Kiến tạo lá chắn an ninh tài chính Việt Nam

Ngày 6/11, tại TP HCM, Diễn đàn và Triển lãm An ninh Tài chính số Việt Nam 2026 chính thức khai mạc với chủ đề “AI và Niềm tin số: Kiến tạo lá chắn An ninh Tài chính Việt Nam”.

Sự kiện đặt ra yêu cầu tăng cường năng lực bảo vệ hệ sinh thái tài chính trước những nguy cơ mới từ trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử và tội phạm mạng, đồng thời mở ra những trao đổi về vai trò của an ninh số đối với môi trường đầu tư, kinh doanh và phát triển kinh tế số.

Niềm tin số trở thành nền tảng thu hút đầu tư

Diễn đàn do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) chủ trì về định hướng và chuyên môn, phối hợp với Tổ hợp Truyền thông Việt Nam Đầu Tư tổ chức, cùng sự phối hợp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam. Sự kiện diễn ra trong hai ngày 6-7/11/2026 tại khách sạn Rex và phố đi bộ Nguyễn Huệ, TP.HCM.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, tài chính - ngân hàng đang trở thành một trong những lĩnh vực ứng dụng công nghệ sâu rộng nhất. Thanh toán không dùng tiền mặt, ngân hàng số, fintech, tài sản số và các nền tảng giao dịch trực tuyến không chỉ thay đổi phương thức cung cấp dịch vụ mà còn mở rộng khả năng tiếp cận vốn, thúc đẩy thương mại và tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển của các dịch vụ này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về an toàn hệ thống, bảo mật dữ liệu và bảo vệ tài sản của người dùng. Đặc biệt, khi AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động tài chính, niềm tin của khách hàng và nhà đầu tư không còn chỉ được quyết định bởi chất lượng dịch vụ hay tốc độ giao dịch, mà còn phụ thuộc vào khả năng bảo vệ các nền tảng công nghệ.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Trương Minh Huy Vũ, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp 30% GRDP. Cùng với Đà Nẵng, TP.HCM cũng được lựa chọn phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế. Hai định hướng lớn này có một điểm chung cốt lõi là niềm tin.

Trong lĩnh vực tài chính số và tài sản số, nếu nền tảng công nghệ không được bảo vệ tốt, năng lực an ninh mạng chưa đủ mạnh thì thành phố sẽ khó thu hút dòng vốn, công nghệ và các nhà đầu tư đến hoạt động.

Ông Trương Minh Huy Vũ nhấn mạnh: “Niềm tin của cộng đồng chỉ được hình thành khi có sự kết hợp giữa năng lực thực thi và phương pháp triển khai đúng đắn, biến những mục tiêu chiến lược thành kết quả cụ thể”.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, lãnh đạo TP HCM đề xuất tập trung vào bốn nhóm giải pháp: hoàn thiện hành lang pháp lý; phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu gắn với AI và an ninh mạng; đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ mới; đồng thời phát triển nguồn nhân lực và nâng cao nhận thức về an toàn thông tin trong toàn xã hội.

Đáng chú ý, thành phố cần nghiên cứu triển khai các mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với những lĩnh vực mới như tài sản số, thanh toán đa tiền tệ xuyên biên giới và blockchain. Đây được xem là hướng đi nhằm chuyển hóa các cơ chế, chính sách thành sản phẩm và mô hình ứng dụng cụ thể, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm an toàn.

AI càng phát triển, yêu cầu bảo vệ tài chính càng cấp thiết

Những cảnh báo tại diễn đàn cho thấy rủi ro an ninh mạng đang gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Năm 2025, lực lượng chức năng ghi nhận hơn 500.000 hoạt động tấn công mạng nhằm vào các hệ thống thông tin, trong đó có hệ thống thông tin trọng yếu quốc gia. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng được ghi nhận, với thiệt hại lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Đáng chú ý, tội phạm công nghệ cao đang tận dụng AI để rút ngắn thời gian tìm kiếm lỗ hổng, tạo hình ảnh và giọng nói giả mạo, xây dựng các kịch bản lừa đảo có tính thuyết phục cao. Những phương thức này không chỉ nhắm đến tài khoản cá nhân mà còn có thể gây tổn thất cho doanh nghiệp, làm gián đoạn hoạt động của tổ chức tài chính và ảnh hưởng đến niềm tin thị trường.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, cho biết hệ thống giám sát của Ngân hàng Nhà nước đã kết nối với gần 100 tổ chức tài chính, ghi nhận hơn 668.000 tài khoản ngân hàng, ví điện tử và tài khoản trung gian thanh toán có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Các ngân hàng cũng đã phát đi hàng triệu cảnh báo, thu hồi và tạm dừng các hoạt động, dòng tiền liên quan đến tội phạm mạng với giá trị lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Theo Đại tá Nguyễn Bá Sơn, bảo đảm an ninh tài chính số cần được xác định là nhiệm vụ chiến lược, gắn với bảo vệ an ninh quốc gia và duy trì sự vận hành an toàn, liên tục của nền kinh tế. Ông nhấn mạnh: “An ninh mạng là cơ sở của niềm tin số, niềm tin số là nền tảng của tài chính số”.

Từ thực tiễn này, yêu cầu đặt ra là phải chuyển từ tư duy xử lý sự cố sau khi hệ thống đi vào hoạt động sang bảo đảm an ninh ngay từ khâu thiết kế, xây dựng và vận hành (Security by Design). Cùng với đó là hoàn thiện cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật và các tổ chức tài chính; tăng cường nghiên cứu, làm chủ công nghệ AI phục vụ phòng thủ mạng và các giải pháp mật mã hậu lượng tử.

Ở góc độ ngành ngân hàng, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhận định, ngành ngân hàng đang chuyển từ giai đoạn phổ cập giao dịch số sang phát triển chiều sâu. Trong giai đoạn mới, AI và công nghệ lượng tử vừa tạo ra cơ hội bứt phá, vừa đặt ra thách thức lớn đối với an toàn hệ thống tài chính, tiền tệ quốc gia.

Ông chỉ ra ba nhóm rủi ro nổi bật gồm tội phạm công nghệ cao ngày càng chuyên nghiệp và có tính xuyên quốc gia; những thách thức trong quản trị dữ liệu; nguy cơ từ công nghệ lượng tử đối với các phương thức mã hóa truyền thống.

Do đó, các tổ chức tài chính cần tăng cường bảo vệ dữ liệu ngân hàng, thông tin cá nhân và dữ liệu sinh trắc học; chuẩn hóa dữ liệu nghiệp vụ, xây dựng khung quản trị AI và kiểm soát chặt chẽ quá trình ứng dụng công nghệ. Đối với những giao dịch có giá trị lớn hoặc nhạy cảm, cần duy trì cơ chế phê duyệt của con người và khả năng dừng khẩn cấp khi phát hiện rủi ro.

Từ các vấn đề được đặt ra tại diễn đàn này có thể thấy bảo đảm an ninh tài chính số không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý hay các tổ chức ngân hàng. Đây là trách nhiệm chung của doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính và toàn bộ hệ sinh thái kinh tế số.

Đầu tư cho an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và quản trị rủi ro cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược vào năng lực cạnh tranh và uy tín doanh nghiệp. Bởi trong nền kinh tế số, công nghệ có thể tạo ra tốc độ tăng trưởng, nhưng chính niềm tin mới là yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững.