TP HCM: DDCI - Giải pháp "lắng nghe và thấu hiểu" cộng đồng doanh nghiệp

Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa, phương pháp luận cũng như định hướng hành động từ kết quả DDCI năm nay, phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trao đổi với bà Hồ Thị Quyên - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP HCM (ITPC), cơ quan thường trực triển khai Đề án khảo sát DDCI Thành phố.

DDCI: Kênh phản hồi thực chất, “bắt bệnh” để cải cách không dừng lại

- Thưa bà, việc đánh giá DDCI có ý nghĩa như thế nào trong việc lắng nghe, nhận diện khó khăn của doanh nghiệp, giúp các sở, ngành và địa phương cải thiện chất lượng điều hành?

Theo tôi, DDCI không nên được nhìn nhận đơn thuần là một bảng xếp hạng giữa các cơ quan nhà nước. Mục tiêu cốt lõi của DDCI là tạo ra một kênh phản hồi thực chất, hiện thực hóa các cảm nhận và trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp trong quá trình giao dịch hành chính thành hệ thống dữ liệu định lượng. Dữ liệu này có thể đối chiếu trực tiếp giữa các đơn vị và theo dõi liên tục theo chuỗi thời gian.

Đánh giá của doanh nghiệp bao giờ cũng mang tính cảm nhận chủ quan. Tuy nhiên, khi tập hợp hàng nghìn cảm nhận đó một cách khoa học, Thành phố có thêm cơ sở để nhận diện những vướng mắc đang ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh. DDCI cao hay thấp đều ảnh hưởng chung đến toàn Thành phố và có quan hệ mật thiết đến Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI). DDCI được đánh giá thường xuyên sẽ giúp Thành ủy và UBND TP HCM nhìn nhận được hiệu quả lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền các địa phương cũng như người đứng đầu các sở, ban, ngành trong quản lý, điều hành về kinh tế.

Điều chúng tôi hướng tới là kết quả khảo sát không chỉ dừng ở điểm số hay thứ hạng, mà giúp từng cơ quan nhận diện cụ thể những vấn đề cần cải thiện.

- Một trong những rào cản lớn nhất của doanh nghiệp khi góp ý là tâm lý e ngại bị “để ý”. ITPC đã giải quyết bài toán này như thế nào, thưa bà?

Điểm khác biệt quan trọng và quyết định đến độ tin cậy của DDCI so với các hình thức đối thoại trực tiếp chính là cơ chế ẩn danh. Thực tế tại Hội nghị tập huấn ngày 24/8/2026, đại diện Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP HCM đã chia sẻ rằng tâm lý e ngại bị “để ý” khi nhận xét về các lĩnh vực nhạy cảm như thuế hay hải quan vẫn còn rất lớn.

Để giải quyết bài toán tâm lý này, toàn bộ dữ liệu khảo sát DDCI năm nay được mã hóa và lưu trữ, xử lý theo quy trình bảo mật của EY Việt Nam, đơn vị tư vấn độc lập được lựa chọn chính thức để thực hiện khảo sát. Cách tổ chức khảo sát nhằm bảo vệ thông tin của doanh nghiệp và hạn chế khả năng gắn một ý kiến đánh giá cụ thể với danh tính người trả lời. Cơ chế này góp phần giảm bớt tâm lý e ngại, tạo điều kiện để doanh nghiệp phản ánh trung thực những khó khăn trong thực tiễn.

Năm 2026, phạm vi khảo sát DDCI được Thành phố mở rộng đáng kể, phủ khắp 22 sở, ban, ngành và toàn bộ 168 phường, xã, đặc khu sau khi Thành phố hoàn tất việc sắp xếp lại địa giới hành chính. Cấp phường, xã, đặc khu mới chính là nơi doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh trực tiếp tương tác, giải quyết các thủ tục hành chính hằng ngày nhiều nhất.

Cùng với đó, Bảng hỏi DDCI năm nay đi thẳng vào những con số đo lường cụ thể trong trải nghiệm thực tế, như thời gian giải quyết hồ sơ, thời gian làm việc với đoàn thanh tra và nguồn lực doanh nghiệp bỏ ra. Đồng thời, mỗi chỉ số thành phần đều có ô mở để doanh nghiệp thoải mái ghi nhận xét riêng. Nhờ vậy, mỗi ý kiến đóng góp đều gắn chặt với vướng mắc cụ thể, tạo tiền đề cho báo cáo phân tích chuyên sâu.

Như chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường - Chủ tịch Hội đồng đánh giá DDCI 2026: Doanh nghiệp chỉ cần dành khoảng “20 phút trong 365 ngày” để tham gia khảo sát. Kết quả thu được không dùng để tạo áp lực về điểm số hay thứ hạng đua tranh, mà là cơ sở để mỗi đơn vị tự soi, tự sửa, nhận diện hạn chế nhằm chủ động điều chỉnh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của TP HCM.

- Theo bà, ITPC đã định hướng đổi mới phương pháp đánh giá DDCI năm 2026 ra sao nhằm bảo đảm tiêu chí đơn giản, thực chất và tạo động lực cạnh tranh lành mạnh?

Bộ chỉ số DDCI 2026 được phát triển trên cơ sở kế thừa phương pháp luận của các kỳ trước, nhưng được rà soát, điều chỉnh qua các bước thẩm định. Định hướng đổi mới năm nay được tập trung triển khai đồng bộ trên 4 hướng đột phá:

Thứ nhất, tối ưu hóa và đơn giản hóa bảng hỏi. Chương trình thực hiện phân tách trọn vẹn hệ thống bảng hỏi thành hai đường liên kết (link) độc lập: một dành cho nhóm doanh nghiệp, nhà đầu tư và một dành cho nhóm hợp tác xã, hộ kinh doanh. Sự phân tách này phản ánh chính xác sự khác biệt về quy mô kinh tế, nhu cầu dịch vụ công và năng lực tiếp cận pháp lý giữa hai nhóm, loại bỏ hiện tượng nhiễu mẫu. Hệ thống cũng tự động lọc thông tin: khi chọn đánh giá cơ quan nào, hệ thống chỉ hiển thị các chỉ tiêu đặc thù của cơ quan đó.

Thứ hai, nâng cao tính thực chất bằng việc kết hợp chỉ tiêu chung và đặc thù. Kết quả được bảo đảm nhờ công thức kết hợp hài hòa: khoảng 80% chỉ tiêu chung áp dụng thống nhất và khoảng 20% chỉ tiêu đặc thù dựa trên chức năng quản lý riêng biệt của từng cơ quan. Ví dụ, Thuế Thành phố có thêm chỉ tiêu về hiệu quả cơ chế thuế kê khai, chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi; Sở Tài chính đánh giá qua tỷ lệ doanh nghiệp bị yêu cầu sửa đổi hồ sơ đăng ký kinh doanh có điều kiện từ 3 lần trở lên.

Thứ ba, thắt chặt quy trình kiểm soát và xử lý dữ liệu. Toàn bộ dữ liệu được đưa qua quy trình lọc tự động bằng thuật toán. Điểm số được quy đổi thống nhất về thang điểm từ 1 đến 10. Trọng số của từng chỉ số thành phần (dao động từ 5% - 15%) được xác định dựa trên đề xuất tổng hợp từ doanh nghiệp, tư vấn độc lập và Hội đồng đánh giá. Hệ thống có các bước rà soát để nhận diện phiếu có dấu hiệu bất thường. Việc xử lý những phiếu này được thực hiện theo quy tắc kiểm soát dữ liệu đã xác định.

Thứ tư, phân tầng cấu trúc đánh giá và bảo đảm tính độc lập khách quan. Cấu trúc bộ chỉ số phân làm hai khối rõ rệt: Khối sở, ban, ngành được đánh giá qua 9 chỉ số thành phần; Khối địa phương được đánh giá qua 10 chỉ số thành phần (bổ sung chỉ số tiếp cận đất đai và tính ổn định trong sử dụng đất). Đặc biệt, Hội đồng đánh giá DDCI năm 2026 gồm 24 thành viên thì đại đa số là các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học độc lập và đại diện các hiệp hội doanh nghiệp. Sự hiện diện của đại diện các cơ quan hành chính được hạn chế tối đa để bảo đảm tính trung lập.

- Từ kinh nghiệm của các kỳ trước, những giải pháp nào sẽ được ITPC ưu tiên tham mưu nhằm giúp các đơn vị khắc phục hạn chế, nâng cao sự hài lòng của doanh nghiệp, thưa bà?

Rút kinh nghiệm từ thực tiễn, chúng tôi nhận thấy có 3 vấn đề then chốt: Một là, báo cáo không dừng lại ở việc công bố thứ hạng mà phải chỉ rõ “điểm nghẽn” vận hành của từng đơn vị. Hai là, kết quả xử lý kiến nghị phải được phản hồi công khai để doanh nghiệp thấy rõ góp ý có hiệu quả. Ba là, khâu phát phiếu khảo sát phải bảo đảm tiếp cận đúng nhân sự trực tiếp làm thủ tục hành chính.

Trên cơ sở đó, ITPC đang đề xuất triển khai 2 nhóm giải pháp trọng tâm sau khi công bố kết quả:

Xây dựng cơ chế khắc phục có sự giám sát định kỳ: Đối với các đơn vị có chỉ số thành phần nằm dưới mức trung bình chung của Thành phố, theo phương án đề xuất, các đơn vị sẽ xác định nội dung cần cải thiện, thời hạn thực hiện và đầu mối chịu trách nhiệm phù hợp với thẩm quyền. ITPC sẽ tổng hợp kết quả khảo sát và kiến nghị, báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét, chỉ đạo việc phối hợp và theo dõi thực hiện. Quy trình này gắn chặt với công tác cải thiện Chỉ số PCI của Thành phố.

Phân loại chính xác nguyên nhân để áp dụng đúng giải pháp: Cần làm rõ chỉ số thấp là do trách nhiệm nội bộ của riêng đơn vị hay là dấu hiệu vướng mắc thể chế chung, từ đó đưa ra các giải pháp tháo gỡ phù hợp ở cấp Thành phố hoặc toàn địa phương.

Theo lộ trình, đơn vị tư vấn độc lập đang khẩn trương xử lý dữ liệu và hoàn tất báo cáo chuyên sâu trong Quý IV. Kết quả khảo sát DDCI TP HCM năm 2026 sẽ trình UBND Thành phố phê duyệt và chính thức công bố rộng rãi dự kiến vào tháng 12/2026.

Với những đổi mới căn bản và sự tham gia tích cực từ cộng đồng doanh nghiệp, chúng tôi kỳ vọng kết quả DDCI năm 2026 sẽ cung cấp thêm căn cứ thực tiễn để các cơ quan rà soát quy trình, cải thiện chất lượng phục vụ và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của doanh nghiệp; chung tay thúc đẩy cải cách hành chính, góp phần xây dựng TP. Hồ Chí Minh thành điểm đến đầu tư năng động, minh bạch và an toàn hàng đầu.

- Trân trọng cảm ơn bà!