Kinh tế địa phương

Đó là một trong những nội dung được Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh tại Hội thảo khoa học ‘Sâm Lai Châu - Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc’, do Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với UBND tỉnh Lai Châu tổ chức chiều 19/9.

Đưa Sâm Lai Châu thành sản phẩm quốc gia

Tỉnh Lai Châu được thiên nhiên ưu đãi với địa hình núi cao, khí hậu mát mẻ quanh năm và hệ sinh thái rừng phong phú, đây là những điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển các loại cây dược liệu quý, trong đó nổi bật là Sâm Lai Châu - loài cây đặc hữu, quý hiếm, phân bố tự nhiên tại tỉnh Lai Châu, tập trung trên dãy núi Pu Si Lung và Pu Sam Cáp, ở độ cao từ 1.400 đến 2.200 mét so với mực nước biển.

Theo kết quả nghiên cứu cho thấy, Sâm Lai Châu có thành phần hóa học đa dạng, với sự hiện diện của 52 loại saponin và được đánh giá là nguồn dược liệu quý; các bộ phận của cây đều có giá trị sử dụng làm dược liệu. Đáng chú ý, phần thân rễ chứa hàm lượng saponin MR2 tương đối cao, là cơ sở khoa học quan trọng cho việc nghiên cứu, bảo tồn, phát triển và nâng cao giá trị sản phẩm từ loài dược liệu đặc hữu này.

Trong những năm qua, tỉnh Lai Châu luôn xác định phát triển dược liệu nói chung và Sâm Lai Châu nói riêng là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tỉnh đã ban hành nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách hỗ trợ, đồng thời triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ nhằm bảo tồn nguồn gen, xây dựng quy trình nhân giống, kỹ thuật trồng và phát triển vùng Sâm Lai Châu.

Đáng chú ý, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lai Châu đã ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 19 tháng 5 năm 2024 về phát triển Sâm Lai Châu giai đoạn 2024 - 2030, định hướng đến năm 2035, trong đó xác định cụ thể từng mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp để bảo tồn và phát triển.

Đến nay, tỉnh đã xác định khoảng 30.000 ha có điều kiện phù hợp, trong đó trên 20.300 ha rất phù hợp để phát triển Sâm Lai Châu. Lai Châu đã Lai Châu đã bảo tồn thành công khoảng 1.700 cây mẹ ngoài tự nhiên, gây trồng hơn 21.000 cây và thu hút 46 tổ chức cùng trên 200 hộ gia đình, cá nhân đầu tư gây trồng trên diện tích hơn 150 ha. Trong đó, nhiều diện tích đã ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, sản xuất theo tiêu chuẩn Thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu do Tổ chức Y tế Thế giới ban hành (GACP-WHO) và tiêu chuẩn hữu cơ.

Cùng đó, cây Sâm Lai Châu đã được cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng và 120 mã số cơ sở trồng với quy mô gần 6 triệu cây. Tỉnh cũng đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng, bảo hộ thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và bổ sung Sâm Lai Châu vào chuyên luận Sâm Việt Nam trong Dược điển Việt Nam.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, để đạt được mục tiêu đến năm 2030 hình thành khoảng 3.000 ha vùng trồng Sâm Lai Châu; có giống tốt, vùng trồng chuẩn, sản phẩm có chất lượng, có bằng chứng khoa học, có thương hiệu và có thị trường ổn định cần phải chuẩn hóa vùng trồng và quy trình sản xuất, đẩy nhanh việc cấp mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý và truy xuất nguồn gốc. Đặc biệt, địa phương cần quan tâm đến chất lượng giống, quy trình trồng, chăm sóc và thu hái theo tiêu chuẩn Thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu (GACP-WHO); sớm hoàn thiện quy trình kỹ thuật phù hợp với điều kiện thực tế.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế lưu ý Lai Châu tuyệt đối không phát triển sâm theo hướng chạy theo diện tích, mà phải lấy chất lượng, tính bền vững và giá trị sản phẩm làm trọng tâm; đồng thời phát triển sâm phải gắn liền với sinh kế của người dân và bảo vệ môi trường sinh thái. Song song đó, tỉnh cần hình thành chuỗi giá trị, đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư vào sơ chế, chế biến sâu để đa dạng hóa sản phẩm từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.

Liên quan đến mục tiêu đưa Sâm Lai Châu vào chuyên luận Sâm Việt Nam trong Dược điển Việt Nam, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế nhấn mạnh, việc này phải dựa trên nghiên cứu khoa học, đánh giá đầy đủ về chất lượng, thành phần và các đặc tính liên quan. Đề nghị Hội đồng Dược điển Việt Nam, Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương, Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam tiếp tục phối hợp chặt chẽ với tỉnh để hoàn thiện hồ sơ thẩm định, công bố Tiêu chuẩn Quốc gia Sâm Việt Nam sửa đổi, bổ sung trong năm 2026. Viện Dược liệu và các đơn vị chuyên môn cần hỗ trợ tỉnh, doanh nghiệp triển khai tiêu chuẩn GACP, còn Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương hỗ trợ nâng cao năng lực kiểm nghiệm theo tiêu chuẩn Thực hành tốt phòng kiểm nghiệm thuốc (GLP) nhằm kiểm soát chặt chẽ chất lượng.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, phát triển thị trường phải đặt chất lượng và uy tín lên hàng đầu. Theo đó, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Cục Quản lý Dược và Cục An toàn thực phẩm có trách nhiệm hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục về thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm chế biến từ Sâm Lai Châu. Tỉnh, Hiệp hội Sâm Lai Châu, doanh nghiệp và hợp tác xã đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm nhưng phải bảo đảm đúng nguồn gốc, chất lượng và tiêu chuẩn, tuyệt đối không để sản phẩm không rõ nguồn gốc làm ảnh hưởng đến thương hiệu Sâm Lai Châu.

Kiến tạo chuỗi liên kết "4 nhà"

Phát biểu tại hội thảo, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Quang Trung cho biết, đây là dịp để tỉnh lắng nghe, tiếp thu những ý kiến tâm huyết, kết quả nghiên cứu khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Đồng thời, đây là cơ hội để tăng cường kết nối, thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu, bảo tồn, phát triển vùng nguyên liệu, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, xúc tiến đầu tư và mở rộng thị trường đối với Sâm Lai Châu.

Nhấn mạnh, với tinh thần cầu thị, tỉnh Lai Châu mong muốn các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư tiếp tục quan tâm, đồng hành cùng tỉnh, cùng nghiên cứu, đề xuất các giải pháp khả thi để bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen quý; chuẩn hóa giống, quy trình sản xuất; nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm; hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất, chế biến đến thương mại, qua đó từng bước đưa Sâm Lai Châu trở thành sản phẩm có giá trị và sức cạnh tranh cao trên thị trường.

“Tỉnh Lai Châu cam kết tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư nghiên cứu, hợp tác và triển khai các hoạt động phù hợp; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - người dân trong quá trình phát triển Sâm Lai Châu”, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Quang Trung khẳng định.

Tại Hội thảo, các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp tập trung trao đổi, thảo luận về định hướng phát triển công nghiệp dược liệu và thuốc cổ truyền để chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân; các loài thuộc chi Nhân sâm (Panax L.) đã biết và hiện trạng ở tỉnh Lai Châu; định vị Sâm Lai Châu trở thành “sản phẩm quốc gia” từ nguồn gen, tiêu chuẩn, atlas hóa học đến công nghiệp chế biến sâu, kinh tế xanh và thương hiệu quốc gia; Sâm Lai Châu trong chuyên luận Sâm Việt Nam - cơ sở khoa học, tiền lệ dược điển và đề xuất kỹ thuật; kết nối tri thức và kinh nghiệm Nhật Bản, đưa tiềm năng Sâm Lai Châu ra thế giới...

Nhiều ý kiến tham luận tại hội thảo nhấn mạnh thông điệp: Để Sâm Lai Châu từ tài nguyên bản địa trở thành sản phẩm sinh học quốc gia thì khoa học phải đi trước diện tích; tiêu chuẩn đi trước thương mại; chế biến đi trước xuất khẩu nguyên liệu; cộng đồng đi cùng doanh nghiệp và dữ liệu phải trở thành tài sản công chiến lược của tỉnh.

Trong khuôn khổ hội thảo, UBND tỉnh Lai Châu đã đã trao Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa UBND tỉnh Lai Châu và 7 đơn vị trong nghiên cứu, đào tạo, phát triển vùng trồng, chế biến, thử nghiệm sâm Lai Châu và dược liệu.

Nguyệt Hà