Nghiên cứu - Trao đổi
Cân nhắc việc gắn kết giao dịch phái sinh với hàng hóa thật
Bên cạnh yêu cầu về phân định rõ trách nhiệm quản lý Nhà nước, góp ý Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, một số ý kiến đề xuất, cân nhắc việc gắn kết giao dịch phái sinh với hàng hóa thật để “cởi trói” rủi ro cho nông dân và logistics.
Như đã thông tin, Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được xây dựng gồm 08 Chương, 54 Điều, quy định các hoạt động về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh (bao gồm thị trường tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và thị trường phái sinh OTC), quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, quản lý Nhà nước; không điều chỉnh các sản phẩm phái sinh về chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối, vàng và các sản phẩm thuộc lĩnh vực tài chính.
Theo đó, các chính sách được đề xuất tập trung vào tổ chức thị trường và hạ tầng cốt lõi, cho phép Sở giao dịch hàng hóa tổ chức đồng thời thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh trên cơ sở phân định rõ sản phẩm, tài khoản và quản trị rủi ro. Xác định Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ là hai cấu phần hạ tầng cốt lõi, trong đó Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch…
Bên cạnh yêu cầu về phân định rõ trách nhiệm quản lý Nhà nước, để công cụ phái sinh không biến thành trò chơi đầu cơ tài chính thuần túy mà phải quay trở lại phục vụ thực tiễn nền kinh tế, bảo vệ người sản xuất, góp ý Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, một số ý kiến đề xuất, cân nhắc việc gắn kết giao dịch phái sinh với hàng hóa thật để “cởi trói” rủi ro cho nông dân và logistics.
Tham gia góp ý tại phiên họp thẩm tra sơ bộ Dự án Luật này mới đây, chia sẻ thực trạng của nông dân trồng nông sản như: thanh long, sầu riêng khi phải bán “lúa non” ngay từ đầu mùa vì thiếu vốn, chịu cảnh “được mùa mất giá, được giá mất mùa”… đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phạm Thị Hồng Yến cho rằng, nếu phát triển được thị trường phái sinh một cách lành mạnh và công khai, sẽ chuyển các mã hóa của hàng hóa gieo trồng hôm nay thành tài sản hình thành trong tương lai. Người sản xuất và các hợp tác xã sẽ có công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá ngay từ ban đầu, thẩm thấu rủi ro qua thị trường thay vì một mình chịu đựng.
Bên cạnh đó, đánh giá cao quy định về chính sách hỗ trợ kết nối thị trường phái sinh với chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu, tuy nhiên, đại biểu Phạm Thị Hồng Yến đề nghị Bộ Công Thương cần xây dựng một danh mục các mặt hàng nông sản chủ lực thế mạnh (như sầu riêng, thanh long, mắc ca) song song với gạo hay hạt tiêu để có lộ trình chuẩn hóa hợp đồng phái sinh. Đồng thời, việc chuẩn hóa chất lượng không chỉ để phục vụ xuất khẩu mà phải nâng cấp tiêu chuẩn thị trường nội địa ngang tầm quốc tế để người tiêu dùng trong nước được tiếp cận sản phẩm chất lượng cao.
Tham gia góp ý, liên hệ trực tiếp với thực tiễn các trung tâm kinh tế lớn, đại biểu Trần Thanh Hà, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội chỉ rõ, năm 2025, tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ của Hà Nội đạt hơn 960 nghìn tỷ đồng, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 63 tỷ USD.
Đến năm 2030, ngành logistics dự kiến đóng góp 10-12% GRDP Thủ đô. Những số liệu này khẳng định Hà Nội hay TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng không chỉ là nơi tiêu thụ mà còn là đầu mối logistics, phân phối và dữ liệu thị trường cực kỳ lớn.
Vì vậy, đại biểu Trần Thanh Hà kiến nghị, Dự án Luật cần coi kho bãi và logistics là một bộ phận hữu cơ cấu thành thị trường hàng hóa phái sinh, không chỉ là dịch vụ hỗ trợ đơn thuần. Các quy định phải kết nối thành một chuỗi thống nhất: từ Sở Giao dịch đến kho bãi, kiểm định chất lượng, vận tải và giao nhận.
“Dự thảo Luật cần bổ sung cơ chế chia sẻ dữ liệu giá cả, giao dịch và chứng thư kho giữa Trung ương, Sở Giao dịch và chính quyền các địa phương để giá tham chiếu minh bạch, có thể kiểm chứng, tránh tình trạng giao dịch phái sinh bị tách rời khỏi hàng hóa thực tế”, đại biểu Trần Thanh Hà góp ý.
Ngoài những nội dung đã nêu, tham gia góp ý, một số ý kiến cũng cho rằng, Điều 43 có ý nghĩa rất quan trọng nhưng Dự án Luật lại thiếu điều khoản giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết. Trong khi thực tế công vụ, ranh giới giữa “thực hiện giao dịch phái sinh để phòng ngừa rủi ro” và “hành vi đầu cơ tài chính gây thất thoát tài sản” là rất mong manh. Nếu chỉ quy định nguyên tắc chung chung mà không có quy định cụ thể về thẩm quyền phê duyệt chủ trương, hạn mức giao dịch và trách nhiệm pháp lý thì lãnh đạo các doanh nghiệp Nhà nước sẽ không dám thực hiện.
Các ý kiến này đề xuất, giao Chính phủ quy định chi tiết Điều 43. Cho phép thực hiện thí điểm đối với các doanh nghiệp Nhà nước thuộc các ngành cốt lõi, có tỷ trọng xuất nhập khẩu lớn hoặc sử dụng nhiều nguyên nhiên vật liệu có biến động giá mạnh trên thị trường thế giới.
Không chỉ có vậy, các quy định của Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh phải bảo đảm tính đồng bộ với Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp. Luật cần có điều khoản chuyển tiếp và kết nối để các giao dịch hợp pháp mà doanh nghiệp đang thực hiện qua kênh ngân hàng không bị đứt gãy trong quá trình chuyển giao pháp lý.