Ô tô - Xe máy

Cơ hội lớn đang mở ra với ngành ô tô Việt Nam. Liệu ngành sản xuất này có thể chuyển từ lắp ráp giản đơn sang làm chủ công nghệ, tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao?

Doanh nghiệp nội dẫn dắt

Tập đoàn Vingroup cho biết, sẽ tổ chức Hội nghị tăng cường nội địa hóa và phát triển hệ thống nhà cung cấp vào giữa 10/2026. Hội nghị hướng đến thu hút các doanh nghiệp công nghệ, sản xuất công nghiệp, cơ khí, chế tạo, gia công và phần mềm đang hoạt động tại Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của Vingroup và công ty thành viên.

Trong đó, VinFast là tâm điểm với nhu cầu mở rộng hơn nữa mạng lưới nhà cung cấp nội địa trong lĩnh vực sản xuất ô tô - xe máy, nhằm tiếp tục nâng cao tỷ lệ nội địa hóa cho các sản phẩm sản xuất trong nước. Ngoài ra, VinFast cũng mong muốn bổ sung thêm các đối tác Việt Nam vào mạng lưới nhà cung cấp toàn cầu, hướng tới việc cung cấp linh phụ kiện sản xuất tại Việt Nam cho các nhà máy của VinFast tại Ấn Độ, Indonesia, qua đó hỗ trợ đối tác phát triển theo quy mô toàn cầu.

Công ty Ô tô Trường Hải (Thaco) đã lên kế hoạch đưa tỷ lệ nội địa hóa các mẫu xe du lịch lên 45%, với những linh kiện, phụ tùng mà Việt Nam có lợi thế. Đây là nền tảng để Thaco tiến tới sản xuất những mẫu xe du lịch mang thương hiệu Việt.

Công ty TC Motors đã đưa Nhà máy Ô tô Việt Hưng (Quảng Ninh) đi vào hoạt động từ giữa năm 2025. Theo định hướng, đây sẽ là trung tâm sản xuất, lắp ráp ô tô hiện đại tiêu chuẩn quốc tế và phát triển hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ ngành.

Tại Việt Nam, hiện đã hình thành một số doanh nghiệp ô tô nội địa có tiềm lực, đóng vai trò “sếu đầu đàn” để dẫn dắt ngành công nghiệp ô tô phát triển. VinFast, Trường Hải, TC Motor hoàn toàn có thể tạo ra hệ sinh thái, định hình nên chuỗi cung ứng, thu hút các doanh nghiệp Việt tham gia.

Trong khi đó, theo dữ liệu của Bộ Công Thương, trong nước hiện chỉ sản xuất được khoảng 300 linh kiện ô tô các loại, chủ yếu là những chi tiết có hàm lượng công nghệ thấp hoặc kích thước cồng kềnh, chiếm khoảng 20% giá trị của một chiếc ô tô. Phần lớn các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có quy mô nhỏ bé, tiềm lực yếu.

Xây dựng năng lực nền tảng

Xe điện đang được xem là một cơ hội hiếm có, để các quốc gia đi sau tham gia vào ngành công nghiệp này. Trong kỷ nguyên xe điện, các lĩnh vực như: vật liệu mới, pin, hệ thống quản lý pin, điện tử, hạ tầng sạc… sẽ trở nên ngày càng quan trọng, đóng vai trò trung tâm về công nghệ. Đây là những lĩnh vực mở ra cơ hội cho các quốc gia đi sau. Cùng với đó, những năng lực công nghiệp truyền thống như cơ khí chính xác, khuôn mẫu, kim loại, nhựa, điện… vẫn tiếp tục đóng vai trò nền tảng.

Điều quan trọng là sự phát triển của ngành ô tô lại phụ thuộc vào hàng nghìn các doanh nghiệp cung ứng. Chính các doanh nghiệp này mới là nền tảng quan trọng trong quá trình vươn lên. Nếu không hình thành được một đội ngũ doanh nghiệp hùng mạnh với năng lực công nghiệp cần thiết để nắm bắt, cơ hội rồi cũng trôi qua.

Theo giới chuyên môn, nội địa hóa không chỉ là tỷ lệ các nguyên liệu, phụ tùng, linh kiện sản xuất trong nước cấu thành nên sản phẩm hoàn chỉnh mà là quá trình làm chủ các công đoạn sản xuất. Những sản phẩm tạo ra phải phản ánh chính xác giá trị và năng lực công nghệ thực sự của các doanh nghiệp nội địa. Một doanh nghiệp có thể sản xuất ra những linh kiện ô tô nhưng không chỉ là sản xuất mà còn phải làm chủ quá trình sản xuất đó. Từ việc hình thành năng lực thiết kế, chế tạo, sản xuất đến tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để các doanh nghiệp Việt có thể gia nhập lĩnh vực sản xuất này, ngoài sự nỗ lực từ phía các doanh nghiệp ô tô, Nhà nước cần xây dựng hệ thống chính sách thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng trong nước và hỗ trợ những doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng.

Theo bà Nguyễn Thị Xuân Thúy, Giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), những linh kiện ô tô do doanh nghiệp Việt chế tạo sẽ không tự dưng xuất hiện. Chúng đòi hỏi phải có chính sách dài hạn trong việc xây dựng năng lực nền tảng. Đó là những chương trình nâng cao năng lực nhà cung ứng; hình thành các trung tâm đào tạo nguồn nhân lực; nghiên cứu phát triển, cũng như xây dựng hệ sinh thái sản xuất sâu, rộng trong nước.

TRẦN THỦY