Chuyên đề

Luật Phát triển đô thị mở ra một không gian thể chế rộng hơn cho các đô thị trong đó đặc biệt có Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng giá trị thực sự của Luật sẽ chỉ được kiểm chứng trong quá trình triển khai.

Tại thời điểm hiện nay, với TP Hồ Chí Minh hay TP Đà Nẵng, lợi thế và trách nhiệm lớn về huy động vốn đang đặt tâm điểm vào Trung tâm tài chính quốc tế.

Theo Nghị định 323/2025/NĐ-CP của Chính phủ tiếp tục xác định Trung tâm tài chính quốc tế là một thực thể pháp lý thống nhất hoạt động tại hai địa điểm, trong đó địa điểm TP.HCM được định hướng phát triển hệ sinh thái tài chính toàn diện, gồm huy động vốn, đầu tư, thanh toán, phát hành và giao dịch sản phẩm tài chính, quản lý tài sản, fintech và tài chính xanh.

Luật Phát triển đô thị tiếp tục mở rộng kết nối này. Thẩm quyền quy định điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư và phát hành sản phẩm tài chính quốc tế tại Trung tâm được giao cho HĐND Thành phố, trên cơ sở có ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Thành viên Trung tâm cũng được cung cấp dịch vụ tài chính và dịch vụ hỗ trợ cho các tổ chức trong nước để giao dịch và thu hút vốn quốc tế, trên cơ sở tuân thủ các yêu cầu về ngoại hối, phòng chống rửa tiền và quản lý nợ công của Chính phủ.

Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã có yêu cầu hai cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng chuyển nhanh từ xây dựng thể chế sang vận hành thực chất, đến tháng 11/2026 phải có sản phẩm, thương vụ cụ thể thay vì chờ hoàn thiện toàn bộ điều kiện mới triển khai.

Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC) cũng đã tổ chức buổi họp tham vấn, lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố quy định việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam để huy động vốn nhằm triển khai các dự án trọng điểm của Thành phố như trong các lĩnh vực metro, hạ tầng cảng biển-logistic, năng lượng...; cho thấy khả năng vận dụng Luật phát triển đô thị trao quyền "được phát hành trái phiếu" cho đô thị TP HCM đang được VIFC-HCMC quyết tâm thực hiện.

Tuy nhiên, đối với thị trường trái phiếu, điều quan trọng nhất không phải là số lượng công cụ tài chính được phép phát hành mà là chất lượng tín dụng đứng phía sau từng công cụ nợ đó.

Hai trái phiếu có cùng kỳ hạn không nhất thiết có cùng lãi suất. Nhà đầu tư sẽ định giá dựa trên khả năng trả nợ của tổ chức phát hành, chất lượng tài sản được tài trợ, mức độ minh bạch, khuôn khổ pháp lý, rủi ro dự án, thanh khoản thị trường và triển vọng kinh tế - tài khóa của Thành phố. Với quy mô kinh tế khoảng 123 tỷ USD, đóng góp khoảng 23,5% GDP cả nước và hơn một phần ba tổng thu ngân sách quốc gia theo số liệu được công bố tại Đại hội Đảng bộ TP HCM năm 2025, Thành phố sở hữu một nền tảng kinh tế và tài khóa đáng kể để phát triển thị trường vốn đô thị.

Đồng thời, mục tiêu tăng trưởng GRDP 10 -11%/năm đến năm 2030, đầu tư xã hội tương đương 35 -40% GRDP và những dự án hạ tầng quy mô lớn cho thấy nhu cầu vốn trung, dài hạn của Thành phố sẽ tiếp tục gia tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, Luật Phát triển đô thị có thể tạo ra một bước chuyển quan trọng: Từ tư duy “phân bổ nguồn vốn” sang tư duy “huy động và quản trị hiệu quả nguồn vốn đầu tư trung và dài hạn”.

Nhưng đây cũng là sự chuyển đổi đòi hỏi năng lực cao hơn nhiều. TP HCM sẽ cần hình thành một hệ thống quản trị nợ hiện đại; xây dựng đường cong lợi suất và lịch sử phát hành đủ tin cậy; chuẩn hóa công bố thông tin; nâng cao chất lượng quản trị dự án; đồng thời phát triển quan hệ lâu dài với các nhà đầu tư tổ chức.

Đặc biệt, khi Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM được phát triển song song, Thành phố có cơ hội từng bước đưa nhu cầu huy động vốn đô thị vào một hệ sinh thái tài chính có quy mô và tiêu chuẩn cao hơn. Đây có thể là điểm giao nhau của ba chiến lược lớn: Chiến lược phát triển TP HCM – chiến lược phát triển hạ tầng - chiến lược xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam.

Nếu được triển khai đồng bộ, trái phiếu đô thị và các công cụ huy động vốn mới có thể giúp TP HCM biến một phần nhu cầu đầu tư rất lớn của mình thành những sản phẩm đầu tư có khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn trên thị trường. Ngược lại, nếu thiếu cơ chế lựa chọn dự án, kiểm soát nợ, công bố thông tin và kỷ luật tài khóa, việc mở rộng quyền huy động vốn có thể làm gia tăng rủi ro tài chính trong tương lai.

Do đó, thước đo thành công của Luật Phát triển đô thị không nên chỉ là TP HCM phát hành được bao nhiêu trái phiếu, mà phải là Thành phố huy động được bao nhiêu nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý, sử dụng nguồn vốn đó hiệu quả đến đâu và vẫn duy trì được năng lực tín nhiệm bền vững trong dài hạn.

Đây cũng chính là yêu cầu nền tảng để TP HCM hiện thực hóa vai trò đầu tàu tăng trưởng kinh tế của cả nước, xây dựng hệ thống hạ tầng tương xứng với một siêu đô thị và từng bước đưa Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới tài chính khu vực và toàn cầu.

Việc Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị ngày 24/8/2026 không đơn thuần bổ sung thêm một cơ chế đặc thù cho TP HCM nói riêng và thành phố khác là đô thị đặc biệt (sau đây gọi là Thành phố) được áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt quy định tại Luật này. Điểm quan trọng hơn là Luật đang tạo cơ sở để Thành phố Hồ Chí Minh cũng như các thành phố đô thị đặc biệt chuyển sang một mô hình quản trị phát triển có mức độ tự chủ và trách nhiệm cao hơn.

Trong mô hình đó, quyền phát hành trái phiếu, tiếp cận các tổ chức tài chính và chủ động hơn trong đầu tư có thể trở thành đòn bẩy tài chính cho hạ tầng; Trung tâm tài chính quốc tế có thể trở thành hạ tầng kết nối vốn; còn năng lực tín nhiệm, kỷ luật tài khóa và chất lượng quản trị sẽ là những yếu tố quyết định giá của nguồn vốn.

Vì vậy, chặng đường tiếp theo cần được theo dõi không chỉ ở các văn bản hướng dẫn thi hành Luật, mà còn ở cách TP HCM thiết kế khung quản trị nợ, lựa chọn dự án, xây dựng chuẩn công bố thông tin và hình thành hệ sinh thái nhà đầu tư cho trái phiếu đô thị. Quyền huy động vốn là điều kiện cần. Năng lực tín nhiệm và quản trị nguồn vốn mới là điều kiện để biến quyền đó thành sức mạnh phát triển bền vững cho Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây cũng là kinh nghiệm cho các đô thị đặc biệt được áp dụng cơ chế, được "trao quyền" theo Luật, tiến đến phát hành các loại hình trái phiếu đô thị, trái phiếu địa phương... nhằm đáp ứng nhu cầu vốn lớn để đầu tư trong chu kỳ đầu tư hạ tầng, hướng đến giai đoạn tăng trưởng bình quân 2 chữ số mỗi năm.

Phùng Xuân Minh - Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings