Kinh tế Trung Quốc tiếp tục tăng tốc nhờ đâu?

Theo số liệu Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) công bố ngày 19/10, GDP quý III/2026 của Trung Quốc tăng 4,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Con số này cao hơn mức 4,4% trong khảo sát của Reuters và cải thiện so với mức 4,3% của quý II - mức tăng thấp nhất trong hơn ba năm qua. Tính chung 9 tháng, GDP của nước này tăng 4,6%.

Phó Cục trưởng NBS Mao Shengyong cho biết nền kinh tế Trung Quốc đã tạo thêm 5.700 tỷ nhân dân tệ sản lượng trong ba quý, mức tăng lớn nhất trong 5 năm qua. Theo ước tính sơ bộ, các động lực tăng trưởng mới đóng góp hơn 40% vào tăng trưởng 9 tháng.

Sản xuất và tiêu dùng cùng cải thiện

Các chỉ số tháng 9 cho thấy đà phục hồi rõ hơn vào cuối quý. Sản xuất công nghiệp tăng 5,5%, nhanh hơn mức 5,2% của tháng 8 và cao nhất trong 6 tháng. Doanh số bán lẻ, thước đo tiêu dùng, tăng 1,1% so với cùng kỳ năm ngoái, mức cao nhất kể từ tháng 3.

Ông Zhou Hao, Chuyên gia kinh tế trưởng Guotai Junan International, nhận định động lực kinh tế đã cải thiện đáng kể vào cuối quý, nhờ xuất khẩu bền bỉ, hoạt động sản xuất phục hồi và tác động bước đầu của các biện pháp nới lỏng chính sách.

Cuối tháng 9, chính phủ Trung Quốc đã giảm lãi suất có mục tiêu, trợ cấp lãi vay mua nhà và phân bổ 550 tỷ nhân dân tệ hạn mức nợ chưa sử dụng để hỗ trợ tài chính địa phương và đầu tư hạ tầng.

Dù vậy, mức tăng bán lẻ 1,1% vẫn rất thấp so với tiêu chuẩn của chính kinh tế Trung Quốc. Sự cải thiện chủ yếu mang tính chất phục hồi từ nền yếu, chưa đủ để khẳng định tiêu dùng đã lấy lại sức bật.

Xuất khẩu công nghệ gánh tăng trưởng

Điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh quý III của Trung Quốc là mức độ phụ thuộc vào thị trường bên ngoài. Kim ngạch xuất nhập khẩu tháng 9 đều vượt kỳ vọng. Theo CNBC, trong ba quý đầu năm, xuất khẩu của Trung Quốc tăng khá mạnh. Thặng dư thương mại đang trên đà vượt kỷ lục 1.200 tỷ USD của năm ngoái.

Nhu cầu hàng công nghệ, được thúc đẩy bởi làn sóng đầu tư AI toàn cầu, đóng vai trò then chốt. Reuters mô tả Trung Quốc đang vận hành như một nền kinh tế hai tốc độ, khi chiến lược chuyển tín dụng và nguồn lực từ bất động sản sang các ngành công nghệ cao tạo ra sản lượng công nghiệp và xuất khẩu mạnh, nhưng che lấp sự sụt giảm của tiêu dùng và đầu tư tư nhân.

Mô hình này đang đối mặt hai rủi ro. Thứ nhất, đầu tư vào các ngành liên quan AI có dấu hiệu hạ nhiệt. Tuần qua, thị trường chứng khoán toàn cầu chứng kiến đợt bán tháo cổ phiếu chip mạnh nhất nhiều tháng, xuất phát từ lo ngại về chi phí vay nợ để xây dựng trung tâm dữ liệu. Nếu các tập đoàn công nghệ cắt giảm chi tiêu, nhu cầu linh kiện và thiết bị từ Trung Quốc sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Thứ hai, căng thẳng thương mại với Liên minh châu Âu (EU) gia tăng. Dù hai bên vừa đạt tuyên bố chung 16 điểm, bao gồm thỏa thuận về xe hybrid và cam kết của Trung Quốc mở “kênh xanh” cho đất hiếm sang châu Âu, nhưng giới phân tích tại Orient Securities cho rằng tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc sang EU sẽ chậm lại sau thỏa thuận này. Thặng dư thương mại ngày càng lớn cũng khiến Trung Quốc chịu sức ép từ nhiều đối tác.

Trung Quốc chưa vội kích thích

Với tăng trưởng 9 tháng đã nằm trong biên độ mục tiêu, sức ép buộc Trung Quốc tung gói kích thích quy mô lớn trong quý IV đã giảm đáng kể. Theo khảo sát của Reuters, giới phân tích dự báo lãi suất cho vay cơ bản và tỷ lệ dự trữ bắt buộc của ngân hàng sẽ giữ nguyên đến hết quý I/2027.

Tuy nhiên, quan điểm này không hoàn toàn đồng thuận. Tuần trước, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã kêu gọi Trung Quốc triển khai gói kích thích tài khóa lớn hơn. IMF cũng hạ dự báo tăng trưởng của Trung Quốc xuống 4,5% cho năm 2026 và 4% cho năm 2027.

Thách thức lớn hơn nằm ở năm tới. Bà Michelle Lam, chuyên gia kinh tế về Trung Quốc của Societe Generale, cho rằng Trung Quốc sẽ không gặp khó khăn để đạt mục tiêu năm nay, nhưng tăng trưởng năm 2027 có thể chậm lại dưới 4,5%. Khi lợi thế xuất khẩu suy giảm và bất động sản chưa thoát khỏi khủng hoảng, việc khơi thông tiêu dùng trong nước sẽ trở thành bài toán không thể trì hoãn.

Là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, Trung Quốc tăng trưởng ổn định giúp duy trì nguồn cung nguyên liệu, linh kiện đầu vào cho sản xuất và xuất khẩu.

Tuy nhiên, mô hình dựa vào xuất khẩu trong khi cầu nội địa yếu tạo ra hai sức ép. Hàng hóa Trung Quốc dư thừa có xu hướng tìm đường sang các thị trường lân cận, gây cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp Việt Nam ngay tại sân nhà và trên thị trường xuất khẩu. Đồng thời, tiêu dùng Trung Quốc đang yếu cũng có thể hạn chế dư địa tăng trưởng xuất khẩu nông sản, thủy sản Việt Nam sang thị trường này.