Doanh nghiệp gỗ gặp khó

Trước thực tế này, doanh nghiệp kiến nghị quy định rõ bộ chứng từ cần thiết, đồng thời xây dựng cơ chế xác minh thay thế phù hợp với đặc thù chuỗi cung ứng quốc tế.

Trong 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu của ngành chế biến, xuất khẩu gỗ đã đạt 13,2 tỉ USD, mở ra triển vọng tích cực đóng góp vào tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp cần nguồn nguyên liệu ổn định, dòng vốn lưu động thông suốt và hướng dẫn chính sách rõ ràng. Thực tế, phía sau nhịp độ sản xuất, giao hàng khẩn trương là áp lực tài chính ngày càng lớn khi vốn lưu động bị đình trệ, chi phí lưu hàng liên tục phát sinh.

Vướng thủ tục, đội chi phí

Một trong những vướng mắc khiến doanh nghiệp rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan” là sự thiếu thống nhất trong hướng dẫn giữa các văn bản pháp luật và cơ quan thực thi. Điển hình là việc xác định nguồn gốc gỗ nhập khẩu từ rừng trồng. Dù đã có giấy phép xuất khẩu, chứng nhận xuất xứ, giấy kiểm dịch thực vật, chứng chỉ quản lý rừng bền vững, tài liệu định vị vùng trồng, thậm chí cả chứng nhận FSC, doanh nghiệp vẫn được yêu cầu bổ sung, xác thực hồ sơ, trong đó có thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự.

Ông Nguyễn Liêm, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Lâm Việt cho biết, doanh nghiệp đã cung cấp chứng nhận rừng, giấy xác nhận nguồn gốc và tài liệu về khu rừng khai thác, nhưng đến nay vẫn chưa rõ những loại giấy tờ nào được cơ quan chức năng chấp nhận.

Khó khăn càng lớn khi nguồn cung gỗ đến từ những thị trường như Costa Rica, Panama và một số quốc gia khác. Theo ông Liêm, việc tìm đúng đầu mối để xác nhận hồ sơ, sau đó thực hiện hợp pháp hóa lãnh sự, mất rất nhiều thời gian. Có trường hợp doanh nghiệp phải chờ ít nhất một tháng, trong khi chi phí lưu bãi phát sinh có thể vượt cả giá trị nguyên liệu trong container. “Doanh nghiệp phải bổ sung hồ sơ nhiều lần, nguyên liệu chậm được đưa vào nhà máy, kéo theo chi phí lưu container, lưu bãi. Toàn bộ thiệt hại này doanh nghiệp phải tự gánh chịu”, ông Liêm chia sẻ.

Vướng mắc không chỉ xảy ra tại một doanh nghiệp. Ông Tô Ngọc Ngời, Phó chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP HCM (HAWA) cho biết, nhiều doanh nghiệp cũng gặp khó ngay ở khâu xác định nguồn gốc gỗ nhập khẩu từ rừng trồng. Dù đã nộp chứng nhận rừng và các tài liệu chứng minh nguồn gốc, doanh nghiệp vẫn phải tiếp tục bổ sung hồ sơ, giải trình. Quá trình xác minh kéo dài khiến nguyên liệu chậm đưa vào sản xuất, chi phí lưu hàng tăng lên. Thậm chí, một số doanh nghiệp phải điều chỉnh khai báo và nộp thuế để sớm giải phóng hàng.

Từ góc độ hiệp hội ngành hàng, ông Trần Lê Huy, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Gia Lai cũng cho rằng, yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự hồ sơ đối với các đơn hàng gỗ là không khả thi trong thực tế vận hành của chuỗi cung ứng quốc tế.

“Đây là hàng hóa thông thường trong thương mại quốc tế, không thể đi hợp pháp hóa lãnh sự từ ông chủ rừng sang ông trung gian mua gỗ, vận chuyển, hãng tàu. Việc chờ đợi hợp pháp hóa lãnh sự kéo dài cả tháng trời, chi phí lưu kho bãi phát sinh còn lớn hơn tiền gỗ”, ông Huy nói.

Đề xuất không bắt buộc hợp pháp hóa lãnh sự

Trước những bất cập trên, doanh nghiệp cho rằng, vấn đề đặt ra không phải là giảm nhẹ yêu cầu kiểm soát nguồn gốc gỗ, mà là xây dựng cách thức chứng minh phù hợp với thực tế giao dịch xuyên biên giới. Trong chuỗi cung ứng quốc tế, thông tin về vùng trồng, chủ rừng, đơn vị thu mua và các khâu vận chuyển có thể được thể hiện qua nhiều loại chứng từ khác nhau. Nếu chưa có hướng dẫn thống nhất về giấy tờ được chấp nhận và cách thức xác minh, doanh nghiệp khó chủ động hoàn thiện hồ sơ ngay từ đầu. Vì vậy, việc làm rõ yêu cầu chứng từ và trách nhiệm xác nhận của các bên sẽ giúp hạn chế cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi, đồng thời vẫn bảo đảm mục tiêu quản lý nguồn gốc gỗ.

Ông Nguyễn Liêm kiến nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần quy định cụ thể bộ chứng từ cần thiết, thẩm quyền xác nhận và phương thức kiểm tra nguồn gốc gỗ nhập khẩu. Theo ông, cần xem xét không áp dụng hợp pháp hóa lãnh sự như một điều kiện bắt buộc chung, đồng thời quy định rõ các phương thức xác minh hoặc loại chứng từ thay thế được chấp nhận. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ, hạn chế tình trạng bổ sung nhiều lần và giảm chi phí phát sinh trong quá trình thông quan.