Sân bay Long Thành: Đòn bẩy chiến lược đưa nền kinh tế Việt Nam cất cánh

Tính đến tháng 10/2026, Dự án thành phần 3 thuộc Cảng HKQT Long Thành đã hoàn thành khoảng 86% khối lượng xây dựng, sẵn sàng bước vào giai đoạn nước rút để chuẩn bị khai thác thương mại. Được định vị là công trình hạ tầng thế kỷ, Cảng HKQT Long Thành không đơn thuần là một giải pháp tình thế nhằm “chia lửa” cho Tân Sơn Nhất, mà mang sứ mệnh tái cấu trúc không gian kinh tế, hình thành trung tâm trung chuyển hàng hải - hàng không tầm cỡ khu vực và mở ra kỷ nguyên mới cho chuỗi cung ứng logistics toàn cầu của Việt Nam.

Bứt phá tiến độ và lộ trình vận hành giai đoạn đầu

Theo báo cáo mới nhất từ Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), trong 16 gói thầu chính, đã có 4 gói hoàn thành và 12 gói còn lại đang tập trung thi công với quyết tâm cao độ để về đích vào cuối năm 2026. Các hạng mục cốt lõi như đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ, đài kiểm soát không lưu cùng hệ thống Nhà ga hành khách. Trong đó, Nhà ga hàng hóa số 1 đang bước vào khâu hoàn thiện kỹ thuật và kiểm định an toàn nghiêm ngặt.

Trong giai đoạn đầu khai thác, ACV dự kiến bố trí tối đa khoảng 366 chuyến bay mỗi tuần, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế. Hai hãng bay chủ lực của Việt Nam là Vietnam Airlines và Vietjet Air sẽ tiên phong khai thác các chặng bay kết nối Hà Nội và những trung tâm kinh tế, du lịch lớn. Đồng thời, sự quan tâm đặc biệt từ nhiều hãng hàng không quốc tế lớn ngay trước giờ mở cửa là minh chứng rõ nét cho sức hấp dẫn của cửa ngõ hàng không mới này.

Hóa giải bài toán kết nối giao thông liên vùng

Yếu tố sống còn của Cảng HKQT Long Thành trong những năm đầu vận hành chính là năng lực kết nối giao thông với TP Hồ Chí Minh - nơi phát sinh phần lớn nhu cầu đi lại. Trước khi hệ thống đường sắt nhẹ Thủ Thiêm - Long Thành hoàn thành, mạng lưới giao thông đường bộ đóng vai trò chủ đạo thông qua tuyến cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây, đường Vành đai 3, cầu Nhơn Trạch, Quốc lộ 25C và cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu.

Để việc tiếp cận sân bay không biến thành “nỗi ám ảnh ùn tắc”, ACV cùng các cơ quan quản lý đã xây dựng kịch bản điều tiết luồng xe từ xa và tổ chức mạng lưới vận tải hành khách liên tục 24/7. Trọng tâm là tuyến xe buýt nhanh chuyên dụng kết nối trực tiếp giữa sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành, giúp hành khách nối chuyến dễ dàng với lịch trình được đồng bộ theo thời gian thực.

Hạ tầng nội cảng cũng được quy hoạch theo mô hình phân tầng một chiều văn minh: tầng trên dành riêng cho luồng khách đi, tầng trệt đón khách đến; tích hợp làn ưu tiên cho vận tải công cộng, hệ thống thu phí không dừng ETC và camera giám sát AI nhằm triệt tiêu hoàn toàn xung đột giao thông.

Nhận định từ các chuyên gia kinh tế, giá trị gia tăng lớn nhất và bền vững nhất mà Cảng HKQT Long Thành mang lại nằm ở chuỗi dịch vụ logistics hàng không tích hợp.

Theo ông Võ Quang Hiếu - Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH giao nhận quốc tế Rồng Vàng, trong cơ cấu ngoại thương hiện đại, dù hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không chỉ chiếm khoảng 1-2% tổng khối lượng xuất nhập khẩu, nhưng lại chiếm tới 35-40% tổng giá trị kim ngạch toàn cầu. Trong đó, tập trung chủ yếu là linh kiện bán dẫn, vi mạch điện tử, dược phẩm sinh học và hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới đòi hỏi tốc độ giao hàng tính bằng giờ. Lâu nay, Tân Sơn Nhất do quá tải trầm trọng và quỹ đất hạn hẹp nên không thể mở rộng nhà ga hàng hóa quy mô lớn, điều này khiến Việt Nam bỏ lỡ dòng chảy trung chuyển hàng hóa quốc tế vào tay Singapore hay Bangkok.

Cũng theo ông Hiếu, Sân bay quốc tế Long Thành ra đời với Nhà ga hàng hóa chuyên biệt, dịch vụ hậu cần kho bãi ngoại quan và trung tâm xử lý logistics hiện đại ngay trong khuôn viên cảng. Khi kết hợp với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải cách đó chưa đầy 40 km, khu vực này sẽ hình thành một siêu tổ hợp vận tải đa phương thức "Hàng không - Cảng biển" hiếm có trên thế giới. Đây chính là “thỏi nam châm” giữ chân các tập đoàn công nghệ cao, chuỗi cung ứng toàn cầu và đưa Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ từ một nền kinh tế gia công sang trung tâm logistics trung chuyển quốc tế.

Gia tăng tiện ích, gỡ “nút thắt” trước giờ cất cánh

Dưới góc độ chuyên gia quy hoạch và thiết kế, ông Phạm Anh Tuấn - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn Thiết kế Cảng – Kỹ thuật biển (Portcoast), cho rằng việc vận hành sân bay Long Thành sẽ định hình mô hình “đô thị sân bay” đầu tiên của cả nước. Đại đô thị này không chỉ dừng lại ở các dịch vụ hàng không thuần túy, mà sẽ là một quần thể kinh tế khép kín bao gồm các trung tâm tài chính, thương mại tự do, trung tâm hội nghị quốc tế, hệ thống khách sạn cao cấp và các cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa máy bay (MRO) đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Tiện ích vượt trội mà hành khách và doanh nghiệp được thụ hưởng sẽ là quy trình xuất nhập cảnh thông minh, công nghệ sinh trắc học nhận diện khuôn mặt liền mạch, dịch vụ làm thủ tục bay từ xa và hệ sinh thái tiêu dùng cao cấp, xóa bỏ hình ảnh mệt mỏi thường thấy tại các cảng hàng không quá tải trước đây.

Đánh giá về yếu tố hạ tầng giao thông kết nối, TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP HCM, cho rằng để Sân bay Long Thành phát huy tối đa hiệu quả ngay từ ngày đầu mở cửa, Chính phủ và các địa phương cần gấp rút tháo gỡ một số thách thức mang tính liên ngành, như:

Một là, hoàn thiện hạ tầng kết nối ngoại vi: Đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện đường gom, các nút giao kết nối và sớm xúc tiến đầu tư tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm – Long Thành để giảm áp lực cho cao tốc đường bộ.

Hai là, đồng bộ hệ sinh thái dịch vụ phụ trợ: Khu vực phụ cận địa bàn Long Thành hiện còn thiếu hụt hệ thống hạ tầng xã hội chất lượng cao như bệnh viện quốc tế, trường học, khách sạn lưu trú cho chuyên gia và tổ bay. Bên cạnh đó, TP Đồng Nai và các nhà đầu tư cần tăng tốc triển khai các dự án dịch vụ vệ tinh này.

Ba là, tối ưu thủ tục quản lý chuyên ngành: Chuẩn bị đầy đủ nguồn nhân lực cho các lực lượng quản lý nhà nước như hải quan, xuất nhập cảnh, kiểm dịch cùng các quy trình phối hợp liên ngành trơn tru.

“Việc đưa Cảng HKQT Long Thành vào khai thác thương mại không chỉ là dấu mốc hoàn thành một công trình hạ tầng giao thông trọng điểm, mà là tuyên bố vị thế cạnh tranh mới của quốc gia. Với năng lực tiếp nhận các dòng máy bay thân rộng hiện đại nhất, mạng lưới logistics toàn diện và trải nghiệm hành khách vượt bậc, Long Thành sẽ là đòn bẩy chiến lược đưa nền kinh tế Việt Nam cất cánh, kết nối thông suốt với dòng chảy thương mại và chuỗi giá trị toàn cầu”, TS Thuận nhấn mạnh.