Chứng khoán
"Bật" cơ chế giám sát cổ phiếu sau nâng hạng
Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) vừa ban hành quy chế giám sát nhằm ngăn chặn kiểm soát các hành vi trục lợi và thao túng cổ phiếu, khi thị trường chứng khoán chính thức nâng hạng có hiệu lực từ 21/9.
Giám sát qua 3 giai đoạn
Điểm sáng của quy chế mới là giám sát không chỉ đóng khung vào ngày quỹ ETF thực hiện mua bán, mà được mở rộng thành 03 giai đoạn, bao phủ toàn bộ vòng đời của một kỳ quỹ tái cơ cấu.
Giai đoạn 1, đó là nhận diện rủi ro từ sớm, bắt đầu từ ngày giao dịch trước thời điểm chốt dữ liệu trước ngày FTSE Russell công bố thông tin. Cơ quan quản lý sẽ hướng tới các cổ phiếu "tiềm năng" có khả năng được thêm vào hoặc loại khỏi rổ chỉ số. Thời điểm chốt dữ liệu là lúc FTSE Russell thu thập các tiêu chí cốt lõi như vốn hóa, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) và room ngoại. Việc giám sát sớm giúp phát hiện dòng tiền "đón lõng" dựa trên tin đồn hoặc thông tin nội bộ.
Giai đoạn 2, theo dõi trọng điểm, kéo dài từ ngày công bố thông tin đến ngày giao dịch liền trước ngày chỉ số có hiệu lực. Lúc này, mục tiêu giám sát được thu hẹp, nhắm vào các mã chứng khoán đã được "điểm danh" chính thức bổ sung hoặc loại bỏ khỏi danh mục.
Giai đoạn 3, kiểm soát dư chấn, bắt đầu từ ngày chỉ số có hiệu lực và kéo dài thêm 5 ngày giao dịch sau đó. Quá trình này giúp cơ quan quản lý nắm bắt toàn diện hành vi của các dòng vốn trước, trong và sau khi hoàn tất điều chỉnh danh mục.
Cổ phiếu nào nằm trong tầm ngắm?
Không chỉ những cổ phiếu có khả năng được thêm hoặc loại khỏi chỉ số, mà cả các cổ phiếu chính thức được FTSE Russell công bố thêm hoặc loại khỏi rổ chỉ số đều thuộc diện theo dõi. Điểm đáng chú ý, không chỉ “soi” từng tài khoản mà HOSE sẽ theo dõi cả tài khoản đơn lẻ lẫn nhóm tài khoản nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Theo quy chế, hoạt động rà soát sẽ "soi chiếu" ba nhóm hành vi có rủi ro cao. Thứ nhất, dòng tiền từ một tài khoản hoặc nhóm tài khoản có dấu hiệu chi phối, tác động làm sai lệch giá và thanh khoản. Thứ hai, các lệnh giao dịch cố tình "bẻ lái" giá đóng cửa (phiên ATC) ngay trước ngày rổ chỉ số mới có hiệu lực. Thứ ba, các giao dịch mua bán có tính chất "chạy trước" nhờ lợi dụng thông tin nội bộ.
Khi phát hiện giao dịch nghi vấn, HOSE có thể yêu cầu các công ty chứng khoán cung cấp thông tin, tài liệu để làm rõ giao dịch, đồng thời báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và VNX.
Nói đơn giản, không chỉ nhìn vào giá cổ phiếu tăng hay giảm, cơ quan quản lý còn có thể truy ngược dòng giao dịch khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Ngày 21/9 tới đây FTSE Russell công bố chính thức 27 cổ phiếu lọt rổ nâng hạng. Việc 27 cổ phiếu được thêm vào các bộ chỉ số FTSE có thể kéo theo dòng tiền ETF và các quỹ đầu tư bám theo chỉ số. Trong những phiên cơ cấu, đặc biệt là phiên ATC, thanh khoản và biến động giá có thể tăng mạnh.
Theo chứng khoán BSC, việc VNX ban hành quy chế mới có ý nghĩa thực tiễn cao khi chuyển phương thức giám sát từ “bị động ứng phó” sang “chủ động phòng ngừa và nhận diện sớm”. Có thể nói, với việc thắt chặt giám sát của VNX là bước chuẩn bị đón dòng vốn sau nâng hạng. Trước đó, vào tháng 10/2025, FTSE Russell đã quyết định nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp và tái xác nhận lộ trình này vào đợt đánh giá tháng 3/2026.
Nhằm tránh những cú sốc thanh khoản, dòng vốn sẽ không ồ ạt đổ vào rổ FTSE Global Equity Index Series (FTSE GEIS), mà chia thành bốn giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Với kết quả chỉ báo rà soát bán niên cho thấy 27 mã chứng khoán Việt Nam sẽ gia nhập FTSE GEIS vào ngày 21/9 tới đây. Những cổ phiếu đầu đàn góp mặt vào nhóm vốn hóa lớn có VCB, VIC, VHM; nhóm vốn hóa vừa gọi tên BID, HPG, VPB, cùng 21 đại diện thuộc nhóm vốn hóa nhỏ…