Nghiên cứu - Trao đổi
Tạo lực đẩy để sản phẩm văn hóa Việt cạnh tranh quốc tế
Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được kỳ vọng mở thêm cơ hội để doanh nghiệp sáng tạo phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu và từng bước đưa văn hóa Việt Nam cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo ngày càng trở thành một động lực tăng trưởng mới, giá trị của sản phẩm văn hóa không còn giới hạn trong phạm vi một tác phẩm, chương trình hay sự kiện. Một bộ phim, bản nhạc, trò chơi, thiết kế hay sản phẩm nghệ thuật nếu được đầu tư bài bản có thể tạo ra chuỗi giá trị lớn, từ bản quyền, quảng cáo, du lịch, thời trang đến dịch vụ và thương mại.
Tuy nhiên, để những ý tưởng sáng tạo có thể chuyển hóa thành sản phẩm hàng hóa, dịch vụ và thương hiệu đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp cần một môi trường pháp lý thuận lợi hơn, cùng các cơ chế hỗ trợ về vốn, thuế, sở hữu trí tuệ, thị trường và kết nối quốc tế.
Đây cũng là một trong những vấn đề được đặt ra trong quá trình hoàn thiện Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa (Dự thảo), đang được lấy ý kiến rộng rãi trước khi trình các cơ quan có thẩm quyền thẩm định. Đây là đạo luật được giới chuyên môn kỳ vọng, bởi lần đầu tiên công nghiệp văn hóa được xây dựng một khung pháp lý riêng, hướng tới phát triển đồng bộ cả hệ sinh thái.
Theo Dự thảo, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được xây dựng với 6 nhóm chính sách trọng tâm và 6 nhóm cơ chế đặc thù, hướng tới tạo hành lang pháp lý và động lực mới cho lĩnh vực công nghiệp văn hóa.
Tuy nhiên, để công nghiệp văn hóa thực sự trở thành một ngành kinh tế có khả năng cạnh tranh, vấn đề không chỉ nằm ở việc tạo thêm sản phẩm mà quan trọng là phải giúp các sản phẩm đó đủ sức bước ra thị trường quốc tế. Vì vậy, trong quá trình góp ý Dự thảo, nhiều ý kiến đặc biệt lưu ý việc thiết kế chính sách theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị thương hiệu văn hóa Việt Nam.
Từ góc độ doanh nghiệp và ngành điện ảnh, TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam cho rằng chính sách ưu đãi cần có trọng tâm, lựa chọn những ngành mũi nhọn để tập trung nguồn lực, đồng thời cụ thể hóa chính sách về thuế, đất đai, tín dụng, đầu tư, quỹ phát triển và huy động nguồn lực xã hội.
Theo TS Ngô Phương Lan, Việt Nam cũng cần thúc đẩy quốc tế hóa, phát triển thị trường xuất khẩu sản phẩm văn hóa, xây dựng thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa và tăng quyền chủ động cho địa phương trong thí điểm các mô hình phát triển.
Cùng với đó, cần hoàn thiện thể chế về kinh tế và dữ liệu văn hóa, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình kinh doanh mới để tạo nền tảng cho doanh nghiệp sáng tạo phát triển.
Từ góc độ ngoại giao văn hóa, bà Chu Thu Phương, Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa, Bộ Ngoại giao cho rằng cần chú trọng đưa những giá trị đặc sắc như tuồng, chèo, cải lương ra quốc tế, đồng thời có chính sách khuyến khích nghệ nhân.
Theo bà Chu Thu Phương, ngoại giao có thể hỗ trợ mở rộng thị trường, tìm kiếm đối tác, kết nối các quỹ, nguồn lực và chuyên gia quốc tế, đồng thời hỗ trợ đưa các thương hiệu văn hóa Việt Nam ra nước ngoài.
Bà cũng đề nghị làm rõ hơn quy định về bản quyền đối với tác phẩm phái sinh, tài sản sở hữu trí tuệ gốc và chính sách tạo cạnh tranh quốc tế. Đây là những vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh sản phẩm văn hóa ngày càng được tạo ra, khai thác và phân phối trên môi trường số, với khả năng tiếp cận thị trường xuyên biên giới.
Tán thành với sự cần thiết xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Trần Văn Đăng, Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh cho rằng, luật cần tạo hành lang pháp lý để khơi thông nguồn lực, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư và đưa các sản phẩm văn hóa Việt Nam ra thị trường quốc tế.
Theo đại biểu, nhiều quốc gia đã coi văn hóa là một nguồn lực kinh tế gắn với đổi mới sáng tạo, công nghệ số và hội nhập. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore cho thấy, khi sản phẩm văn hóa đủ sức hấp dẫn, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn lan tỏa sang du lịch, dịch vụ, thương mại và nhiều ngành kinh tế khác.
“Phát triển tốt thị trường trong nước mới chỉ là bước đầu. Việt Nam cần hướng tới xây dựng những sản phẩm công nghiệp văn hóa có thương hiệu, khả năng cạnh tranh quốc tế và tạo sức hút để người nước ngoài đến Việt Nam trải nghiệm các sản phẩm, sự kiện văn hóa”, đại biểu nêu.
Theo đó, Luật cần tạo môi trường thuận lợi để ý tưởng sáng tạo được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và tài sản có giá trị; đồng thời khuyến khích nguồn lực tư nhân, thích ứng với các mô hình kinh doanh mới và sự phát triển của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo.