Nhiều doanh nghiệp châu Á gặp khó khi thay thế ống hút nhựa

Một nghiên cứu mới công bố tại Hàn Quốc cho thấy, trong 16 nhóm tiêu chí đánh giá tác động môi trường, ống hút nhựa thông thường có kết quả tốt hơn ống hút giấy và các sản phẩm thay thế ở 10 tiêu chí. Kết quả này thách thức quan niệm rằng ống hút giấy đương nhiên thân thiện với môi trường hơn.

Nghiên cứu cũng làm dấy lên những nghi vấn về các cam kết phát triển bền vững của doanh nghiệp. Các chuyên gia cảnh báo nhiều công ty đang chuyển sang sử dụng vật liệu thay thế nhựa mà chưa chứng minh được sự thay đổi này thực sự giúp giảm tác động tiêu cực đến môi trường trong toàn bộ vòng đời sản phẩm hay không.

Theo nghiên cứu do Bộ Môi trường Hàn Quốc đặt hàng, xét trên toàn bộ vòng đời từ sản xuất đến xử lý sau sử dụng, ống hút giấy dùng một lần có nguy cơ gây ung thư cao gấp 6,33 lần so với ống hút nhựa thông thường.

Mức độ gây axit hóa môi trường của ống hút giấy cũng cao gấp 2,04 lần ống hút nhựa. Đây là chỉ số đánh giá khả năng làm gia tăng tính axit trong môi trường của các chất phát thải, qua đó gây tổn hại đến hệ sinh thái.

Các nhà nghiên cứu đánh giá 4 loại ống hút gồm nhựa thông thường, giấy, nhựa phân hủy sinh học và nhựa polyethylene có nguồn gốc sinh học. Phân tích vòng đời sản phẩm được thực hiện trên 16 tiêu chí, bao gồm phát thải khí nhà kính, độc tính đối với con người, bụi mịn và mức độ axit hóa môi trường.

Kết quả cho thấy, ống hút nhựa phân hủy sinh học có nguy cơ gây ung thư cao gấp 3,34 lần và tác động gây axit hóa cao gấp 1,98 lần so với ống hút nhựa thông thường.

Nhiều chuỗi đồ ăn, thức uống lớn tại châu Á đã bắt đầu chuyển từ ống hút giấy sang các vật liệu thay thế khác. Tháng 1/2025, Starbucks Nhật Bản bắt đầu thay thế ống hút giấy bằng loại ống hút có khả năng phân hủy sinh học, sau 5 năm sử dụng ống hút giấy trong nỗ lực loại bỏ nhựa có nguồn gốc từ dầu mỏ.

Starbucks Nhật Bản cho biết loại ống hút mới được làm hoàn toàn từ vật liệu sinh khối cải tiến, có khả năng phân hủy sinh học, kể cả trong môi trường nước biển. Doanh nghiệp cũng cho biết khách hàng đánh giá tích cực vì sản phẩm mang lại trải nghiệm sử dụng quen thuộc.

Tháng 5 vừa qua, Tully’s Coffee Nhật Bản thông báo mở rộng sử dụng ống hút có chứa phụ gia phân hủy sinh học tại hệ thống 850 cửa hàng trên toàn quốc. Doanh nghiệp này cho biết đã bắt đầu đưa loại ống hút mới mang tên P-Life vào sử dụng từ tháng 4, sau khi thử nghiệm tại khoảng 45 cửa hàng. Phụ gia này được thiết kế nhằm thúc đẩy quá trình phân hủy của ống hút nhựa.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng quyết định của doanh nghiệp thường xuất phát từ yêu cầu pháp lý và xu hướng tiếp thị hơn là những đánh giá khoa học về tác động môi trường của việc thay thế nhựa.

Ông Jhud Mikhail Aberilla, Giáo sư về sản xuất bền vững và tiêu dùng có trách nhiệm tại Đại học Philippines Diliman, nhận định việc giảm sử dụng nhựa là đáng ghi nhận. Tuy nhiên, nếu không đánh giá toàn bộ vòng đời sản phẩm, doanh nghiệp sẽ khó nhận diện những tác động môi trường khác phát sinh khi chuyển từ nhựa sang giấy.

Theo ông, phần lớn quyết định sử dụng ống hút giấy của doanh nghiệp dường như chịu ảnh hưởng từ quy định, sự can thiệp của chính phủ và xu hướng tiếp thị, thay vì dựa trên đầy đủ bằng chứng khoa học.

Ông Aberilla cũng lưu ý không thể áp dụng kết quả nghiên cứu tại Hàn Quốc cho toàn bộ châu Á, bởi mỗi quốc gia có hệ thống sản xuất năng lượng, vận tải và xử lý chất thải khác nhau.

Các nhà khoa học khác cũng cho rằng thay thế ống hút nhựa bằng ống hút giấy không đồng nghĩa với việc giải quyết được những vấn đề môi trường do sản phẩm dùng một lần gây ra.

Ông Agamuthu Pariatamby, Giáo sư khoa học môi trường tại Trung tâm Phát triển bền vững Jeffrey Sachs thuộc Đại học Sunway, cho rằng ống hút giấy có thể là lựa chọn tốt hơn nhựa ở một số khía cạnh, nhưng thực chất chỉ chuyển tác động môi trường từ nhựa sang giấy mà chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi. Theo ông, sản xuất ống hút giấy đòi hỏi khai thác gỗ, trong khi quá trình tái chế giấy cũng tiêu tốn lượng lớn năng lượng và nước.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ, việc chuyển sang sử dụng ống hút phân hủy sinh học cũng kéo theo chi phí đáng kể. Ông Frankie Foo Keat Choon, Giám đốc nhà hàng Mala Bistronome tại Kuala Lumpur, cho biết nhà hàng phải trả thêm 50% chi phí cho ống hút phân hủy sinh học so với loại nhựa thông thường. Bên cạnh đó, ống hút phân hủy sinh học dễ gãy hơn và chỉ có thời hạn sử dụng khoảng một năm.

Tại một số khu vực của Malaysia như Kuala Lumpur, Putrajaya và Labuan, ống hút nhựa đã bị cấm theo điều kiện cấp phép kinh doanh đối với các cơ sở ăn uống. Trong khi đó, bang Selangor và Penang cũng hạn chế hoặc cấm ống hút nhựa dùng một lần theo các sáng kiến bảo vệ môi trường cấp bang.

Dù xu hướng thay thế nhựa đang lan rộng, các chuyên gia phát triển bền vững cho rằng thay một vật liệu dùng một lần bằng vật liệu khác chưa thể coi là bước tiến thực chất về môi trường.

Ông Renard Siew, Giám đốc phát triển bền vững doanh nghiệp của tập đoàn hạ tầng năng lượng Yinson (Malaysia), nhấn mạnh phát triển bền vững không nằm ở nhãn mác vật liệu. Việc thay nhựa bằng giấy không tự động khiến sản phẩm trở nên bền vững hơn.

Theo ông Renard Siew, nhiều doanh nghiệp đưa ra quyết định dựa trên tâm lý người tiêu dùng thay vì đánh giá đầy đủ hệ quả môi trường, khiến việc chuyển đổi đôi khi mang tính chất hoạt động quan hệ công chúng nhiều hơn là giải pháp thực chất.

Ông cho rằng doanh nghiệp cần ưu tiên tái sử dụng vật liệu trước khi tìm kiếm các sản phẩm thay thế nhựa. “Phát triển bền vững không phải là lựa chọn phương án ít gây hại hơn giữa hai loại vật liệu. Điều quan trọng là thiết kế lại hệ thống để ngay từ đầu chúng ta sử dụng ít tài nguyên hơn và tạo ra ít chất thải hơn”