Doanh nghiệp Việt - Nhật đồng kiến tạo tài sản trí tuệ chung

Diễn đàn Công nghệ số Việt Nam - Nhật Bản 2026 với chủ đề "Cộng hưởng số Việt - Nhật: Đồng sáng tạo tương lai với trí tuệ nhân tạo và công nghệ chuyên sâu" vừa diễn ra tại Nhật Bản. Bối cảnh nền kinh tế thế giới đang thay đổi nhanh dưới tác động của công nghệ mới đã thúc đẩy mạnh mẽ những cơ hội hợp tác, phát triển tài sản trí tuệ chung giữa các doanh nghiệp, doanh nghiệp công nghệ số hai quốc gia.

"Vách đá số" định hình quan hệ hợp tác mới

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Văn Khoa - CEO của tập đoàn FPT, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA) nhấn mạnh: Thế giới của năm 2026 đã thay đổi lớn. Trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch bán dẫn, điện toán lượng tử đang định hình lại trật tự kinh tế toàn cầu. Mô hình hợp tác "gia công" truyền thống giữa doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử.

Bối cảnh mới đang mang đến cơ hội lớn để doanh nghiệp hai nước cùng bước vào kỷ nguyên của sự đồng sáng tạo. Đặc biệt, Nhật Bản đang bước qua giai đoạn "vách đá số" với 60% hệ thống công nghệ thông tin cốt lõi có tuổi đời trên 20 năm.

Yêu cầu cấp bách hiện nay là cần hiện đại hóa các hệ thống lõi cũ kỹ trên. Tuy nhiên, đội ngũ kỹ sư công nghệ trẻ tại đất nước mặt trời mọc lại thiếu hụt nghiêm trọng khiến quá trình chuyển đổi số của Nhật Bản đang gặp nhiều thách thức.

Ông Nguyễn Hữu Long - CEO của FPT Smart Cloud Japan chỉ ra thực trạng 98% doanh nghiệp Nhật Bản đã thử nghiệm AI nhưng chưa tới 25% triển khai thành công trên quy mô toàn công ty. Nguyên do đến từ những vướng mắc khi tích hợp với các hệ thống cũ. Lãnh đạo FPT Smart Cloud Japan cho rằng, tư duy và mô hình hợp tác giữa các doanh nghiệp hai nước cần chuyển sang cùng phát hiện, cùng thiết kế và cùng xây dựng.

Không chỉ sở hữu lực lượng "kỹ sư mã nguồn" dồi dào, doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đã vươn lên sở hữu lực lượng "kiến trúc sư hệ thống và kỹ sư AI" chất lượng cao. Thời điểm này Việt Nam khẳng định vai trò của một người bạn đồng hành chiến lược.

Cộng hưởng thế mạnh

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, các kỹ sư Việt Nam hiện đang trực tiếp tham gia vào nhiều khâu quan trọng của sản xuất công nghệ hiện đại như thiết kế vi mạch; phát triển những "bộ não AI" điều khiển Robot tự hành, thiết bị bay UAV; kiến tạo những thế hệ phần mềm ô tô thông minh.

Tại Nhật Bản, ông Nguyễn Văn Khoa khẳng định, doanh nghiệp Việt mang đến chất xám thuật toán, không gian thử nghiệm linh hoạt và các nền tảng AI đột phá. Cộng hưởng với lợi thế này là sức mạnh từ nền tảng phần cứng cơ khí chính xác, bề dày quản trị, chuỗi cung ứng toàn cầu và nguồn vốn dồi dào của Nhật Bản. Trên cơ sở đó, hai bên cùng đồng kiến tạo các giải pháp tạo ra năng suất vượt trội cho các ngành tài chính, sản xuất, bán lẻ và y tế của Nhật Bản.

Không chỉ vậy, từ "cộng hưởng số", các doanh nghiệp sẽ đồng sáng tạo những tài sản trí tuệ chung để vươn ra toàn cầu. Tại diễn đàn, lễ ký kết hàng loạt Biên bản ghi nhớ (MoU) chiến lược, tiêu biểu như sự hợp tác giữa Miichisoft và Taisei Oncho, VTI Japan và NEC đưa các cam kết đồng sáng tạo vào giai đoạn thực thi.

Chứng kiến các hoạt động ký kết tại diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, sự trưởng thành vượt bậc của doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam tại thị trường Nhật Bản tạo nền tảng vững chắc để hai bên tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao. Hợp tác trọng tâm trong thời gian tới, theo Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ Vũ Hải Quân cần hướng đến hiện đại hóa hệ thống lõi để nâng cao năng suất; Cùng nghiên cứu, thiết kế và thử nghiệm công nghệ chuyên sâu (AI, Robot, UAV); đào tạo kỹ sư AI gắn với nhu cầu doanh nghiệp…

Đồng thuận với tầm nhìn này, đại diện Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các không gian thử nghiệm (Sandbox) và hành lang pháp lý linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi nhất để doanh nghiệp hiện thực hóa các dự án R&D chung, nhất là trong lĩnh vực hạ tầng số và AI.