Ngân hàng khép kín chuỗi giá trị

Việc làm chủ cấu phần bảo hiểm cho phép ngân hàng khép kín chuỗi giá trị, tối ưu hóa biên lợi nhuận kép từ cả doanh thu phí nghiệp vụ lẫn hiệu quả đầu tư từ nguồn vốn nhàn rỗi.

Lợi thế mô hình all -in-one

Mới đây, VPBank đã công bố Công ty CP Bảo hiểm Nhân thọ Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng (VPLife) chính thức được Cơ quan quản lý Nhà nước cấp phép và dự kiến đi vào hoạt động trong quý I/2027. Trước đó, ngân hàng này đã vận hành công ty mảng phi nhân thọ - bảo hiểm OPES (VPBank sở hữu 90% vốn) với 5,3% thị phần.

Với các ngân hàng, hệ sinh thái là nền tảng cho các mảnh ghép hoạt động từ bảo hiểm - chứng khoán - ngân hàng, hướng tới trở thành tập đoàn tài chính khép kín mọi trải nghiệm sản phẩm, dịch vụ tài chính, nhúng và mở ra liên kết với mọi dịch vụ khác trong cuộc sống.

Trước VPBank, Công ty TNHH Bảo hiểm Phi Nhân thọ ACB cũng đã được thành lập với vốn điều lệ 500 tỷ đồng do ACBA góp 91% và ACBS góp 9%. Techcombank cũng lập Công ty Bảo hiểm nhân thọ Techcombank Life vào năm 2025, ngay sau Công ty CP Bảo hiểm phi nhân thọ Techcom (TCGIns) ra đời đánh dấu bước tiến chiến lược của ngân hàng.

Ngoài những dấu mốc quan trọng của các ngân hàng vừa thành lập các công ty bảo hiểm, hệ sinh thái của MB, HDBank, BaoVietBank… cũng có sự hiện diện của các công ty bảo hiểm ngoài đối tác. Điều này cho thấy bước chuyển dịch chiến lược của các ngân hàng, từ vai trò đại lý phân phối độc quyền (bancassurance truyền thống) sang trực tiếp làm chủ cuộc chơi sản phẩm và chuỗi giá trị.

Cơ hội và thách thức trong chuỗi giá trị mới

Theo chuyên gia tài chính - ngân hàng Huỳnh Trung Minh, làn sóng các ngân hàng chuyển dịch từ mô hình đại lý phân phối độc quyền với đối tác ngoại sang tự chủ, đóng gói sản phẩm bảo hiểm từ chính các doanh nghiệp thành viên trong hệ sinh thái là bước đi mang tính quy luật.

Sau giai đoạn biến động niềm tin của thị trường bancassurance và khuôn khổ pháp lý siết chặt từ Luật Các tổ chức tín dụng cùng Luật Kinh doanh bảo hiểm, kỷ nguyên tìm kiếm các khoản phí trả trước kỷ lục đã khép lại. Các nhà băng buộc phải tái cấu trúc mô hình phân phối để hướng đến giá trị thặng dư bền vững và nâng cao giá trị vòng đời khách hàng.

Việc làm chủ cấu phần bảo hiểm giúp ngân hàng giải quyết căn cơ bài toán xung đột lợi ích: ngân hàng kiểm soát toàn diện chất lượng tư vấn, chuẩn hóa quy trình đào tạo nhân sự và tích hợp liền mạch sản phẩm bảo hiểm trên nền tảng ngân hàng số mà không bị phân mảnh trải nghiệm.

“Lợi thế cạnh tranh mang tính quyết định của mô hình tài chính toàn diện chính là dữ liệu. Ngân hàng nắm giữ bức tranh toàn cảnh về dòng tiền, lịch sử giao dịch, tài sản bảo đảm và khẩu vị rủi ro của hàng triệu khách hàng. Khi nguồn tài nguyên dữ liệu lớn này được khai thác hiệu quả, công ty bảo hiểm trong hệ sinh thái có thể định phí chính xác, tự động hóa thẩm định và may đo sản phẩm theo từng phân khúc vi mô. Đây là tiền đề để mở rộng các giải pháp gia tăng như quản lý tài chính cá nhân hay quản lý gia sản,” ông Huỳnh Trung Minh nhận định.

Dù vậy, ông Minh cũng nhấn mạnh đây là một phép thử khắc nghiệt về năng lực quản trị định chế. Bản chất rủi ro ngân hàng và rủi ro bảo hiểm hoàn toàn khác biệt; không thể vận hành một doanh nghiệp bảo hiểm bằng tư duy tín dụng thông thường. Nhà băng phải giải được bài toán định phí chuẩn xác, quản trị tài sản nợ - có (ALM) dài hạn và thiết lập quy trình bồi thường minh bạch, độc lập. Niềm tin thị trường tích lũy qua nhiều năm là tài sản lớn nhất của ngân hàng, và việc chuyển hóa lợi thế này thành công đòi hỏi sự đầu tư kiên định về cả nguồn vốn, công nghệ lẫn chuẩn mực văn hóa doanh nghiệp trong dài hạn.

Lựa chọn trong cấu trúc tài chính

Ông Huỳnh Trung Minh cho rằng việc lựa chọn ưu tiên mảng nhân thọ hay phi nhân thọ phản ánh trực tiếp khẩu vị rủi ro và chiến lược tối ưu hóa bảng cân đối kế toán của từng ngân hàng. "Với bảo hiểm nhân thọ, đây là bài toán thâm dụng vốn dài hạn. Các chuẩn mực vốn dựa trên rủi ro (RBC) đòi hỏi ngân hàng mẹ phải duy trì bộ đệm vốn dày và chấp nhận áp lực chi phí kinh doanh mới trong những năm đầu. Đổi lại, giá trị lớn nhất của bảo hiểm nhân thọ là tạo ra một khối tài sản nhàn rỗi khổng lồ với kỳ hạn kéo dài 10 đến 20 năm. Dòng tiền ổn định này là đòn bẩy hoàn hảo để hệ sinh thái ngân hàng tối ưu hóa cấu trúc kỳ hạn tài sản (ALM), đa dạng hóa danh mục đầu tư dài hạn và khai thác tối đa giá trị vòng đời khách hàng qua các giải pháp quản lý gia sản”, ông Huỳnh Trung Minh nhấn mạnh.

Ngược lại, bảo hiểm phi nhân thọ lại là “sân chơi” vượt trội về độ linh hoạt và tốc độ quay vòng vốn. Nhờ chu kỳ hợp đồng ngắn hạn (thường 1 năm) và quy mô vốn ban đầu vừa phải, mảng phi nhân thọ tạo ra dòng tiền thu phí ròng tức thì, ít áp lực trích lập dự phòng dài hạn. Hơn nữa, việc tích hợp bảo hiểm khoản vay, bảo hiểm tài sản bảo đảm, bảo hiểm hàng hải hay xe cơ giới diễn ra hoàn toàn tự nhiên ngay tại điểm phát sinh giao dịch tín dụng. Mảnh ghép này giúp ngân hàng vừa khóa rủi ro cho danh mục nợ, vừa tối ưu hóa chỉ số sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) mà không làm căng thẳng hệ số CAR của ngân hàng mẹ.

Đồng quan điểm, bà Đỗ Minh Trang, Giám đốc Phòng Phân tích và Chiến lược thị trường, Công ty Chứng khoán ACBS, cho rằng ngân hàng sẽ phải “kiếm tiền” từ thu nhập ngoài lãi. Và nguồn vốn đầu tư lớn, chi phí cơ hội và thời gian chính là yếu tố mà ngân hàng phải bỏ ra khá lâu, tính bằng năm, để có thể phát huy hết hiệu quả của mô hình tài chính toàn diện, tích hợp này.