Doanh nghiệp

Theo thông tin được công bố tại Lễ vinh danh các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam năm 2026 (VNTAX 2026) vừa diễn ra tại Hà Nội, khoảng cách về quy mô đóng góp giữa 100 doanh nghiệp tư nhân và 100 doanh nghiệp nhà nước dẫn đầu hiện chỉ còn khoảng 35.100 tỷ đồng. Tổng số nộp của PRIVATE 100 đã tương đương gần 92% STATE 100.

Động lực từ doanh nghiệp dẫn đầu

Cụ thể, tổng số thực nộp ngân sách của 100 doanh nghiệp tư nhân dẫn đầu đạt 390.700 tỷ đồng, tăng 146.300 tỷ đồng, tương đương mức tăng 60% so với danh sách năm trước. Con số này tương đương khoảng 14,7% tổng thu ngân sách nhà nước năm 2025.

Trong khi đó, 100 doanh nghiệp nhà nước thuộc STATE 100 (100 doanh nghiệp nhà nước có số thực nộp ngân sách lớn nhất) đóng góp tổng cộng 425.800 tỷ đồng, sau khi loại trừ phần đóng góp bị tính trùng giữa công ty mẹ và công ty con, tương đương khoảng 16% tổng thu ngân sách quốc gia.

Xu hướng này cũng thể hiện rõ trong VNTAX 200, bảng vinh danh chung bao gồm doanh nghiệp thuộc mọi loại hình sở hữu. Trong 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam có 99 doanh nghiệp tư nhân, 73 doanh nghiệp nhà nước và 28 doanh nghiệp FDI/liên doanh.

Dù ít hơn về số lượng, khối doanh nghiệp nhà nước vẫn dẫn đầu về giá trị đóng góp với hơn 424.000 tỷ đồng, chiếm 43% tổng số nộp của VNTAX 200. Khu vực tư nhân bám sát phía sau với hơn 390.000 tỷ đồng, chiếm 39%.

Động lực lớn nhất cho sự gia tăng của khu vực tư nhân đến từ nhóm doanh nghiệp dẫn đầu. Tổng số nộp của Top 10 PRIVATE 100 tăng từ khoảng 148.000 tỷ đồng lên 268.000 tỷ đồng chỉ sau một năm, tương đương mức tăng khoảng 80%.

Vingroup đứng đầu PRIVATE 100 với mức đóng góp ngân sách tăng từ 56.200 tỷ đồng lên gần 148.800 tỷ đồng. Bên cạnh Vingroup, nhóm dẫn đầu còn có nhiều doanh nghiệp lớn như Sunshine Group, NH Smart City thuộc BRG Group, THACO, Hòa Phát, FPT, Techcombank, VPBank và ACB.

Ở khu vực doanh nghiệp nhà nước, các vị trí dẫn đầu tiếp tục tập trung tại những ngành có quy mô lớn và giữ vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế như dầu khí, năng lượng, xăng dầu, viễn thông và ngân hàng. PetroVietnam đứng đầu STATE 100 với mức nộp khoảng 91.000 tỷ đồng, tiếp theo là Viettel với hơn 42.290 tỷ đồng.

Dư địa lớn từ những doanh nghiệp ngoài bảng xếp hạng

Theo VNTAX 200, tổng số thực nộp ngân sách năm 2025 của 200 doanh nghiệp dẫn đầu đạt 989.300 tỷ đồng, tăng 25% so với kỳ xếp hạng trước và tương đương hơn 37% tổng thu ngân sách quốc gia. Riêng 20 doanh nghiệp đầu bảng đã đóng góp 614.000 tỷ đồng.

Từ những con số này, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - dùng hình ảnh một “cái tháp rất nhọn” để mô tả cấu trúc đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp. Top 20 khá cân bằng về số lượng giữa ba khu vực với 7 doanh nghiệp nhà nước, 6 doanh nghiệp tư nhân và 7 doanh nghiệp có vốn nước ngoài, nhưng phần lớn nguồn thu của cả bảng xếp hạng vẫn tập trung ở nhóm rất nhỏ trên đỉnh.

Ông Tuấn phân tích, 20 doanh nghiệp đầu tiên trong danh sách VNTAX 200 này đã chiếm đến 62,1% tổng thu ngân sách của cả nhóm. Điều này cho thấy các doanh nghiệp dẫn đầu của Việt Nam hiện đang đóng góp rất lớn. Thời gian tới, chỉ cần các doanh nghiệp này suy yếu sức khỏe hoặc gặp khó khăn trong kinh doanh, mức độ ảnh hưởng tới tổng thu ngân sách của Việt Nam sẽ rất rõ rệt.

Top 100 đã chiếm đến 92% tổng thu ngân sách của 200 doanh nghiệp này, cho thấy mức độ phân hóa rất lớn. Sức nặng hiện nay đang dồn vào một nhóm rất nhỏ. Đây là thế mạnh, nhưng cũng cho thấy dư địa phát triển ở phần nền tháp trong những năm tới còn rất rộng.

Theo ông Tuấn, để có được top 200 doanh nghiệp này, chúng ta đã trải qua một thời gian dài phát triển và tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi. Đỉnh tháp là 200 doanh nghiệp, nhưng chúng ta còn một chân tháp rất rộng với hơn 1 triệu doanh nghiệp chính thức và hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể. "Dư địa phát triển nằm ở những doanh nghiệp ngoài danh sách" - ông Tuấn nhấn mạnh và cho rằng, nếu muốn có một bảng xếp hạng hoành tráng và tốt hơn vào năm 2030, việc bồi dưỡng chân tháp ngay từ bây giờ là rất quan trọng. Việc hình thành được một cao nguyên doanh nghiệp vững chắc chính là sức mạnh và sự bền vững của nền kinh tế trong giai đoạn tới.

TS Nguyễn Văn Phụng, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý Thuế Doanh nghiệp lớn, cho rằng bài toán không chỉ nằm ở việc các doanh nghiệp đang dẫn đầu sẽ nộp thêm bao nhiêu. Quan trọng hơn là mở rộng cơ sở thuế và tạo ra thêm nhiều doanh nghiệp khỏe mạnh.

Ông Phụng đồng tình với quan điểm “thêm người nộp hơn là thu thêm ở người đang nộp”. Điều này đòi hỏi môi trường kinh doanh, chính sách thuế và chi phí tuân thủ phải tạo điều kiện để doanh nghiệp tích lũy, đầu tư, đổi mới công nghệ và lớn lên.

Phương Thảo