Chìa khóa để doanh nghiệp vượt qua thách thức, nâng cao sức cạnh tranh

Tại Hội thảo “Quản trị rủi ro tài chính và dòng tiền trong doanh nghiệp logistics”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh Khu vực TP HCM (VCCI-HCM) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) tổ chức, ông Nguyễn Hữu Nam - Phó Giám đốc VCCI-HCM khẳng định rằng việc gia tăng năng lực chống chịu và chủ động số hóa chứng từ là chìa khóa để doanh nghiệp vượt qua thách thức, nâng cao sức cạnh tranh.

Bức tranh thương mại phân hóa và bài toán rủi ro gia tăng

Theo ông Nguyễn Hữu Nam, trong suốt một thời gian dài, mục tiêu ưu tiên hàng đầu của các doanh nghiệp khi bước ra sân chơi toàn cầu là tìm kiếm thị trường, tiếp cận khách hàng và tối ưu hóa giá thành sản phẩm. Tuy nhiên, thực tế hiện nay đòi hỏi một góc nhìn mới. Doanh nghiệp không còn có thể đơn thuần tập trung vào doanh số mà phải đồng hành và chủ động ứng phó với những biến động địa chính trị cùng sự thay đổi sâu sắc của các chính sách thương mại quốc tế.

Số liệu dự báo mới nhất từ Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy bức tranh kinh tế toàn cầu có sự phân hóa mạnh mẽ. Theo đó, thương mại hàng hóa toàn cầu được dự báo tăng trưởng 3,9% vào năm 2026 và tiếp tục đạt 4,1% vào năm 2027, phần lớn nhờ vào làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào hệ sinh thái hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn. Trái ngược với sự khởi sắc của hàng hóa, thương mại dịch vụ (bao gồm vận tải và logistics) lại có xu hướng hạ nhiệt khi dự báo giảm xuống mức 3,3%.

Tại khu vực châu Á, động lực tăng trưởng vẫn duy trì ở mức cao khoảng 9%. Riêng với Việt Nam, kim ngạch xuất nhập khẩu tiếp tục ghi nhận bước tiến ấn tượng khi tiến sát mốc 1.000 tỷ USD, trong đó tốc độ tăng trưởng xuất khẩu đạt xấp xỉ 26% — vượt xa mức bình quân chung của khu vực.

Mặc dù vậy, ông Nguyễn Hữu Nam cho rằng cơ hội luôn đi kèm với thử thách. Theo ông, các tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống phá rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu (EU) đang biến các tiêu chuẩn xanh, ESG và kinh tế tuần hoàn thành luật chơi bắt buộc.

Bên cạnh đó, xung đột tại Biển Đỏ là minh chứng rõ nhất cho rủi ro chuỗi cung ứng. Tàu hàng phải thay đổi tuyến đường khiến hành trình kéo dài thêm 30%, chi phí vận tải gia tăng, thời gian giao hàng và thanh toán bị chậm trễ. Hệ quả là doanh nghiệp bị bào mòn vốn lưu động, chịu áp lực thanh khoản lớn, khiến lợi nhuận ghi nhận trên sổ sách khó chuyển hóa thành dòng tiền thực tế để tái đầu tư.

Nâng cao khả năng chống chịu của doanh nghiệp

Trước những điểm nghẽn về rủi ro địa chính trị, biến động chi phí và rào cản pháp lý, việc xây dựng năng lực quản trị rủi ro trở thành yếu tố sống còn. Theo ông Nguyễn Hữu Nam, doanh nghiệp không thể thụ động chờ đợi thị trường ổn định mà cần chủ động triển khai các giải pháp phòng ngừa toàn diện từ khâu lựa chọn đối tác, thẩm định hợp đồng, quản trị tỷ giá đến linh hoạt trong phương án logistics.

Đặc biệt, nhằm ứng phó hiệu quả với các quy định khắt khe về nguồn gốc xuất xứ và các đợt điều tra thương mại từ quốc tế, đại diện VCCI-HCM nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về việc số hóa hệ thống chứng từ. Tương tự như quản lý hóa đơn điện tử trong nước, toàn bộ dữ liệu, hồ sơ sản xuất và minh chứng xuất xứ hàng hóa cần được lưu trữ trên nền tảng số rõ ràng, minh bạch. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc giúp doanh nghiệp tự vệ và bảo vệ quyền lợi chính đáng khi phát sinh tranh chấp hoặc điều tra.

“Bối cảnh hiện tại tuy ẩn chứa nhiều rủi ro nhưng cũng là bộ lọc tự nhiên cho thị trường. Những doanh nghiệp có khả năng nhận diện rủi ro sớm, chủ động phòng ngừa, linh hoạt ứng phó và kiên trì biến thách thức thành cơ hội chuyển đổi xanh, chuyển đổi số sẽ là những đơn vị trụ vững và bứt phá mạnh mẽ trong tương lai”, Phó Giám đốc VCCI-HCM Nguyễn Hữu Nam nhấn mạnh.