Kinh tế

Sau Nghị quyết 222/2025/QH15, mô hình “một trung tâm, hai điểm đến” tại TP HCM và Đà Nẵng được cụ thể hóa bằng 8 Nghị định hướng dẫn. Cuối năm 2025, Quốc hội tiếp tục thông qua Luật Tòa án chuyên biệt tại VIFC. Vấn đề tiếp theo là các cơ chế này vận hành ra sao để giảm rủi ro pháp lý và chi phí vốn cho nhà đầu tư?

Khi dòng vốn bước ra khỏi VIFC

Theo Bà Linh Bùi, Giám đốc điều hành hãng luật Allens tại Việt Nam, khuôn khổ pháp lý đối với VIFC đã có một số thay đổi đáng kể về ngoại hối, sở hữu nước ngoài, dòng vốn và tài sản bảo đảm. “Cơ chế hiện hành đã mở khả năng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất trong VIFC cho bên cho vay nước ngoài trong những trường hợp đáp ứng điều kiện”, bà Linh cho biết.

Nhưng câu hỏi phức tạp hơn xuất hiện khi dòng vốn rời VIFC. Bà Linh đưa ra ví dụ về một ngân hàng hoặc định chế tại VIFC muốn cho vay một dự án năng lượng tái tạo ở Nghệ An. Khi giao dịch đi ra ngoài VIFC, các quy định chung của Việt Nam về khoản vay nước ngoài, ngoại hối, đất đai và tài sản bảo đảm lại được áp dụng. Điều này tạo ra một “đường biên” pháp lý giữa cơ chế đặc thù trong VIFC và hệ thống pháp luật chung. Với nhà đầu tư, đường biên này ảnh hưởng trực tiếp tới cấu trúc giao dịch, khả năng nhận tài sản bảo đảm và mức độ rủi ro.

Vấn đề càng đáng chú ý bởi vai trò của VIFC không dừng ở hoạt động tài chính trong một khu vực địa lý. Theo bà Linh, một trong những vai trò quan trọng của trung tâm này là đưa vốn từ nước ngoài vào nền kinh tế Việt Nam rộng hơn.

Ngoài ra, ông Andrew Oldland KC, Trưởng nhóm công tác về trung tâm tài chính quốc tế của TheCityUK, cũng cho rằng phán quyết và quyết định liên quan phải có khả năng được thực thi đối với tài sản nằm ngoài phạm vi trung tâm. Theo ông, thực thi đối với tài sản trong trung tâm tương đối đơn giản. Bài toán khó hơn xuất hiện khi tài sản hoặc tài sản bảo đảm nằm trong nền kinh tế rộng hơn. “Nếu điều đó không vận hành, dòng vốn sẽ không vào”, ông Oldland nhận định.

Do đó, hiệu quả của VIFC sẽ phụ thuộc một phần vào khả năng làm rõ cách các cơ chế đặc thù tương tác với hệ thống pháp luật chung. Nếu quyền của bên cho vay hoặc nhà đầu tư kém rõ ràng khi giao dịch đi ra ngoài VIFC, lợi ích tạo ra bên trong VIFC có thể bị bù trừ bởi rủi ro ở bên ngoài.

Chuẩn quốc tế nhưng không sao chép

Nếu “đường biên” pháp lý quyết định dòng vốn từ VIFC đi vào nền kinh tế như thế nào, thì câu hỏi xuất hiện trước đó là điều gì khiến các định chế tài chính quốc tế sẵn sàng đưa vốn vào trung tâm này?

Ông Stephen Glynn, chuyên gia về quản lý tài chính quốc tế, tiếp cận vấn đề từ chất lượng của hệ thống quản lý và giám sát. Theo ông, chữ “quốc tế” của một trung tâm tài chính quốc tế trước hết phải được thể hiện qua mức độ tương thích với các chuẩn mực mà những định chế tài chính toàn cầu sử dụng để đánh giá thị trường.

Ông dẫn các nguyên tắc của IOSCO trong chứng khoán, Basel trong giám sát ngân hàng, FATF về chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, OECD về quản trị doanh nghiệp và IAIS đối với bảo hiểm. “Điều quan trọng là không đi đường tắt”, ông Stephen Glynn cảnh báo.
Theo ông Stephen Glynn, các ngân hàng, quỹ đầu tư và định chế lớn sử dụng những chuẩn mực này để đánh giá rủi ro và yêu cầu tuân thủ. Nếu khuôn khổ quản lý không đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết, những tổ chức được kỳ vọng mang lượng vốn đáng kể vào VIFC có thể không tham gia.

Tuy nhiên, đạt chuẩn quốc tế không đồng nghĩa với việc sao chép toàn bộ bộ quy tắc của London, Singapore hay New York. Theo ông Stephen Glynn, các thị trường trưởng thành có hệ thống quy định rất chi tiết được hình thành qua nhiều năm. Áp dụng nguyên trạng cho một trung tâm mới có thể làm tăng chi phí tuân thủ và hạn chế khả năng thử nghiệm sản phẩm mới.

Ông Stephen Glynn đề xuất cách tiếp cận dựa trên nguyên tắc. Một số quy định chuyển tiếp có thể được sử dụng để thị trường sớm hoạt động, nhưng cần xác định rõ đây là giải pháp tạm thời và tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng chuẩn mực quốc tế.

Chẳng hạn với công bố thông tin, cơ quan quản lý có thể trước hết đặt ra nguyên tắc về tính trung thực, công bằng và công bố xung đột lợi ích, sau đó phát triển quy tắc cụ thể theo thực tiễn thị trường. Cách tiếp cận này đặt VIFC trước một yêu cầu cân bằng: tạo đủ không gian để hoạt động và sản phẩm tài chính mới phát triển, nhưng vẫn duy trì những tiêu chuẩn mà nhà đầu tư quốc tế sử dụng để đánh giá mức độ an toàn và tin cậy.

Giai đoạn tiếp theo đối với VIFC ít nằm ở số lượng cơ chế đặc thù được tạo thêm, mà ở cách những cơ chế đã có vận hành trong thực tế. Theo đó, VIFC cần hệ thống quản lý đủ tin cậy để các định chế quốc tế đưa vốn vào.

Trong khi đó, các giao dịch hình thành tại VIFC cần kết nối với doanh nghiệp, dự án và tài sản trong nền kinh tế mà không tạo thêm mức độ bất định quá lớn. Đây sẽ là một trong những thước đo quan trọng đối với VIFC trong việc huy động và phân bổ vốn cho nền kinh tế.

Trường Đặng