Hiện thực hoá Nghị quyết 20-NQ/TW để phát triển “không gian kinh tế biển đa tầng” trong kỷ nguyên mới

Trò chuyện cùng phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng Anh – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Nam Miền Trung – đã phân tích sâu sắc mô hình phát triển “kinh tế biển đa tầng, đa giá trị”. Theo ông, biển đảo không chỉ dừng lại ở câu chuyện bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ, mà còn là không gian kiến tạo tương lai, nơi giải bài toán từ “khai thác bao nhiêu” sang “tạo lập giá trị bền vững như thế nào để thành quốc gia biển mạnh”.

- Thưa ông, trong tâm thức người Việt, biển đảo luôn gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước. Bước vào kỷ nguyên mới, ông nhìn nhận thế nào về vị thế chiến lược biển đảo của Việt Nam?

Trong suốt chiều dài lịch sử, biển đảo luôn là phần máu thịt không thể tách rời của dân tộc Việt Nam.

Nhưng trong bối cảnh mới, biển đảo không chỉ mang ý nghĩa thiêng liêng về chủ quyền, mà còn mở ra không gian phát triển kinh tế đa tầng, đa giá trị, đóng vai trò chiến lược đối với tương lai thịnh vượng của đất nước. Đặc biệt, nội dung này được Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIV) thông qua tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về "Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh".

Nghị quyết đánh dấu sự chuyển biến mang tính bước ngoặt: chuyển mạnh từ tư duy "phát triển kinh tế biển" sang tư duy "xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh", biến biển thành không gian sinh tồn, động lực tăng trưởng và nền tảng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.

- Ông vừa nhắc tới mô hình “kinh tế biển đa tầng, đa giá trị”. Phải chăng tư duy phát triển kinh tế biển của chúng ta đang có bước chuyển dịch căn bản so với trước đây?

Đúng như vậy. Trước đây, kinh tế biển chủ yếu gắn với khai thác hải sản tự nhiên ven bờ và vận tải hàng hải thô sơ. Mô hình khai thác tài nguyên đơn tuyến đó từng giải quyết sinh kế trước mắt, nhưng nay đã bộc lộ giới hạn: nguồn lợi tự nhiên suy giảm và giá trị gia tăng chưa cao.

Ngày nay, trước yêu cầu phát triển bền vững, biển đảo Việt Nam đang chuyển mình sang mô hình kinh tế đa tầng. Đây là phương thức tổ chức hiện đại, nơi nhiều ngành kinh tế cùng song song tồn tại, bổ trợ và nâng tầm giá trị cho nhau. Thay vì khai thác cạn kiệt tài nguyên thô, mô hình đa tầng kiến tạo một hệ sinh thái kinh tế biển tuần hoàn, xanh và giàu giá trị gia tăng.

- Ông có thể phân tích chi tiết và rõ hơn về những tầng kinh tế biển này - từ khai thác nuôi trồng cho đến việc cải tạo không gian biển ven bờ?

Cấu trúc kinh tế biển đa tầng của Việt Nam bao gồm 5 tầng chiến lược: Tầng 1, là khai thác và nuôi trồng thủy sản công nghệ cao. Ngành thủy sản đang chuyển từ khai thác truyền thống sang nuôi biển công nghiệp, ứng dụng công nghệ sinh học, lồng nuôi HDPE, IoT và quản lý chuỗi giá trị. Đây là hướng đi bền vững giúp giảm áp lực lên nguồn lợi tự nhiên và nâng cao giá trị xuất khẩu.

Tầng 2, là công nghiệp biển và năng lượng tái tạo. Các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, khai thác dầu khí, đóng tàu và logistics biển đang trở thành động lực tăng trưởng mới. Việt Nam có tiềm năng lớn trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của khu vực.

Tầng 3, là du lịch biển đảo cao cấp. Phú Quốc, Nha Trang, Côn Đảo đang chuyển mình thành trung tâm nghỉ dưỡng quốc tế, gắn kết du lịch với trải nghiệm văn hóa, sinh thái và lịch sử.

Tầng 4, là dịch vụ logistics và kinh tế hàng hải. Với vị trí trên tuyến hàng hải quốc tế, Việt Nam có lợi thế lớn để phát triển cảng biển, trung tâm trung chuyển và chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo lực đẩy kết nối toàn hệ sinh thái biển.

Tầng 5, là không gian biển ven bờ và hải đảo hoang sơ. Những vị trí cảnh quan hạn chế, bị xâm thực do biến đổi khí hậu hoặc đảo hoang sơ nhiều đá cần được cải tạo, bồi đắp để tạo cảnh quan sinh động, phục vụ dịch vụ và phát triển kinh tế.

- Nói như ông tức là tiềm năng là rất lớn, nhưng thực tế kinh tế biển Việt Nam hiện đang đối mặt với những thách thức. Vậy, những thách thức ấy cụ thể là gì?

Trên thực tế, chúng ta đối mặt nhiều thách thức lớn: biến đổi khí hậu, xâm thực bờ biển, ô nhiễm môi trường, khai thác quá mức…

Về mặt nội tại, điểm nghẽn lớn nhất là hạ tầng dịch vụ xã hội tại các vùng biển đảo còn thiếu thốn, chưa đáp ứng đủ và kịp thời nhu cầu sống của người dân cũng như nhu cầu đầu tư dài hạn của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cơ chế chính sách hiện hành chưa thực sự hấp dẫn, thiếu các quy định đặc thù, vượt trội để tạo sức hút mạnh mẽ thu hút nguồn lực xã hội đầu tư vào phát triển biển.

- Để tháo gỡ điểm nghẽn và phát triển kinh tế biển đa tầng, theo ông, tư duy quản trị mới cần đặt trọng tâm vào những nguyên tắc nào?

Phát triển kinh tế biển đa tầng đòi hỏi một cuộc đổi mới về tư duy quản trị, tập trung vào ba trụ cột cốt lõi:

Một là, rà soát tổng thể, quy hoạch không gian biển tích hợp liên ngành, liên vùng, đa tầng để các ngành cùng cộng sinh phát triển, tránh chia cắt manh mún.

Hai là, gắn kinh tế với quốc phòng – an ninh. Mỗi dự án kinh tế biển, mỗi ngư dân bám biển là một pháo đài vững chắc bảo vệ chủ quyền Tổ quốc.

Ba là, đặt con người, cộng đồng cư dân ven biển, cùng những nhà đầu tư yêu biển, có tư duy kinh tế biển dài hạn vào vị trí trung tâm. Mọi chính sách đều phải hướng tới nâng cao đời sống của người dân biển, tạo động lực để họ gắn bó và cùng làm giàu từ biển.

- Nghị quyết số 20-NQ/TW đã xác định mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia “mạnh về biển, giàu lên từ biển”. Là doanh nghiệp gắn bó sâu sắc với lĩnh vực biển, ông có thông điệp gì nhằm góp phần hiện thực hóa khát vọng này, thưa ông?

Nghị quyết về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ: Việt Nam phải trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển. Nhưng để biến tầm nhìn ấy thành hiện thực, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở định hướng mà phải hành động quyết liệt.

Đất nước cần những cơ chế chính sách mang tính đặc biệt, đặc thù, phù hợp theo từng mục tiêu kinh tế, đủ sức hấp dẫn mọi nhu cầu phát triển để khai thác đầy đủ giá trị kinh tế gia tăng, làm chủ không gian biển, bảo vệ hệ sinh thái và xây dựng một nền kinh tế biển hiện đại, xanh và bền vững.

Biển đảo Việt Nam vừa là di sản thiêng liêng ngàn đời của cha ông, vừa là không gian phát triển chiến lược của tương lai đất nước. Trong kỷ nguyên mới, bài toán cốt lõi không còn là “khai thác được bao nhiêu”, mà là “tạo ra được những giá trị gì và giá trị đó như thế nào”.

Khi kinh tế biển được tổ chức theo mô hình đa tầng, tích hợp và bền vững, Việt Nam không chỉ giữ vững chủ quyền thiêng liêng mà chắc chắn sẽ vươn mình trở thành một quốc gia biển mạnh, có vị thế vững chắc trong khu vực và trên thế giới.

- Trân trọng cảm ơn ông!