Công nghệ

Minh chứng rõ nét là trong 8 tháng đầu năm 2026, toàn địa bàn đã có hơn 3.000 doanh nghiệp làm thủ tục hải quan, ghi nhận mức tăng trưởng 35,7% so với cùng kỳ năm 2025. Cùng với đó, tổng kim ngạch XNK đạt 17,3 tỷ USD, tăng 31,6% và số thu ngân sách nhà nước đạt 11.605 tỷ đồng, tăng 5,6%.

Mô hình thông quan tập trung và bài toán chuyển dịch từ gốc

Sự gia tăng nhanh chóng về lượng hàng hóa lưu thông qua hệ thống cửa khẩu, cảng biển và các khu công nghiệp đã trực tiếp làm nở rộ khối lượng công việc đặt lên vai Chi cục Hải quan khu vực VIII. Trong điều kiện đó, phương thức xử lý hồ sơ phân tán theo kiểu truyền thống bắt đầu bộc lộ rõ những điểm nghẽn về tính thống nhất, chiều sâu chuyên môn cũng như khả năng khai thác, phân tích cơ sở dữ liệu lớn. Chính những giới hạn này đã thôi thúc cơ quan hải quan phải nhanh chóng đổi mới mô hình quản lý, lấy nền tảng công nghệ làm trục xoay trung tâm để thích ứng linh hoạt với thực tiễn thương mại quốc tế đầy biến động.

Giải mã cho bài toán đổi mới phương thức quản lý, mô hình thông quan tập trung được xác định là chìa khóa then chốt nhằm chuẩn hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ, tối ưu hóa hiệu quả quản lý rủi ro, đồng thời tiết giảm tối đa thời gian và chi phí tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp.

Về nguyên tắc vận hành, toàn bộ khâu xử lý hồ sơ sẽ được quy tụ về một đầu mối chuyên trách, trong khi các đơn vị hải quan cửa khẩu tập trung toàn lực cho nhiệm vụ giám sát, kiểm tra thực tế hàng hóa và quản lý kho bãi, khu vực chịu sự giám sát. Cách thức phân định rạch ròi này giúp tách bạch rõ ràng các khâu nghiệp vụ, qua đó phát huy tối đa tính chuyên sâu của đội ngũ công chức, đảm bảo tính thống nhất trong xử lý dữ liệu và nâng cao chất lượng thực thi pháp luật hải quan.

Ông Ngô Tùng Dương - Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VIII cho biết, với đặc thù địa bàn quản lý rộng, lưu lượng hàng hóa luân chuyển qua lại rất lớn, đòi hỏi việc tập trung xử lý hồ sơ bắt buộc phải gắn liền với tính liên thông dữ liệu thông suốt và sự phối hợp chặt chẽ giữa các khâu.

Yêu cầu đặt ra không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về mặt địa điểm hay đầu mối xử lý hồ sơ, mà cốt lõi là phải bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh, XNK của doanh nghiệp diễn ra liên tục, không bị gián đoạn, song song với việc giữ vững kỷ cương kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro.

Bên cạnh yếu tố tổ chức bộ máy và quy trình, chất lượng nguồn nhân lực được nhìn nhận là mảnh ghép quyết định thành bại của tiến trình chuyển đổi số. Đội ngũ công chức hải quan hiện nay không chỉ dừng lại ở yêu cầu tinh thông nghiệp vụ và nắm vững hệ thống pháp luật, mà còn phải sở hữu tư duy số, năng lực khai thác và phân tích dữ liệu hiệu quả trên môi trường mạng.

Đồng hành cùng doanh nghiệp tối ưu hóa chuỗi cung ứng và logistics

Song hành cùng những bước tiến về công nghệ và hạ tầng thông quan, hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu trên địa bàn cũng ghi nhận sự tham gia ngày càng rõ nét của mạng lưới đại lý hải quan.

Hiện trên địa bàn TP Quảng Ninh có 73 doanh nghiệp đại lý làm thủ tục hải quan và 152 nhân viên đại lý được cấp mã số. Hoạt động dịch vụ đại lý có bước phát triển tích cực, riêng năm 2025 các đại lý làm thủ tục hải quan đã thực hiện trên 2.700 tờ khai, với kim ngạch 223,05 triệu USD, số thuế gần 82 tỷ đồng. Thị trường dịch vụ logistics cũng bước đầu thu hút sự tham gia của các doanh nghiệp đại lý trong và ngoài tỉnh.

Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan vẫn còn thấp; số lượng đại lý đăng ký trên địa bàn thực sự phát sinh hoạt động chưa nhiều. Một số doanh nghiệp đại lý còn hạn chế về nguồn nhân lực, đầu tư công nghệ và phạm vi cung cấp dịch vụ, chủ yếu mới tập trung vào khai báo hải quan, trong khi các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ chuyên sâu và logistics chưa phát triển tương xứng.

Nhằm khắc phục điểm nghẽn này, thúc đẩy thị trường dịch vụ logistics và đại lý hải quan phát triển tương xứng với tiềm năng kinh tế địa phương, ngành hải quan đã không ngừng đẩy mạnh các hoạt động kết nối, đồng hành thực chất cùng cộng đồng doanh nghiệp.

Mới đây Hải quan cửa khẩu cảng Cẩm Phả đã tổ chức thành công Hội nghị gặp mặt các doanh nghiệp chuyên nhập khẩu máy móc, thiết bị, vật tư năm 2026 với sự tham gia của gần 30 đơn vị tiêu biểu. Tại hội nghị này, các vấn đề gai góc thực tiễn như chính sách thuế, thủ tục hải quan, phân loại mã hàng, kiểm tra chuyên ngành hay hoạt động logistics đã được lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực VIII và Hải quan cửa khẩu cảng Cẩm Phả trực tiếp lắng nghe, giải đáp thấu đáo.

Đồng thời, cơ quan hải quan cũng chủ động phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật mới như Nghị định số 37/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và Thông tư số 85/2026/TT-BTC quy định về phân loại hàng hóa. Thông qua sự chủ động tương tác hai chiều này, doanh nghiệp được tạo điều kiện tối đa để chuẩn bị sớm nguồn lực, hoàn thiện quy trình nội bộ và phần mềm công nghệ, sẵn sàng bước vào giai đoạn thông quan tập trung dự kiến chính thức vận hành từ tháng 3 năm 2027.

Sự gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp còn được minh chứng qua những đánh giá thực tế từ chính những người trong cuộc. Ông Phạm Hữu Thuật - Giám đốc Công ty XNK Nam Hưng cho biết: Mọi vướng mắc phát sinh đều được cán bộ hải quan hỗ trợ, giải đáp kịp thời, kể cả ngoài giờ hành chính. Hàng hóa khi về cửa khẩu được bố trí khu vực tập kết, luồng di chuyển riêng, giúp rút ngắn thời gian thông quan.

Nhìn chung, từ việc chuẩn hóa bài bản quy trình nghiệp vụ, nâng cao chất lượng nhân sự đến đẩy mạnh số hóa dữ liệu, Chi cục Hải quan khu vực VIII đang từng bước khẳng định quyết tâm kiến tạo một môi trường hải quan hiện đại, minh bạch và chuyên sâu.

Đây không chỉ là một cuộc cách mạng về phương thức xử lý hồ sơ hành chính, mà còn là bước tiến chiến lược giúp Quảng Ninh củng cố vững chắc vị thế là cửa ngõ giao thương năng động hàng đầu, lấy sự hài lòng và thuận lợi của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động trong kỷ nguyên số hóa.

Lê Cường