Doanh nghiệp Việt chuyển vai từ nhà cung ứng sang đối tác cùng phát triển

Dòng vốn quốc tế chuyển dịch mạnh mẽ, đã đưa vốn FDI đăng ký cũng như thực hiện tại Việt Nam tăng mạnh.

Lợi thế hội tụ

Nhìn nhận về cơ hội của doanh nghiệp Việt, ông Trịnh Quốc Vinh - Phó Trưởng ban Hợp tác quốc tế, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) đề cập đến 3 ngách thị trường nhiều tiềm năng.

Thứ nhất, áp lực nội địa hóa tại chỗ của các tập đoàn FDI tại Việt Nam. Trước những biến động địa chính trị và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng logistics, các nhà sản xuất điện tử, ô tô, thiết bị công nghiệp… chuyển hướng tìm kiếm các nhà cung ứng linh kiện, phụ tùng cấp 2, cấp 3 tại thị trường trong nước để tối ưu chi phí và đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Thứ hai, hệ sinh thái từ các doanh nghiệp đầu chuỗi công nghiệp nội địa. Theo đó, sự vươn lên của các tập đoàn công nghiệp lớn của Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất ô tô, cơ khí chế tạo và năng lượng đang mở ra dư địa rất lớn cho việc gia công chi tiết, sản xuất phụ liệu và dịch vụ bảo trì vận hành công nghiệp.

Thứ ba, khoảng trống thị trường toàn cầu từ xu hướng tái cân đối chuỗi cung ứng sang các nước minh bạch. Các thị trường nhập khẩu lớn đang thay thế những nhà cung cấp không minh bạch, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam đi trước một bước về truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa quy trình.

Trong bối cảnh đó, những chuyển dịch chính sách trong nước rất quan trọng. Ông Jackson Woo - Tổng giám đốc SGS Vietnam cho biết: nguồn lực từ FDI không đơn thuần là nguồn vốn đầu tư mà đang được kỳ vọng trở thành động lực hỗ trợ các nhà cung ứng trong nước phát triển và tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế Việt Nam.

Với ý nghĩa đó, theo ông Jackson Woo, nguồn lực FDI cần được sử dụng như một chất xúc tác để thúc đẩy sự phát triển về năng lực của các chuỗi cung ứng trong nước. Đây cũng là con đường duy nhất để có thể đưa các nhà cung ứng là doanh nghiệp vừa và nhỏ nội địa tham gia vào mạng lưới toàn cầu. Xét về năng lực kỹ thuật và chất lượng, ông Jackson Woo đánh giá các doanh nghiệp Việt Nam rất sẵn sàng học hỏi, lắng nghe và nắm bắt cơ hội.

Khoảng trống kết nối

Tuy nhiên, trên thực tế, liên kết doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn lỏng lẻo, kết nối giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước gặp không ít khó khăn, rào cản. Ông Trịnh Quốc Vinh cho rằng, vấn đề cốt lõi không hoàn toàn nằm ở việc doanh nghiệp trong nước thiếu công nghệ hay thiếu quy mô.

Hiện, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước đầu tư thiết bị hiện đại không thua kém các doanh nghiệp trong khu vực. Bản thân các tập đoàn đa quốc gia cũng không đòi hỏi một nhà cung ứng linh kiện phụ trợ phải đạt ngay quy mô lớn từ ban đầu.

Rào cản được nhận diện là sự bất đối xứng thông tin về bộ tiêu chí lựa chọn thực tế, sự thiếu hụt dữ liệu minh chứng cho độ tin cậy giao hàng và tính minh bạch. Việc thiếu hồ sơ dữ liệu kiểm chứng khiến đối tác đầu chuỗi có sự quan ngại nhất định về rủi ro sản phẩm xuất xứ.

Cùng quan điểm, tại diễn đàn mới đây, ông Warrick A. Cleine - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc KPMG tại Việt Nam và Campuchia đề cập đến áp lực lớn của doanh nghiệp trong nước trong việc nâng cao tiêu chuẩn hoạt động, chứng minh năng lực cạnh tranh, minh bạch truy xuất nguồn gốc. Đây là những vấn đề được các doanh nghiệp, tập đoàn quốc tế quan tâm, gắn liền với việc thực hiện trách nhiệm môi trường, tính minh bạch và việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.

Ông Warrick A. Cleine cho rằng, doanh nghiệp Việt cần vượt khỏi lợi thế truyền thống về chi phí lao động để đầu tư nhiều hơn cho nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng uy tín với đối tác toàn cầu.

Chia sẻ rủi ro, thúc đẩy hợp tác

Yêu cầu và bối cảnh mới không chỉ mang đến cơ hội mà cũng đang đặt ra những thách thức mới cho doanh nghiệp trong nước. Ngoài yêu cầu đầu tư vào năng lực sản xuất, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu, thực hành ESG.

Đặc biệt, muốn tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, doanh nghiệp cần tinh thần đổi mới sáng tạo, phát triển và cung cấp giải pháp cùng khách hàng giải quyết những phát sinh trong quá trình sản xuất.

Quá trình trên gắn liền với chuyển vai của doanh nghiệp trong nước, từ nhà cung ứng thông thường trở thành đối tác thực sự, tham gia vào những công đoạn có giá trị cao hơn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để thúc đẩy quá trình trên, ngoài nỗ lực của doanh nghiệp trong nước, cần sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp FDI.

Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn - Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, Nhà nước có thể hỗ trợ một phần kinh phí đào tạo lao động, tư vấn kỹ thuật, xây dựng tiêu chuẩn và cấp chứng nhận chất lượng. Các tập đoàn đa quốc gia cần cung cấp thông tin rõ ràng về yêu cầu kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa cải thiện quy trình sản xuất. Các doanh nghiệp trong nước chủ động đầu tư nguồn lực, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng sản phẩm.

Sự tham gia của các bên vào quá trình nâng cấp năng lực sản xuất chính là cùng chia sẻ rủi ro để thúc đẩy hợp tác. Khoảng cách giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước được rút ngắn sẽ quyết định khả năng nắm bắt, tận dụng cơ hội từ các chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt. Nếu chỉ có thêm các nhà máy nước ngoài mà doanh nghiệp Việt chưa đủ điều kiện tham gia, cơ hội từ sự mở rộng sản xuất sẽ khó chuyển thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.