Giữ công cụ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Trong bối cảnh doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động nhưng khả năng tiếp cận tín dụng còn hạn chế, việc hoàn thiện chính sách bảo lãnh tín dụng tiếp tục là vấn đề được đặt ra trong quá trình xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi). Đặc biệt, đề xuất sắp xếp lại các quỹ hỗ trợ đang đặt ra yêu cầu phải xác định rõ công cụ thay thế, bảo đảm không tạo thêm khoảng trống trong chính sách hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp.

Góp ý Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi (Dự thảo), đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn - Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng cơ bản tán thành việc ban hành luật mới thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017. Theo đại biểu, việc xây dựng luật cần gắn với yêu cầu thể chế hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, đồng thời luật hóa những cơ chế đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn triển khai Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội.

Nhấn mạnh vai trò của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế, đại biểu cho biết cả nước hiện có hơn 1,066 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó nhóm này chiếm trên 98%. Tuy nhiên, tỷ trọng dư nợ tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ chiếm khoảng 19-20% tổng dư nợ của nền kinh tế. Điều này cho thấy khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng của khu vực doanh nghiệp này vẫn còn nhiều hạn chế.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, quy định về tiếp cận nguồn vốn trong Dự thảo luật hiện chủ yếu dừng ở định hướng khuyến khích, tạo điều kiện, chưa làm rõ cơ chế thực hiện. Đáng chú ý, Dự thảo đặt ra yêu cầu rà soát, sáp nhập hoặc giải thể Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương trong thời hạn tối đa một năm, nhưng chưa xác định rõ công cụ thay thế.

Dẫn Báo cáo số 733/BC-CP của Chính phủ, đại biểu cho biết hiện còn 24/29 quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương đang hoạt động, với tổng nguồn vốn khoảng 1.510 tỷ đồng, doanh số bảo lãnh lũy kế khoảng 4.300 tỷ đồng cho khoảng 1.000 doanh nghiệp. Trong khi đó, Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đã giải ngân khoảng 1.400 tỷ đồng sau 13 năm hoạt động.

Từ thực tế này, đại biểu cho rằng hiệu quả hoạt động của các quỹ còn hạn chế không đồng nghĩa chức năng bảo lãnh và chia sẻ rủi ro tín dụng không còn cần thiết. Đây vẫn là công cụ quan trọng đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp mới thành lập hoặc doanh nghiệp chưa có đủ tài sản bảo đảm để tiếp cận vốn ngân hàng.

Do đó, đại biểu đề nghị chỉ thực hiện sáp nhập hoặc giải thể các quỹ khi đã công bố phương án thay thế và có phương án xử lý đầy đủ đối với các hợp đồng bảo lãnh, khoản vay còn hiệu lực. Cùng với đó, Chính phủ cần hướng dẫn cơ chế cấp tín dụng dựa trên dòng tiền, dữ liệu hóa đơn điện tử và dữ liệu thuế, qua đó mở rộng cơ sở đánh giá khả năng trả nợ của doanh nghiệp thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản bảo đảm.

Đồng quan điểm, TS Châu Đình Linh, Chuyên gia tài chính - ngân hàng, giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM cho rằng, bảo lãnh, tái bảo lãnh và chia sẻ rủi ro là những chức năng Nhà nước cần duy trì để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận tín dụng. Việc giải thể những quỹ hoạt động kém hiệu quả có thể xem xét, nhưng không nên đồng thời xóa bỏ chức năng chia sẻ rủi ro nếu chưa có công cụ thay thế.

Theo TS Châu Đình Linh, vấn đề không chỉ nằm ở việc duy trì hay sáp nhập các quỹ, mà quan trọng hơn là phải thay đổi cách thức vận hành để bảo lãnh tín dụng thực sự tạo động lực cho ngân hàng cho vay.

Chuyên gia đề xuất chuyển từ cơ chế thẩm định từng hồ sơ sang bảo lãnh theo danh mục, trong đó quỹ và ngân hàng thống nhất trước các tiêu chí cho vay, ngân hàng chủ động thẩm định và quyết định cấp tín dụng. Quỹ thực hiện vai trò chia sẻ tổn thất theo tỷ lệ cam kết, còn ngân hàng vẫn phải chịu một phần rủi ro để duy trì trách nhiệm thẩm định.

Đồng thời, cơ chế bảo lãnh cần có mức phí phù hợp với rủi ro, thời hạn và cam kết thanh toán rõ ràng. Đặc biệt, bảo lãnh của quỹ cần được xem xét công nhận trong cơ chế an toàn vốn và dự phòng của ngân hàng. Nếu không tạo ra lợi ích thực tế trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng, các tổ chức tín dụng sẽ thiếu động lực tham gia.

Về tổ chức vận hành, TS Châu Đình Linh cho rằng cần thu gọn đầu mối, chuyên nghiệp hóa hoạt động, nghiên cứu cơ chế tái bảo lãnh và ủy thác cho các tổ chức tín dụng có năng lực. Hiệu quả của chính sách cũng cần được đánh giá bằng những chỉ số thực chất như số doanh nghiệp được vay vốn nhờ bảo lãnh, tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận vốn lần đầu, thời gian giải ngân và chi phí tín dụng.

Theo chuyên gia, chia sẻ rủi ro không đồng nghĩa với việc nới lỏng điều kiện cho vay hay chuyển toàn bộ trách nhiệm sang Nhà nước. Mục tiêu là giúp ngân hàng có thêm cơ sở để đánh giá doanh nghiệp thông qua dòng tiền, dữ liệu hoạt động và khả năng trả nợ, thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm.