Kinh tế

Xu hướng dịch chuyển của dòng vốn quốc tế, đặc biệt là cú hích từ việc Việt Nam được nâng hạng lên nhóm mới nổi thứ cấp theo tiêu chuẩn của FTSE Russell đã mở ra không gian và dư địa phát triển rất lớn cho ngành quản lý quỹ Việt Nam.

Tuy nhiên, khả năng biến cơ hội này thành tài sản quản lý dài hạn sẽ phụ thuộc vào kết quả hoạt động, tính minh bạch, chất lượng dữ liệu và chuẩn mực quản trị, vận hành của các quỹ nội địa.

Thực tế thời gian qua, dù có những bước phát triển mạnh mẽ song quy mô ngành quản lý quỹ trong nước còn khá khiêm tốn so với tiềm năng. Vì vậy, sau nâng hạng, bài toán trọng tâm là phát triển nguồn cung tài sản cơ sở chất lượng cao và củng cố năng lực nội sinh của ngành quỹ để hấp thụ hiệu quả dòng vốn ngoại dài hạn.

Cách tiếp cận mới

Nhìn thị trường sau cột mốc nâng hạng, các chuyên gia tài chính nhấn mạnh đến những cơ hội lớn, cách tiếp cận và hướng phát triển mới. Thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng từng sản phẩm đầu tư, các quỹ nội địa có thể trở thành một tầng kết nối chủ động giữa dòng vốn và thị trường Việt Nam. Một trong những cách tiếp cận đó là mô hình "Master-Feeder".

Theo mô hình này, "Feeder fund" được thành lập ở nước ngoài, tập hợp nguồn lực từ các nhà đầu tư nước ngoài rồi đầu tư vào một "Master fund" - có thể là một quỹ nội địa tại Việt Nam.

Dẫn quy định của Luật Chứng khoán không hạn chế sở hữu nước ngoài với quỹ mở, bà Nguyễn Thị Hải Bình - Giám đốc Quản lý khách hàng, Dịch vụ chứng khoán của HSBC Việt Nam cho rằng, mô hình "Master-Feeder" tạo ra một tầng kết nối giữa nhà đầu tư quốc tế và năng lực quản lý tài sản trong nước. Ở chiều ngược lại, đón nhận cơ hội này cũng đặt ra những yêu cầu mới cao hơn với các quỹ nội địa.

Trước hết, năng lực nội địa của công ty quản lý quỹ. Để trở thành một "Master fund", quỹ nội địa phải chứng minh được năng lực quản lý tài sản trong dài hạn, có lịch sử hoạt động đủ dài và các nền tảng đủ chắc để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư tổ chức.
Bài toán tiếp theo và là một trong vấn đề cốt lõi là tạo sản phẩm đủ hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài.

Từ góc độ của “người trong cuộc”, bà Nguyễn Thị Hằng Nga - Tổng Giám đốc VCBF cùng nhận định khi cho rằng, có thêm "Master fund" đủ hấp dẫn cần một thị trường cơ sở đủ rộng, đa dạng và có chiều sâu. Tuy vậy, đây lại đang là một điểm nghẽn.

Làm giàu thị trường tài sản cơ sở

Cụ thể, theo Tổng Giám đốc VCBF, Việt Nam không thiếu các sản phẩm quỹ cơ bản song muốn phát triển những dòng sản phẩm chuyên biệt hơn, các công ty quản lý quỹ cần một thị trường tài sản cơ sở đa dạng và đủ chất lượng.

Chẳng hạn, khi mặt bằng lãi suất giảm, nhu cầu của nhà đầu tư với sản phẩm của quỹ trái phiếu có thể gia tăng nhưng công ty quản lý quỹ lại gặp bài toán không có đủ trái phiếu doanh nghiệp đạt yêu cầu để giải ngân.

Tương tự, ở thị trường cổ phiếu, cơ cấu niêm yết hiện đang tập trung lớn vào các ngành ngân hàng, tài chính và bất động sản. Trong khi muốn xây dựng các quỹ chuyên đề như ESG, công nghệ, đổi mới sáng tạo, quỹ xanh hay hạ tầng, nhà quản lý cần một tập hợp doanh nghiệp niêm yết phong phú hơn để hình thành danh mục.

Thực tế này đặt ra nhu cầu cần có thêm những doanh nghiệp lớn tham gia niêm yết và tái cấu trúc nguồn vốn thông qua thị trường vốn. Ngoài ra, phạm vi tài sản cơ sở có thể mở rộng sang những công cụ như trái phiếu xanh, trái phiếu hạ tầng, trái phiếu chính quyền địa phương hay chứng chỉ tiền gửi (CD)… Điều này cho thấy, dư địa thiết kế sản phẩm đầu tư của các công ty quản lý quỹ còn lớn, song dư địa này được khai thác đến đâu phụ thuộc vào việc thị trường vốn tạo ra đủ tài sản phù hợp để đón dòng vốn đầu tư.

Để tháo gỡ rào cản này, bà Nguyễn Thị Bích Ngà - Phó trưởng ban Quản lý các công ty quản lý quỹ và Quỹ đầu tư chứng khoán của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cho biết: Nhằm mở rộng không gian sản phẩm, cơ quan quản lý đã đề xuất sửa đổi Thông tư số 98/2020/TT-BTC và dự kiến đưa thêm các sản phẩm mới như quỹ ETF chủ động, cho phép công ty quản lý quỹ chủ động xây dựng và điều chỉnh danh mục theo chiến lược đã công bố. Đồng thời, phát triển thêm các bộ chỉ số làm tài sản tham chiếu, tạo “nguyên liệu” cho các công ty quản lý quỹ phát triển ETF và các chiến lược đầu tư mới.

Nâng chuẩn quản trị

Dòng vốn quốc tế tìm đến Việt Nam nhiều hơn và có sự phân hoá cao hơn, yêu cầu nâng cao chất lượng dữ liệu, chuẩn quản trị và khả năng vận hành của các quỹ nội địa trở nên cấp thiết.

Theo FiinGroup, trước hết là chuẩn hóa lớp dữ liệu, từ nguồn dữ liệu, cơ sở định giá đến các chỉ tiêu hiệu quả và thông tin rủi ro. Cùng với đó là kết nối vòng đời đầu tư, bảo đảm mục tiêu đầu tư và giới hạn rủi ro được duy trì nhất quán từ nghiên cứu, giao dịch, tuân thủ và báo cáo. AI cần được xem xét đưa vào những bài toán cụ thể, với điều kiện dữ liệu đủ tin cậy, trách nhiệm được xác định rõ và có tiêu chí đánh giá kết quả. Ở cấp độ hệ thống, mô hình vận hành được định hướng chuyển từ các hệ thống phân mảnh sang nền tảng đầu tư tích hợp, kết nối quyết định đầu tư, quản lý danh mục, giao dịch, sổ đầu tư và kế toán, đo lường và báo cáo. Dữ liệu thống nhất cùng quy trình có kiểm soát sẽ hỗ trợ công ty quản lý quỹ mở rộng quy mô, kiểm soát vận hành và triển khai các sản phẩm, dịch vụ mới.

Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Hải Bình nhấn mạnh đến yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để mở rộng các kênh phân phối chứng chỉ quỹ, nghiên cứu các chính sách ưu đãi phù hợp. Trên cơ sở đó, tạo điều kiện để hệ thống ngân hàng thương mại chủ động tham gia đưa sản phẩm quỹ mở tới các khách hàng cá nhân. Trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, xem xét mở rộng kết nối giữa ngân hàng thương mại và các nền tảng công nghệ số góp phần giảm chi phí giao dịch, giúp nhà đầu tư tiếp cận sản phẩm quỹ dễ dàng hơn cũng là một giải pháp cần được xem xét.

Ngoài ra, theo bà Bình, thị trường cần thúc đẩy đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề chuẩn cho lực lượng tư vấn đầu tư cá nhân, phát triển các nền tảng quản lý tài sản tích hợp công nghệ để cá thể hoá, cung cấp giải pháp đầu tư trọn gói theo mục tiêu của từng khách hàng.

Hạnh Ngọc