Cần hệ sinh thái chính sách đồng bộ cho thương mại điện tử

Thương mại điện tử có thể góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số thông qua mở rộng thị trường, nâng năng suất và phát triển dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Nhận diện rào cản

Trong tiến trình đó, thương mại điện tử và thanh toán số có vai trò quan trọng trong mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả lưu thông, phân phối hàng hóa, cải thiện trải nghiệm người tiêu dùng và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Phát triển thương mại điện tử không chỉ là đưa hoạt động mua bán lên môi trường trực tuyến, mà còn cần gắn kết đồng bộ với thanh toán, logistics, quảng bá sản phẩm, chăm sóc khách hàng và năng lực quản trị kinh doanh.

Đặc biệt, việc hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh tiếp cận nền tảng số và phương thức thanh toán thuận tiện sẽ góp phần mở rộng tệp khách hàng, nâng cao hiệu quả kinh doanh và đưa sản phẩm địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước cũng như quốc tế. Tuy nhiên, để thương mại điện tử thực sự trở thành động lực tăng trưởng, vẫn cần tháo gỡ nhiều rào cản trong quá trình triển khai.

Theo KS. Vũ Tuấn Cương, Tổng Giám đốc Công ty TNHH A4I, thương mại điện tử vẫn đối mặt với nhiều rào cản để trở thành động lực tăng trưởng thực sự. Đáng chú ý, Luật Thương mại điện tử 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đặt ra các yêu cầu về định danh điện tử, cung cấp giấy tờ pháp lý đối với chủ sàn và người livestream. Người livestream, tiếp thị liên kết cũng phải thực hiện trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ thuế theo quy định.

Đồng thời, Luật Quảng cáo sửa đổi năm 2025 đặt ra yêu cầu nhận diện quảng cáo rõ ràng, quy định về tắt quảng cáo và trách nhiệm của KOL/KOC. Các yêu cầu về chất lượng hàng hóa cũng từng bước được siết chặt: từ ngày 1/1/2026, sản phẩm trên sàn phải công bố chứng nhận chất lượng; từ ngày 1/1/2027, hàng hóa có rủi ro cao phải truy xuất nguồn gốc theo DPP và mã UID theo Nghị định 372/2026/NĐ-CP.

“Rào cản còn đến từ thủ tục hành chính khi chưa có đầu mối duy nhất, khiến doanh nghiệp phải liên hệ nhiều cơ quan. Bên cạnh đó, hộ kinh doanh chưa có mã ngành nghề thương mại điện tử rõ ràng, dễ dẫn đến sai sót trong kê khai. Việc kê khai thuế cũng phức tạp, chưa có tờ khai riêng phân biệt doanh thu thương mại điện tử với doanh thu truyền thống”. - Ông Cương dẫn chứng.

Cũng theo ông Vũ Tuấn Cương, các doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử còn gặp rào cản về ứng dụng công nghệ, AI và chuyển đổi số. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa mới dừng ở mức phần mềm kế toán cơ bản; hộ kinh doanh gần như "ngoài cuộc". AI hầu như chưa được khai thác trong bán hàng, marketing, quản trị. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này xuất phát từ việc thiếu nhận thức, thiếu vốn, thiếu nhân sự kỹ năng số, lo ngại rủi ro, thiếu tư vấn định hướng.

Song song với đó, có hơn 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn khi vay vốn, khó tiếp cận chương trình hỗ trợ khi thủ tục hồ sơ phức tạp, thiếu chuyên gia tư vấn xây dựng dự án, thông tin chưa đến được với doanh nghiệp. Cuối cùng là rào cản về đào tạo, khởi nghiệp và tư vấn chẩn đoán. Số chuyên gia am hiểu cả vận hành, thương mại điện tử, chuyển đổi số, tài chính, pháp lý còn ít, chưa có cơ chế kết nối chuyên gia với doanh nghiệp...

Tìm thêm trợ lực mới

Theo các chuyên gia, để phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử cần có thêm các giải pháp đồng bộ nhằm kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp, nền tảng số, dịch vụ thanh toán và logistics. Đặc biệt, phải chú trọng các giải pháp giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh dễ tiếp cận, dễ triển khai và có thể đo lường hiệu quả.

TS. Nguyễn Đức Tài - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chống hàng giả và Gian lận thương mại (VATAP) cho rằng kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026–2030 của Bộ Công Thương đã đặt định hướng phát triển thị trường gắn với hạ tầng, doanh nghiệp và tính bền vững. Theo ông Tài, cần khuyến khích doanh nghiệp khai thác các nền tảng hiện có, đồng thời nâng năng lực tiếp cận khách hàng trực tiếp của doanh nghiệp để các đơn vị mở rộng quy mô, thị trường.

Theo vị này, cần có chính sách hỗ trợ quản trị giao dịch cho doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh thí điểm gói giải pháp phù hợp quy mô cơ sở, kết nối quản lý đơn hàng, thanh toán số, hóa đơn và giao nhận. Việc lựa chọn giải pháp cần xuất phát từ khó khăn cụ thể của người kinh doanh, bảo đảm dễ sử dụng và có chi phí duy trì hợp lý.

“Song song với đó là triển khai ngân hàng đối tác chiến lược với gói tín dụng thương mại điện tử ưu đãi. Các ngân hàng có thể thí điểm cho vay dựa trên dòng tiền thương mại điện tử thay vì tài sản bảo đảm, còn lại địa phương sẽ kết nối Quỹ Đầu tư phát triển với doanh nghiệp thương mại điện tử. Ngoài ra, cũng cần hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ, chuyển đổi số”. - TS. Nguyễn Đức Tài đề xuất.

Ông Bùi Huy Hoàng - Phó Giám đốc Trung tâm phát triển Thương mại Điện tử, Cục Thương mại Điện tử (Bộ Công thương) cho biết hệ thống chính sách hiện hành đã hình thành tương đối đầy đủ đối với từng lĩnh vực và từng nhóm chủ thể tham gia thương mại điện tử. Tuy nhiên, các chính sách chủ yếu được xây dựng và triển khai theo từng lĩnh vực, từng nhóm đối tượng và mục tiêu quản lý riêng.

Theo ông Hoàng, cơ chế kết nối các chính sách, nguồn lực và chủ thể thành một hệ sinh thái thống nhất hiện chưa được cụ thể hóa. Đây cũng là nội dung mà các cơ quan hoạch định chính sách sẽ phải tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới.

Ông Bùi Huy Hoàng cho rằng thương mại điện tử có tính đặc thù đó là quá trình giao dịch được diễn ra trên môi trường trực tuyến cũng như việc tổ chức kinh doanh hàng hoá, mô hình tiêu thụ sản phẩm cũng có những sự khác biệt nhất định đối với kinh doanh truyền thống. Vì, vậy việc để có đội ngũ nhân lực quản lý và kinh doanh thương mại điện tử tốt cần phải đẩy mạnh công tác đào tạo thông qua các kênh từ Trung ương tới địa phương, Hiệp hội, doanh nghiệp.

Cùng với đó, hoạt động thúc đẩy phát triển thị trường như kết nối tiêu thụ hàng hoá, hỗ trợ quảng bá thương hiệu sản phẩm của doanh nghiệp, hỗ trợ tiết kiệm chi phí và tạo thêm nguồn doanh thu cho doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cũng phải ưu tiên bảo vệ người tiêu dùng và lành mạnh hóa môi trường kinh doanh thương mại điện tử.

“Thúc đẩy phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, đây là xu hướng đang phát triển mạnh mẽ ở nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới và đang trở thành một chiến lược phát triển xuất nhập khẩu quan trọng của doanh nghiệp trong thời kỳ mới, bối cảnh mới. Vì vậy các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy tiếp cận mới để mở rộng thị trường”. - Ông Hoàng đề xuất.