Doanh nhân

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Nguyễn Huỳnh Thanh Phong - Giám đốc Phát triển bền vững của Bureau Veritas Việt Nam cho biết: Các yêu cầu về phát triển bền vững tiếp tục mở rộng áp dụng sang các ngành dệt may, da giày, điện tử, gỗ và nông sản. Bắt đầu sớm, doanh nghiệp sẽ tạo lợi thế trong tiếp cận thị trường quốc tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Kiểm soát carbon - yêu cầu kinh doanh mới

- Từ yêu cầu của khách hàng và đối tác, doanh nghiệp đang phải kiểm soát dấu chân carbon ở những khâu nào trong quá trình sản xuất, thưa ông?

Trước đây doanh nghiệp cạnh tranh chủ yếu bằng giá thành và chất lượng sản phẩm. Hiện nay dấu chân carbon đang dần trở thành một tiêu chí mới. Đặc biệt, với một nền kinh tế có độ mở cao và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu như Việt Nam, việc kiểm soát phát thải carbon không còn đơn thuần là câu chuyện môi trường mà đã trở thành một yêu cầu kinh doanh thực tế.

Để quản lý dấu chân carbon, doanh nghiệp cần kiểm soát phát thải trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ nguyên vật liệu đầu vào, tiêu thụ điện và nhiên liệu, quá trình sản xuất, vận chuyển, phân phối cho đến các hoạt động trong chuỗi cung ứng. Nhiều khách hàng quốc tế không chỉ quan tâm lượng phát thải trong nhà máy mà còn yêu cầu minh bạch về carbon của toàn bộ sản phẩm trước khi đưa ra quyết định mua hàng.

- Theo ông, đâu là những khó khăn mà doanh nghiệp gặp phải trong quá trình thực hiện?

Qua quá trình làm việc với nhiều doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam, chúng tôi nhận thấy khó khăn lớn nhất không nằm ở việc tính toán carbon mà nằm ở chất lượng và khả năng truy xuất dữ liệu. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có hệ thống thu thập dữ liệu đồng bộ giữa các bộ phận sản xuất, năng lượng, môi trường và chuỗi cung ứng, khiến việc tổng hợp và quản lý dữ liệu phát thải gặp nhiều thách thức.

Bên cạnh đó, một vấn đề rất phổ biến là việc phân bổ dữ liệu sản xuất thực tế cho từng sản phẩm hoặc từng công đoạn sản xuất. Đối với các nhà máy có nhiều dây chuyền và nhiều dòng sản phẩm sử dụng chung nguyên vật liệu, thiết bị hoặc nguồn năng lượng, việc xác định chính xác lượng phát thải cho từng sản phẩm không hề đơn giản.

Nếu phương pháp phân bổ chưa phù hợp hoặc dữ liệu chưa đủ chi tiết, kết quả tính toán dấu chân carbon có thể chưa phản ánh đúng thực tế, ảnh hưởng đến độ tin cậy khi công bố cho khách hàng, đối tác hoặc các chương trình đánh giá quốc tế.

Để giải quyết bài toán này, nhiều doanh nghiệp đang đầu tư xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu carbon, kết hợp với các giải pháp chuyển đổi số nhằm kết nối dữ liệu sản xuất, năng lượng và môi trường trên cùng một nền tảng. Tuy nhiên, đây là quá trình đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự cam kết lâu dài từ ban lãnh đạo doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam hiện nay vẫn chưa có nhiều doanh nghiệp công bố dấu chân carbon của tổ chức hoặc sản phẩm một cách rộng rãi và có xác nhận độc lập. Các doanh nghiệp tiên phong chủ yếu tập trung ở những ngành chịu áp lực quốc tế lớn như thép, xi măng và vật liệu xây dựng. Doanh nghiệp này đã bắt đầu triển khai các hoạt động kiểm kê, đánh giá hoặc công bố thông tin liên quan đến phát thải carbon dưới nhiều hình thức khác nhau.

Giảm phát thải để tăng hiệu quả sản xuất

- Việc giảm phát thải và đo lường dấu chân carbon có thể làm gia tăng chi phí sản xuất, đầu tư của doanh nghiệp. Theo ông, bài toán này cần được cân đối như thế nào để không làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm?

Đúng là việc đo lường dấu chân carbon, xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu và triển khai các giải pháp giảm phát thải đòi hỏi một khoản đầu tư ban đầu nhất định. Tuy nhiên, nhìn về dài hạn, nên xem đây là một khoản đầu tư chiến lược nhằm bảo vệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, câu hỏi hiện nay không còn là "có nên đầu tư hay không" mà là "đầu tư khi nào và theo lộ trình nào". Những doanh nghiệp chủ động thực hiện sớm thường có nhiều thời gian hơn để chuẩn hóa dữ liệu, tối ưu quy trình sản xuất và thích ứng với các yêu cầu mới từ thị trường.

Bên cạnh đó, nhiều giải pháp giảm phát thải thực chất cũng là các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc tiết kiệm năng lượng, tối ưu sử dụng nguyên vật liệu, giảm hao hụt trong quá trình vận hành hay giảm lượng chất thải phát sinh đều có thể giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí đáng kể.

Nói cách khác, hiệu quả môi trường và hiệu quả kinh tế thường song hành nếu doanh nghiệp có cách tiếp cận phù hợp. Ngoài ra, hiện nay cũng đang có ngày càng nhiều chương trình hỗ trợ tài chính xanh, nguồn vốn xanh và các cơ chế ưu đãi dành cho doanh nghiệp chuyển đổi bền vững. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng nguồn lực bên ngoài nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển đổi mà không tạo áp lực quá lớn lên dòng tiền đầu tư.

Trong bối cảnh các quy định và yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe, việc xây dựng năng lực quản lý carbon không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro mà còn mở ra cơ hội tiếp cận khách hàng mới, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và nâng cao giá trị thương hiệu.

- Để chuyển từ cam kết sang hành động, doanh nghiệp phải thay đổi cách quản trị doanh nghiệp như thế nào, thưa ông?

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là nhiều doanh nghiệp đã có cam kết về phát triển bền vững nhưng chưa chuyển hóa được thành các hành động cụ thể trong hoạt động sản xuất và kinh doanh hằng ngày. Để thực sự chuyển đổi, doanh nghiệp cần xem quản lý carbon không phải là một dự án ngắn hạn hay một hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu của khách hàng, mà là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn. Điều này đòi hỏi sự thay đổi từ cấp lãnh đạo cao nhất.

Trước hết, các mục tiêu về giảm phát thải, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên cần được tích hợp vào chiến lược kinh doanh và hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Khi các chỉ tiêu phát triển bền vững trở thành một phần của quá trình ra quyết định, doanh nghiệp mới có thể tạo ra sự thay đổi thực chất.

Tiếp theo, doanh nghiệp cần đầu tư cho dữ liệu. Trong thời đại chuyển đổi xanh, dữ liệu carbon có vai trò tương tự dữ liệu tài chính.

Một doanh nghiệp không đo lường được phát thải sẽ rất khó quản lý, cải thiện hoặc chứng minh hiệu quả với khách hàng và nhà đầu tư. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu đáng tin cậy là nền tảng cho mọi quyết định giảm phát thải.

Quan trọng hơn, phát triển bền vững cần trở thành văn hóa doanh nghiệp. Từ hoạt động mua sắm, sản xuất, logistics đến đầu tư, mọi quyết định đều cần cân nhắc đến hiệu quả sử dụng tài nguyên và tác động môi trường. Khi người lao động ở tất cả các cấp hiểu được vai trò của mình trong quá trình chuyển đổi, các cam kết về khí hậu mới thực sự được chuyển hóa thành hành động.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Hạnh Lê