Doanh nghiệp

Khoảng cách lớn đang tồn tại giữa nhu cầu của doanh nghiệp và tiêu chuẩn của nhà đầu tư. Thị trường vốn không phải thiếu nguồn lực mà đang thiếu những doanh nghiệp đủ điều kiện để đưa dòng vốn về đúng “luồng” phát triển.

Khác biệt cung - cầu

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế hướng đến 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030, doanh nghiệp SME không chỉ cần thị trường mà cần đáp ứng đủ nhu cầu vốn cho phát triển.

Yêu cầu cấp bách này đang được Chính phủ chỉ đạo các ngân hàng, tổ chức tín dụng tích cực giải quyết. Tuy nhiên, theo ông Vũ Đông - Giám đốc vận hành Công ty CP LLead Capital, ngoài vốn chủ sở hữu và vốn vay ngân hàng, thị trường có nhiều kênh huy động vốn cho doanh nghiệp, từ quỹ đầu tư, trái phiếu, đối tác trong chuỗi cung ứng... Trong đó, nhiều doanh nghiệp FDI và khoảng 30% doanh nghiệp niêm yết mà chuyên gia đồng hành đã khai thác rất hiệu quả nguồn vốn từ chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, với hơn 300 quỹ đăng ký hoạt động, Việt Nam hiện đứng thứ hai Đông Nam Á về số lượng quỹ đầu tư. Tuy nhiên, trên thực tế, chỉ khoảng 40 quỹ giải ngân cho doanh nghiệp mà nguyên nhân là sự khác biệt trong khẩu vị đầu tư của quỹ với mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp.

Ông Phạm Đức Dũng - Giám đốc Trung tâm M&A và tái cấu trúc, công ty CP Chứng khoán SHS đồng quan điểm. Nhấn mạnh, nền kinh tế đang hội tụ những điều kiện hấp dẫn thu hút các dòng vốn trong tương lai, ông Phạm Đức Dũng đưa ra con số ước khoảng 30 tỷ USD vốn nước ngoài có thể “chảy” vào Việt Nam đến năm 2030. Hiện tại, trong bối cảnh tín dụng ngân hàng tới ngưỡng cùng với áp lực lãi suất, để huy động vốn cho tăng trưởng trung và dài hạn, doanh nghiệp cần tìm kiếm và sử dụng vốn từ thị trường chứng khoán, trái phiếu, quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân, các tổ chức tài chính phát triển (DFI) hoặc nhà đầu tư chiến lược. Mỗi kênh phù hợp với một nhu cầu khác nhau. Trong đó, quỹ đầu tư và PE phù hợp với doanh nghiệp có triển vọng tăng trưởng cao; DFI mang đến tài chính với lãi suất hợp lý nhưng đưa ra KPI cao về ESG. Còn nhà đầu tư chiến lược vừa mang đến tiền vốn vừa mang theo cả công nghệ, thị trường và năng lực quản trị.

Nếu phát triển bằng nguồn lực nội tại, doanh nghiệp có thể mất 5 - 7 năm hoặc hơn thế để tăng trưởng về quy mô, chất lượng. Tuy nhiên, khi cơ hội thị trường lớn nhưng “cửa sổ thời gian” ngắn, có thêm vốn và nguồn lực từ nhà đầu tư, thời gian này có thể được rút ngắn giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô và nắm bắt cơ hội tham gia chuỗi giá trị. Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh và dịch chuyển chuỗi cung ứng diễn ra nhanh, nhiều nhà đầu tư chiến lược Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu đang quan tâm đến các lĩnh vực nông nghiệp, logistics, công nghệ thông tin, y tế và giáo dục của Việt Nam.

Huy động vốn cần trở thành năng lực cốt lõi

Ông Vũ Đông chỉ ra một trong những rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp SME khó tiếp cận nguồn lực từ các kênh vốn là quản trị chưa hiệu quả, chi phí chưa được ghi nhận đầy đủ, chưa chứng minh được dòng tiền. Ngoài ra, nhiều phương án kinh doanh bị đánh giá thiếu khả thi do chưa có dữ liệu về quy mô thị trường, khách hàng mục tiêu hay tiềm năng của ngành. Trong khi đây là những thông tin mà các tổ chức cấp vốn luôn yêu cầu trước khi quyết định giải ngân.

Từ thực tế này, chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, chuyển từ "đi tìm vốn" sang "vốn tự tìm đến" thông qua chuẩn hoá quản trị, minh bạch tài chính và xây dựng hệ thống kế hoạch kinh doanh dài hạn. Giám đốc vận hành công ty CP LLead Capital khẳng định: Tiếp cận vốn là kết quả của một quá trình quản trị tốt. Doanh nghiệp càng minh bạch thì chi phí sử dụng vốn càng thấp. Do vậy, doanh nghiệp cần xác định huy động vốn là một trong những năng lực cốt lõi, được xây dựng song hành với quá trình phát triển và quản trị doanh nghiệp.

Đại diện công ty CP Chứng khoán SHS cũng nhận định: Để đánh giá rủi ro của doanh nghiệp SME để cấp vốn, các tổ chức tín dụng gặp khó bởi quản trị doanh nghiệp mang nặng tính gia đình, thiếu tài sản đảm bảo, báo cáo tài chính chưa chuẩn chỉnh… Từ thực tế đó, để nắm bắt nguồn vốn cho tăng trưởng, bao gồm cả vốn ngân hàng lẫn các kênh đầu tư dẫn vốn khác, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị từ trước, tối thiểu 2 năm. Đó là thời gian doanh nghiệp minh bạch hóa báo cáo tài chính, tách bạch tài sản của chủ doanh nghiệp và tài sản của doanh nghiệp để nhà đầu tư nhìn rõ dòng tiền đầu tư; xây dựng các chiến lược kinh doanh, kế hoạch nhân sự…

Khi các thông tin được chuẩn hóa, minh bạch, giá trị doanh nghiệp được nâng cao hơn, khả năng tiếp cận vốn hiệu quả hơn. Yêu cầu này càng trở nên cần thiết khi thời gian tới, việc cấp tín dụng cho doanh nghiệp SME đang định hướng mở rộng điều kiện cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu và tài sản vô hình thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp như hiện nay.

Giám đốc vận hành công ty CP LLead Capital cho biết thêm: Hiện nay, thực hành quản trị tốt, minh bạch tài chính của doanh nghiệp đang trở nên thuận lợi hơn khi các cơ quan chức năng áp dụng hóa đơn điện tử, kết nối dữ liệu giữa ngân hàng, thuế, bảo hiểm và hải quan. Bên cạnh đó, sự phát triển công nghệ tài chính đang trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng. Các giải pháp như chấm điểm tín dụng bằng dữ liệu, nền tảng quản lý bán hàng, kinh doanh tích hợp thanh toán không dùng tiền mặt… làm cho hoạt động kinh doanh minh bạch hơn. Dòng tiền được chứng minh, mọi doanh thu và chi phí được ghi nhận đầy đủ có nghĩa là dữ liệu kinh doanh trở thành một tài sản có giá trị, tạo cơ sở để ngân hàng, các tổ chức tài chính đánh giá tín dụng, qua đó đưa dòng vốn đến đúng đối tượng với chi phí hợp lý.

Hạnh Lê