Doanh nhân Johnathan Hạnh Nguyễn: 4 thập kỷ cống hiến và bài học "vượt gió ngược"

Nhìn lại chặng đường gần nửa thế kỷ, câu chuyện của ông không chỉ là lịch sử phát triển của một tập đoàn, mà còn là lát cắt sống động về quá trình hội nhập kinh tế của đất nước qua những bước ngoặt lịch sử đầy gian truân.

Tự lựa chọn… “sứ mệnh”

- Cuối năm 1985, giữa bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn và cấm vận, điều gì đã tiếp thêm quyết tâm để ông nhận sứ mệnh đàm phán mở đường bay lịch sử kết nối TP HCM và Manila?

Quyết định của tôi lúc đó hoàn toàn xuất phát từ tình cảm thiêng liêng dành cho quê hương, chứ không vì mục tiêu cá nhân. Khi trở về nước, tận mắt chứng kiến đồng bào sống trong điều kiện nghèo nàn, thiếu thốn, hình ảnh những mái tôn cũ rách rỉ sét thủng lỗ chỗ nhìn từ trên máy bay xuống khiến tôi day dứt mãi. Mọi hoạt động giao thương đều qua tem phiếu, mua một ổ bánh mì cũng khó khăn. Đất nước bị bao vây cấm vận ngặt nghèo và dòng tiền đầu tư nước ngoài hoàn toàn bị đóng băng.

Tôi tự hỏi, nếu bản thân không hành động để mở cánh cửa giao thương thì người dân còn phải chịu cảnh nghèo khó này đến bao giờ? Lúc đó, tôi đang có cuộc sống sung túc, ổn định tại Mỹ với vị trí thanh tra tài chính tại Tập đoàn Boeing. Tuy nhiên, tiếng gọi quê hương đã thôi thúc tôi từ bỏ tất cả để trở về. Tôi gửi ba con trai lớn lại Philippines cho chị Tina chăm sóc để dồn toàn bộ thời gian di chuyển liên tục giữa Hà Nội, Manila và Mỹ nhằm tháo gỡ các nút thắt ngoại giao.

Mở thành công đường bay rồi, khó khăn lớn nhất lại là áp lực tài chính để duy trì nó trong bối cảnh cấm vận. Để bảo toàn quyền khai thác, mỗi tháng tôi phải thuê ít nhất ba chuyến bay định kỳ với chi phí từ 32.000 USD đến 50.000 USD cho mỗi chuyến bay trống.
Chỉ trong vài năm đầu, khoản lỗ lũy kế đã lên tới 5 triệu USD – một con số khổng lồ thời bấy giờ. Số tiền tích lũy tại Mỹ không đủ bù đắp, tôi phải ký giấy vay mượn chính thức từ gia đình bên vợ ở Philippines không tính lãi suất để tiếp tục duy trì đường bay.

- Bên cạnh ý chí cá nhân, đâu là điểm tựa lớn nhất giúp ông vững vàng vượt qua giai đoạn gian truân kéo dài đó?

Tôi may mắn có được một hậu phương gia đình vô cùng thấu hiểu và vững chắc. Khi tôi dồn hết tâm sức cho đường bay này, các con tôi dù còn nhỏ đã rất hiểu chuyện và động viên bố cố gắng hoàn thành sứ mệnh.

Đặc biệt, tôi có một người bạn đời vô cùng năng động và bản lĩnh là Tổng giám đốc IPPG Lê Hồng Thủy Tiên. Cô ấy thấu hiểu sâu sắc từng tâm tư, nguyện vọng cống hiến của tôi, đồng thời đồng hành điều hành công việc của tập đoàn rất hiệu quả.

Chính sự hỗ trợ đắc lực đó đã giúp tôi an tâm giao phó đến 99% công việc điều hành hoạt động kinh doanh cho vợ và các con tự quản lý. Hiện tại, tôi chỉ đứng sau định hướng chiến lược. Thời gian còn lại, tôi dồn toàn bộ để đi làm công tác thiện nguyện, đến các bệnh viện nhi đồng thăm hỏi, hỗ trợ các cháu bé có hoàn cảnh khó khăn.

Tầm nhìn cho tương lai

- Từ danh xưng "Vua hàng hiệu" với việc đưa hàng trăm thương hiệu quốc tế xa xỉ về Việt Nam, ông đã hiện thực hóa chiến lược bán lẻ cao cấp thành một mắt xích thúc đẩy thương mại và du lịch nội địa như thế nào?

Khi tôi bắt tay đưa các thương hiệu xa xỉ đầu tiên về nước, thị trường Việt Nam gần như chưa hề có nhu cầu tiêu dùng phân khúc này vì thu nhập người dân còn rất thấp. Một bộ vest hay chiếc túi xách có giá hàng chục, hàng trăm triệu đồng là điều quá xa xỉ. Tuy nhiên, nếu chúng ta sợ thua lỗ mà không dám tiên phong mở cửa và dấn thân thì thị trường bán lẻ cao cấp sẽ mãi là con số không. Tôi chấp nhận ròng rã bù lỗ trong nhiều năm đầu như một phần tất yếu trong kế hoạch dài hạn để xây dựng lòng tin với các thương hiệu quốc tế và định hình thói quen tiêu dùng trong nước.

Trước đây, người tiêu dùng Việt Nam muốn mua hàng hiệu chính hãng thường phải bay sang Singapore hay Thái Lan. Hiện nay, IPPG đã thành công trong việc đưa các sản phẩm mới nhất cùng các phiên bản giới hạn về phân phối trực tiếp tại các cửa hàng nội địa. Nhờ khẳng định được uy tín vững chắc trên thị trường quốc tế, chúng tôi được ưu tiên chia sẻ nguồn hàng hiếm. Du khách và người tiêu dùng thượng lưu giờ đây có thể sở hữu sản phẩm cao cấp ngay tại Việt Nam mà không tốn chi phí đi lại, ăn ở tại nước ngoài.

- Bên cạnh mảng bán lẻ cao cấp, ông luôn kiên trì kiến nghị xây dựng các mô hình khu phi thuế quan tại Việt Nam. Tầm nhìn chiến lược của ông đối với mô hình kinh tế này là gì?

Trước hết, tôi muốn định vị lại câu chuyện. Khu phi thuế quan, hay rộng hơn là khu thương mại tự do - không phải là câu chuyện về ưu đãi thuế khi Việt Nam đã hội nhập sâu qua mạng lưới các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Bản chất của mô hình này là "xuất khẩu tại chỗ": bán hàng hóa, dịch vụ và trải nghiệm cho du khách quốc tế ngay trên đất nước mình để thu về ngoại tệ, việc làm và thương hiệu quốc gia.

Toàn cầu hiện có hơn 7.000 khu kinh tế đặc biệt và khu thương mại tự do đang hoạt động; riêng ngành bán lẻ du lịch – miễn thuế đạt quy mô xấp xỉ 100 tỷ USD năm 2025. Trung Quốc đã chính thức vận hành cơ chế hải quan riêng trên toàn đảo Hải Nam thành khu thương mại tự do tiêu chuẩn cao, nâng tỷ lệ dòng thuế được miễn từ 21% lên 74%. Điều đáng suy ngẫm nhất ở Hải Nam là cơ chế mua sắm miễn thuế được thiết kế phục vụ cả du khách nội địa, với danh mục hàng hóa mở rộng và phương thức nhận hàng linh hoạt tạo nên quy mô bùng nổ. Hàn Quốc đưa duty-free thành trụ cột du lịch; Singapore biến sân bay Changi thành điểm đến; Dubai biến mua sắm thành lễ hội quốc gia. Điểm chung của họ không phải hàng giá rẻ mà là một hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm thương hiệu quốc tế, giải trí, ẩm thực, xuất nhập cảnh thuận tiện khiến du khách ở lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn.

Giá trị lớn nhất của mô hình nằm ở hiệu ứng lan tỏa. Mỗi đồng du khách chi cho mua sắm kéo theo nhiều đồng cho lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, giải trí; tạo ra hàng chục nghìn việc làm và hút dòng vốn đầu tư toàn cầu. Đồng thời giữ lại trong nước dòng chi tiêu lớn mà người Việt đang mang ra nước ngoài mua sắm mỗi năm.

Việt Nam đã có Khu thương mại tự do Đà Nẵng, dự kiến tiếp tục hình thành các khu tại Hải Phòng, TP HCM, hướng tới 8 - 10 khu đạt chuẩn quốc tế vào năm 2045, đóng góp 15 - 20% GDP. Hệ thống pháp luật hiện hành cần sớm cụ thể hóa quy định về cơ chế bán lẻ cho du khách quốc tế lẫn trong nước ngay trong khu phi thuế quan và khu thương mại tự do - theo hướng có hạn mức rõ ràng, định danh người mua, quản lý bằng hải quan số. Khi mảnh ghép này hoàn thiện, các khu thương mại tự do sẽ thực sự trở thành những trung tâm du lịch - tiêu dùng tầm khu vực.

“Chữ tín” và “lòng yêu nước chân thành”

- Hiện nay, nền kinh tế Việt Nam đang chứng kiến sự trỗi dậy của một thế hệ doanh nhân trẻ năng động. Nhìn từ kinh nghiệm xương máu của mình, ông nhận định đâu là thách thức và bài học lớn nhất mà thế hệ trẻ cần lưu tâm?

Thế hệ doanh nhân trẻ hôm nay giỏi hơn thế hệ chúng tôi rất nhiều - các bạn có công nghệ, kiến thức và một nền kinh tế mở. Thách thức lớn nhất của các bạn nằm ở sự cám dỗ của tốc độ. Thời nào cũng có những "cơn sốt" hứa hẹn lợi nhuận gấp nhiều lần trong thời gian ngắn. Nhưng cái giàu đến từ cơ hội ngắn hạn thường ra đi cùng cơ hội đó; chỉ có cái giàu đến từ giá trị thật mới ở lại.

Bài học xương máu của tôi bắt đầu từ con đường mình đã đi. Ngày ấy, tôi khởi đầu không phải bằng một thương vụ sinh lời mà bằng việc góp phần mở đường bay thương mại nối TP HCM với Manila. Sau này, khi đưa những thương hiệu quốc tế về Việt Nam, tôi gồng gánh lỗ nhiều năm vì thị trường chưa sẵn sàng. Điều giữ tôi ở lại không phải lợi nhuận trước mắt mà là chữ tín với đối tác và niềm tin vào con đường dài.

Nếu phải gói gọn cả chặng đường ấy thành một lời khuyên, tôi xin gửi thế hệ trẻ ba chữ “Tâm – Tín – Nhẫn”. Trong đó, “Chữ Tâm”: Kinh doanh trước hết để tạo ra giá trị thật - sản phẩm tốt, dịch vụ tốt, việc làm tốt và biết chia sẻ thành quả với cộng đồng. Một doanh nghiệp chỉ thực sự lớn khi biết chia sẻ lợi ích với xã hội. “Chữ Tín”: Tài sản quý nhất của người làm kinh doanh. Các thương hiệu quốc tế ở lại với chúng tôi hai, ba mươi năm không phải vì những bản hợp đồng, mà vì mọi lời hứa đều được giữ trọn. Mất tiền có thể làm lại, nhưng mất chữ tín là mất tất cả. “Chữ Nhẫn”: Hiểu rằng doanh nghiệp trường tồn được xây bằng thập kỷ, không phải bằng quý. Bản lĩnh lớn nhất của người kinh doanh đôi khi là dám nói "không" với cái lợi trước mắt để giữ lấy cái bền vững lâu dài.

- Để đúc kết lại hành trình bốn thập kỷ cống hiến “vượt gió ngược” và gửi một thông điệp định hướng cho tương lai, ông sẽ lựa chọn điều cốt lõi gì?

Nếu phải chắt lọc ngần ấy năm thành một điều cốt lõi duy nhất, tôi không chọn một bài học kinh doanh mà chọn hai chữ “Tổ quốc”.
Khi một Việt kiều như tôi quyết định trở về giữa lúc đất nước gian khó nhất, thứ tôi nhận được là niềm tin - cái bắt tay ấm áp của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh. Cái bắt tay ấy không có điều khoản, không có chữ ký, nhưng thiêng liêng hơn mọi văn bản. Tôi đã dành trọn 40 năm để đáp đền niềm tin đó. Khi trong tim có Tổ quốc, mọi phép tính chi li về lợi nhuận hay rủi ro đều trở nên nhỏ bé. Lòng yêu nước là nguồn vốn bền bỉ nhất mà không ngân hàng nào cấp được và không khủng hoảng nào lấy đi được.

Còn thông điệp cho tương lai: thế hệ chúng tôi nhận sứ mệnh "mở cửa". Thế hệ hôm nay nhận sứ mệnh lớn hơn: đưa Việt Nam "cất cánh" trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, hướng tới một quốc gia đầy kiêu hãnh vào năm 2045. Điều duy nhất tôi mong các bạn gìn giữ là ngọn lửa khát vọng cống hiến, để trái tim mình luôn đập cùng nhịp với đất nước.

- Trân trọng cảm ơn ông!