng sự thật hoặc được dựng lên nhằm mục đích lừa đảo.

“Nguy hiểm hơn, một số đường link có thể chứa mã độc. Chỉ cần truy cập hoặc làm theo hướng dẫn, người dùng có nguy cơ bị cài mã độc vào thiết bị, bị theo dõi hoạt động, đánh cắp thông tin cá nhân và dữ liệu tài khoản”, ông Thắng cảnh báo.

Ông Võ Đỗ Thắng khuyến cáo người dân đặc biệt thận trọng với các tài khoản livestream không công khai danh tính, địa chỉ hoặc thông tin có thể kiểm chứng. Người dùng không nên tin vào những lời mời quá hấp dẫn, liên tục thúc giục phải quyết định thật nhanh; tuyệt đối không truy cập đường link lạ được cung cấp trong livestream.

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Đức Biên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng, hình thức được quảng bá là “xổ số cào” thường đánh trúng tâm lý muốn kiếm tiền nhanh bằng những lời mời như “dễ chơi, dễ trúng”, “thắng lớn” hoặc “nhận thưởng ngay”. Đằng sau những lời quảng cáo hấp dẫn có thể là hoạt động cá cược trái phép, thậm chí là thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tiền của người tham gia.

“Kết quả hiển thị trên livestream, các tài khoản liên tục báo trúng hay hình ảnh chuyển tiền thành công đều có thể được dàn dựng để tạo lòng tin. Khi người chơi đã chuyển tiền, các đối tượng có thể viện ra nhiều lý do để yêu cầu nộp thêm phí, tiếp tục chuyển tiền hoặc khóa tài khoản, cắt đứt liên lạc”, Luật sư Biên cảnh báo.

Luật sư Nguyễn Đức Biên khuyến cáo người dân không chuyển tiền theo hướng dẫn của những tài khoản không rõ danh tính; không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP và không truy cập đường link lạ. Số tiền tham gia ban đầu không lớn hoặc việc liên tục có người khoe trúng thưởng không đồng nghĩa với hoạt động đó an toàn, minh bạch.

“Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc đã chuyển tiền, người dân cần dừng ngay giao dịch; lưu lại nội dung livestream, đường link, tin nhắn, số tài khoản nhận tiền và các chứng từ liên quan. Đồng thời, cần nhanh chóng thông báo cho ngân hàng, trình báo cơ quan công an để được hướng dẫn xử lý. Việc tiếp tục chuyển tiền với hy vọng lấy lại khoản đã mất có thể chỉ khiến thiệt hại lớn hơn”, Luật sư Biên nhấn mạnh.

Nguyễn Giang