Ý tưởng kinh doanh

Trong quá trình phát triển, Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Thanh Sơn từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. HTX đã đạt chứng nhận tiêu chuẩn VietGAP (TCVN 11892-1:2017). Tiêu biểu, sản phẩm “Trà lá sen túi lọc” đạt chứng nhận OCOP 3 sao (năm 2023) và được bình chọn là Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của tỉnh năm 2024.

Tinh thần đổi mới sáng tạo của HTX cũng được ghi nhận khi dự án “Phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp từ sen”, do anh Phan Thanh Sơn đại diện thực hiện, đạt Giải Ba tại Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Quảng Bình (cũ) lần thứ III năm 2024.

Đặc biệt, dự án “SEN BIOTECH - Ứng dụng công nghệ trong chế biến tinh dầu và nước cất hoa sen” đã xuất sắc được lựa chọn vào Top 30 dự án tham gia Vòng Chung kết toàn quốc Cuộc thi Dự án khởi nghiệp Thanh niên nông thôn năm 2026, mở ra hướng đi mới trong khai thác giá trị từ cây sen.

Phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trò chuyện với anh Phan Thanh Sơn, Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ Thanh Sơn về vấn đề này:

- Điều gì đã đưa anh đến quyết định từ bỏ công việc ổn định để trở về quê, khởi nghiệp với cây sen?

Năm 2018, sau một thời gian làm việc đúng chuyên ngành kỹ sư thủy lợi, tôi quyết định rời công việc ổn định để trở về quê khởi nghiệp với cây sen. Lựa chọn này bắt nguồn từ sự thân thuộc với loài cây đã gắn bó với gia đình tôi từ nhiều năm.

Tuy nhiên, những bước đi đầu tiên không hề dễ dàng. Do thiếu kinh nghiệm, những vụ sen đầu tiên sinh trưởng kém, hiệu quả chưa cao. Tôi tìm đến các mô hình trồng sen thành công để học hỏi, cải tạo hồ, đưa giống mới vào sản xuất và từng bước thay đổi cách làm.

Từ năm 2020, trước thực tế diện tích sen lấy hạt tại địa phương bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, tôi chuyển hướng thử nghiệm thêm giống sen lấy hoa. Giống sen này thích nghi tốt, từ diện tích trồng thử, tôi cùng một số hộ dân từng bước mở rộng sản xuất.

Đến nay, HTX liên kết với 15 hộ dân, phát triển khoảng 6 ha sen lấy hoa, hạt và củ. Việc đa dạng giống và sản phẩm giúp mô hình có thêm nguồn thu, đồng thời tạo nền tảng để tiếp tục phát triển các sản phẩm từ cây sen.

- Khi quy mô sản xuất mở rộng, HTX đã làm gì để giải bài toán đầu ra và nâng giá trị sản phẩm?

Quy mô sản xuất mở rộng đặt ra bài toán về đầu ra, nhất là khi hoa sen tươi khó bảo quản. Nếu chỉ tiêu thụ hoa tươi thì khả năng mở rộng thị trường sẽ bị hạn chế. Từ đó, HTX đầu tư gần 200 triệu đồng mua máy móc phục vụ chế biến, tạo ra nhiều sản phẩm như hạt sen khô, hạt sen sấy, trà lá sen, trà hoa sen, bột củ sen,...

Qua chế biến, nguồn nguyên liệu được tận dụng tốt hơn, sản phẩm có thời gian bảo quản lâu hơn và mở thêm đầu ra. Sản phẩm ngày càng đa dạng, sản lượng tăng lên cũng đồng nghĩa với yêu cầu mở rộng thị trường.

Đây là lúc công nghệ số trở thành một phần trong cách làm kinh tế của HTX. Thay vì chỉ dựa vào phương thức bán hàng truyền thống, chúng tôi chủ động giới thiệu, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm qua website, Facebook, Zalo, TikTok và các sàn thương mại điện tử.

Qua các kênh trực tuyến, thông tin, hình ảnh sản phẩm được đưa đến khách hàng ở nhiều nơi, các đơn hàng cũng không còn giới hạn trong thị trường địa phương.

- Theo anh, công nghệ số đang tạo ra những thay đổi như thế nào đối với hoạt động của HTX?

Chuyển đổi số giúp chúng tôi tiếp cận khách hàng nhanh và rộng hơn, sản phẩm làm ra có thêm đầu ra ổn định. Thay vì chỉ chờ khách hàng tìm đến, chúng tôi có thể chủ động giới thiệu sản phẩm, kết nối với khách hàng và mở rộng thị trường thông qua các nền tảng số.

Nhưng để mô hình phát triển lâu dài, bên cạnh mở rộng thị trường, sản phẩm phải tiếp tục được nâng cao giá trị. Vì vậy, HTX đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để phát triển sản phẩm mới, đồng thời tận dụng các nền tảng số để quảng bá, kết nối khách hàng.

- Từ nhu cầu thực tế của vùng nguyên liệu, dự án SEN BIOTECH được hình thành như thế nào và đâu là điểm nhấn của dự án, thưa anh?

Từ thực tế sản lượng hoa sen ngày càng lớn trong khi khả năng tiêu thụ hoa tươi có giới hạn, tôi tiếp tục tìm cách chế biến để tận dụng nguồn nguyên liệu.

Năm 2025, tôi được dự án KOICA (Hàn Quốc) hỗ trợ mua sắm hệ thống chưng cất tinh dầu hoa sen. Đây cũng là tiền đề để dự án “SEN BIOTECH - Ứng dụng công nghệ trong chế biến tinh dầu và nước cất hoa sen” ra đời.

Năm 2026, tôi đăng ký dự án SEN BIOTECH tham gia Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn và xuất sắc được lựa chọn vào Top 30 dự án tham gia Vòng Chung kết Cuộc thi Dự án khởi nghiệp Thanh niên nông thôn năm 2026.

Dự án tập trung nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa các sản phẩm chế biến sâu từ hoa sen, trọng tâm là tinh dầu và nước cất hoa sen; tận dụng vùng nguyên liệu tại địa phương để nâng giá trị kinh tế của cây sen.

Hệ thống chưng cất được trang bị tủ điều khiển thông minh, có khả năng kiểm soát nhiệt độ, thời gian và tăng tính tự động hóa trong quá trình vận hành. Quy trình từ nguyên liệu hoa sen qua gia nhiệt, ngưng tụ, tách tinh dầu để thu tinh dầu và nước cất cũng được xây dựng theo hướng kiểm soát từng công đoạn.

- Trong thời gian tới, HTX sẽ tiếp tục ứng dụng công nghệ như thế nào để phát triển SEN BIOTECH và mở rộng thị trường?

Công nghệ số tiếp tục được xác định là một phần trong kế hoạch phát triển thị trường của SEN BIOTECH.Dự án định hướng phát triển thị trường trên các sàn thương mại điện tử, đồng thời xây dựng nội dung số về quá trình trồng, chăm sóc, thu hoạch và chế biến sen để quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu.

Từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ, công nghệ đang từng bước được ứng dụng vào các khâu vận hành của mô hình. Nếu khoa học kỹ thuật giúp khai thác sâu hơn giá trị nguyên liệu thì các nền tảng số mở thêm không gian quảng bá, kết nối khách hàng và thị trường cho sản phẩm.

Tôi mong muốn tiếp tục hoàn thiện các sản phẩm, mở rộng thị trường và khai thác hiệu quả hơn giá trị từ cây sen. Khi công nghệ được ứng dụng phù hợp từ sản xuất đến thị trường, cây sen không chỉ là nguồn nguyên liệu nông nghiệp mà đang từng bước trở thành nền tảng cho mô hình kinh tế có giá trị cao hơn.

- Trân trọng cảm ơn anh!

Trương Khắc Trà