Bảo đảm quyền lợi của người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng

Việc sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản sau gần 20 năm thi hành được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để Nhà nước huy động tài sản trong những tình huống thật sự cần thiết, cấp bách, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật có nhiều thay đổi, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện thẩm quyền, trình tự, thủ tục trưng mua, trưng dụng mà còn phải làm rõ cơ chế định giá, thanh toán và bồi thường thiệt hại.

Đây là những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền tài sản và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu quy định chưa rõ hoặc thời gian giải quyết kéo dài, người có tài sản có thể gặp khó khăn trong việc bảo toàn nguồn vốn, duy trì hoạt động, thậm chí phát sinh khiếu nại, tranh chấp.

Liên quan đến giá trưng mua tài sản tại Điều 19 Dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, bà Bùi Thị Kim Tuyến, ĐBQH tỉnh Phú Thọ cho rằng, quy trình xác định lại giá trong thời hạn 30 ngày có thể kéo dài, phát sinh thủ tục trong những tình huống khẩn cấp.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định đối với trường hợp khẩn cấp đặc biệt như chiến tranh, phòng thủ dân sự cấp độ cao, cho phép áp dụng ngay mức giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định trên cơ sở khung giá thị trường do UBND cấp tỉnh công bố hằng năm. Việc khiếu nại về giá được giải quyết sau khi tình trạng khẩn cấp chấm dứt.

Đối với việc bồi thường thiệt hại về thu nhập tại khoản 2 Điều 29, đại biểu chỉ ra rằng cách tính dựa trên thu nhập thực tế từ tài sản trước khi trưng dụng có thể khó áp dụng với tài sản số, phương tiện kinh doanh dịch vụ linh hoạt hoặc tài sản không có chu kỳ doanh thu cố định.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định tại điểm d khoản 2 Điều 29 theo hướng thu nhập làm căn cứ bồi thường đối với tài sản kinh doanh dịch vụ được xác định theo bình quân tờ khai thuế hoặc báo cáo tài chính của ba tháng liền kề trước thời điểm trưng dụng. Theo đại biểu, cách tính này sẽ tạo cơ sở pháp lý minh bạch hơn, hạn chế những vướng mắc trong quá trình xác định mức bồi thường.

Cùng quan tâm đến cơ chế định giá, đại biểu Nguyễn Duy Thanh, ĐBQH tỉnh Cà Mau cho rằng, khoản 2 Điều 19 chưa làm rõ thời hạn 30 ngày là thời gian thuê doanh nghiệp thẩm định giá hay thời hạn hoàn thành việc xác định lại giá. Trong khi đó, Điều 20 đã quy định thời hạn thanh toán phần chênh lệch tăng là 20 ngày kể từ khi hoàn thành việc xác định lại giá.

Theo đại biểu, nếu không xác định rõ mốc thời gian, việc xác định thời điểm khoản tiền chênh lệch còn thiếu đến hạn thanh toán sẽ gặp khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người có tài sản.

Đặc biệt, việc chậm xác định lại giá có thể khiến doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thiếu vốn để tiếp tục nhập nguyên liệu, thanh toán công nợ hoặc phải vay vốn để bù đắp dòng tiền trong thời gian chờ được thanh toán.

Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 19 theo hướng ấn định thời hạn tối đa hoàn thành việc xác định lại giá, cân nhắc lấy thời điểm cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận ý kiến không đồng ý với giá trưng mua làm mốc tính. Trường hợp có trở ngại khách quan, Dự thảo cần quy định rõ điều kiện, giới hạn gia hạn và trách nhiệm thông báo cho người có tài sản.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ việc xác định lại giá có thể được thực hiện sớm khi đủ điều kiện, nhất là đối với những trường hợp trưng mua kéo dài. Giá xác định lại phải dựa trên giá thị trường tại thời điểm quyết định trưng mua theo khoản 1 Điều 19, thay vì lấy giá nhập hàng mới của doanh nghiệp làm căn cứ.