Phân tích - Bình luận

Lạm phát của Mỹ không hạ nhiệt trong tháng 8 khiến kịch bản Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tăng lãi suất tại cuộc họp tuần tới gần như được chốt lại. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, CPI tăng 0,4% so với tháng trước và 3,4% so với cùng kỳ, đúng dự báo. Chỉ số CPI cơ bản, loại trừ giá thực phẩm và năng lượng, tăng 0,3% - cao hơn mức 0,2% kỳ vọng, và tăng 2,4% so với cùng kỳ năm.

Đây là mảnh ghép lạm phát cuối cùng trước khi Fed nhóm họp ngày 16/9. Sau báo cáo, xác suất Fed nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm vọt lên khoảng 85% theo công cụ CME FedWatch, và tới 78% theo nền tảng dự báo Kalshi. Điểm đáng chú ý là thị trường lần đầu định giá gần như chắc chắn một đợt tăng lãi suất của Fed, đảo ngược phản xạ quen thuộc suốt nhiều năm rằng Fed luôn hướng tới cắt giảm.

Năng lượng đẩy giá cả vượt dự báo

Động lực chính của lạm phát là năng lượng. Chi phí nhiên liệu tăng 28% so với cùng kỳ, trong đó dầu diesel tăng tới 52%, phản ánh cú sốc từ chiến sự tại Iran vốn đẩy giá dầu Brent lên vùng 105 đến 108 USD một thùng. Chi phí nhà ở, khoản mục chiếm tỷ trọng lớn trong rổ tính CPI, tiếp tục là áp lực dai dẳng.

Việc chỉ số CPI cơ bản vượt dự báo là chi tiết khiến giới hoạch định chính sách lo ngại nhất, bởi nó cho thấy áp lực giá đã lan ra ngoài nhóm năng lượng. Lạm phát toàn phần giữ ở 3,4%, không đổi so với tháng 7 và vẫn cao hơn nhiều mục tiêu 2% của Fed.

Chủ tịch Fed Kevin Warsh gần đây khẳng định cam kết đưa lạm phát về mục tiêu, và nói rằng nếu các con số không cải thiện thì Fed còn việc phải làm, một phát biểu được hiểu là ủng hộ tăng lãi suất.

Giới phân tích gần như đồng thuận về một đợt tăng lãi suất của Fed, và cảnh báo có thể không dừng ở đó. "Lạm phát vẫn quá nóng, và tay Fed đang bị trói. Một đợt tăng lãi suất của Fed vào tuần tới gần như chắc chắn", Skyler Weinand, Giám đốc đầu tư tại Regan Capital, nhận định.

Seema Shah, chiến lược gia trưởng toàn cầu tại Principal Asset Management, cho rằng Fed nhiều khả năng không dừng ở một lần tăng lãi suất, vì sau nửa thập kỷ lạm phát trên mục tiêu, Fed cần hơn một đợt tăng lãi suất để tái lập ổn định giá.

Nếu diễn ra, đây sẽ là đợt tăng lãi suất đầu tiên của Fed trong chu kỳ này. Fed đã giữ lãi suất trong biên độ 3,50 đến 3,75% kể từ tháng 12, và tại cuộc họp tháng 7 đã có ba Chủ tịch Fed khu vực bỏ phiếu đòi tăng, lần chia rẽ ba phiếu đầu tiên kể từ 2016. Chi phí vay đã leo thang trên thực tế, với lãi suất vay thế chấp 30 năm chạm gần 7%/năm, còn doanh số nhà hiện hữu chậm lại.

Thế lưỡng nan giữa căng thẳng năng lượng

Điều làm quyết định sắp tới trở nên khó khăn là Fed có thể phải tăng lãi suất không phải vì nền kinh tế quá nóng, mà vì giá năng lượng do xung đột Trung Đông đẩy lên. Đây là loại lạm phát đến từ phía cung, vốn khó xử lý bằng công cụ lãi suất vốn tác động lên phía cầu. Rủi ro là việc thắt chặt tiền tệ của Fed có thể ghìm tăng trưởng kinh tế và thị trường lao động đúng lúc các tín hiệu việc làm đã bắt đầu yếu đi, khi báo cáo ADP đầu tháng chỉ cho thấy 38.000 việc làm tư nhân.

Sự nhạy cảm của thị trường với giá dầu thể hiện rõ trong phiên 11/9, khi chứng khoán Mỹ hồi phục lúc giá dầu hạ nhiệt, bất chấp báo cáo lạm phát nóng. Quyết định của Fed cũng nằm trong một bước ngoặt chính sách toàn cầu. Ngân hàng Trung ương châu Âu đã tăng lãi suất ngày 10/9, và Ngân hàng Trung ương Nhật họp ngày 18/9 cũng đang cân nhắc tăng lãi suất. Ba ngân hàng trung ương lớn cùng nghiêng về thắt chặt tiền tệ dưới sức ép năng lượng là điều hiếm thấy sau nhiều năm nới lỏng.

Điểm chú ý tiếp theo sau cuộc họp ngày 16/9 không chỉ nằm ở quyết định lãi suất mà còn ở dự báo và thông điệp của Chủ tịch Fed về lộ trình sắp tới. Câu hỏi lớn là liệu Fed sẽ dừng ở một đợt tăng để thăm dò, hay phát tín hiệu về một chu kỳ thắt chặt dài hơn.

Với các thị trường mới nổi như Việt Nam, Fed cứng rắn hơn tạo sức ép rõ rệt. Lãi suất Mỹ cao và đồng USD mạnh thường kéo theo dòng vốn rút khỏi các nền kinh tế mới nổi, gây áp lực mất giá đồng nội tệ, làm đắt thêm chi phí vay nợ nước ngoài và nhập khẩu lạm phát. Với Việt Nam, sức ép dồn lên tỷ giá VND và thu hẹp dư địa nới lỏng của Ngân hàng Nhà nước, giữa lúc giá dầu cao cũng đẩy lạm phát nhập khẩu.

Về dài hạn, nhiều quốc gia tương tự đã củng cố cầu nội địa và nâng hàm lượng giá trị trong xuất khẩu sẽ giúp giảm mức độ tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài. Việt Nam bước vào giai đoạn này với nền tảng rất ổn định, nhưng cần sự ứng phó linh hoạt giữa ba biến số Fed, giá dầu và đồng USD cùng lúc.

Nam Trần