Tháo gỡ điểm nghẽn logistics để Hải Phòng hướng tới siêu đô thị biển tầm khu vực

Sự kết hợp giữa tầm nhìn quy hoạch dài hạn đến năm 2050, tầm nhìn 2075 và quyết tâm chính trị từ Nghị quyết 11-NQ/TU mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới, đòi hỏi sự bứt phá toàn diện từ hạ tầng cảng biển đến hệ sinh thái logistics hiện đại.

Khát vọng siêu đô thị biển và tầm nhìn quy hoạch

Quy hoạch chung thành phố Hải Phòng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 đang được lấy ý kiến rộng rãi và thu về hơn 100.000 phiếu đồng thuận từ cộng đồng dân cư đạt tỷ lệ 98,6%.

Theo Đồ án đề xuất mô hình đô thị đa trung tâm, tăng cường liên kết vùng và gắn kết chặt chẽ với hệ thống giao thông công cộng, cấu trúc không gian bao gồm hai trung tâm tại khu vực phía tây và phía đông thành phố Hải Phòng trước, cùng ba trục động lực gồm đông-tây, bắc-nam và ven biển.

Không gian này gắn liền với bốn khu kinh tế trọng điểm gồm Đình Vũ-Cát Hải, Nam Hải Phòng, Khu kinh tế chuyên biệt và Bắc Hải Phòng, được tổ chức thành 13 phân vùng phát triển với hệ thống 22 đô thị đồng bộ. Hạ tầng giao thông chú trọng kết nối hoàn hảo giữa đường sắt, đường bộ, đường thủy và hàng không với hệ thống cảng biển cùng các trung tâm logistics. Hệ thống cảnh quan được tổ chức theo năm trục sông, gắn kết hài hòa giữa phát triển đô thị và bảo vệ không gian sinh thái.

Đến giai đoạn 2045-2050, Hải Phòng định hướng trở thành thành phố cảng công nghiệp và dịch vụ hiện đại tầm châu Á, là trung tâm kinh tế biển, logistics, năng lượng sạch cùng khoa học công nghệ biển của đất nước, đồng thời là đô thị biển xanh, thông minh và đáng sống. Xa hơn thế, tầm nhìn đến năm 2075 đưa thành phố vươn lên tầm siêu đô thị biển có sức cạnh tranh toàn cầu, giữ vai trò trung tâm giao thương, logistics và kinh tế biển hàng đầu của khu vực Đông Á.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Đỗ Thành Trung để bảo đảm chất lượng đồ án cần tiếp tục tính toán các chỉ tiêu hạ tầng, năng lượng, giao thông ở mức tối đa để trình Trung ương xem xét, tránh tự giới hạn quy mô phát triển hoặc hạ thấp chỉ tiêu phát triển của Hải Phòng.

Dự báo dân số được xác định là yếu tố cốt lõi để tính toán nhu cầu hạ tầng, trong đó cần làm rõ quy mô dân số đến năm 2050, phân định cơ cấu tỷ lệ các nhóm lao động tăng thêm do di cư, khách du lịch và sinh viên. Bên cạnh đó, thành phố cần làm rõ nội hàm các khái niệm công nghiệp biển, kinh tế biển, kinh tế tầm thấp và các lĩnh vực chuyên biệt. Cập nhật kịp thời các chỉ đạo quy hoạch mới của Trung ương và đồng bộ hạ tầng logistics với các cơ chế chính sách thiết thực nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 11-NQ/TU.

Năm 2026 đánh dấu cột mốc lịch sử khi Hải Phòng bước vào triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ nhất và Nghị quyết Đại hội 14 của Đảng. Với vị thế cực tăng trưởng hàng đầu cả nước, Trung ương giao cho thành phố mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 13 đến 14 phần trăm mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030. Ngày 15/7/2026, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU, khẳng định quyết tâm chính trị cao độ nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển toàn diện.

Thách thức hạ tầng logistics và động lực bứt phá

Để các mục tiêu của Nghị quyết số 11-NQ/TU đi vào thực tiễn cuộc sống, tư duy hoạch định chính sách cần bám sát thị trường sôi động, đặc biệt là ngành logistics được ví như mạch máu của nền kinh tế thành phố cảng. Sức bật này càng được minh chứng rõ nét khi tính chung 10 tháng đầu năm 2026, tổng sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Hải Phòng đã bứt phá mạnh mẽ, ước đạt 182,4 triệu tấn, tăng 12,11% so với cùng kỳ.

Đứng trước thời cơ vàng từ các hiệp định thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu, hệ thống cảng biển thành phố đang hướng tới mục tiêu đón lượng hàng container thông qua đạt 13 triệu TEU vào năm 2030, và theo kịch bản tích cực, con số này có thể chạm mốc gần 16 triệu TEU.

Tuy nhiên, bức tranh thực tế vẫn còn những trăn trở lớn khi tại FIATA World Congress 2025, ông Trần Tiến Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội logistics Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố Hải Phòng, Chủ tịch Hiệp hội logistics Hải Phòng cho biết hiện chỉ có khoảng 2% hàng hóa qua cảng Hải Phòng được vận chuyển bằng đường sông và ven biển.

Con số này phản ánh thực trạng hạ tầng cảng biển và hệ thống đường thủy, ven biển chưa thực sự phát triển đồng bộ. Những khó khăn hiện hữu bao gồm điều kiện luồng lạch phức tạp, hạn chế về tĩnh không cầu và tình trạng thiếu hụt các cảng biển cỡ nhỏ, cảng sông cùng các cảng cạn ICD. Tại khu vực phía Bắc, vào mùa khô, mực nước xuống thấp kết hợp với sự xuất hiện của các bãi bồi khiến sà lan di chuyển vô cùng khó khăn.

Ngược lại, trong mùa lũ, mực nước dâng cao làm giảm đáng kể tĩnh không của các cầu huyết mạch như cầu Bình và cầu Sông Mới, có nơi chỉ còn khoảng 5 mét. Những hạn chế này buộc doanh nghiệp phải giảm số tầng container xuống còn hai tầng và cắt giảm tải trọng phương tiện nhằm bảo đảm an toàn, qua đó làm suy giảm lợi thế chi phí vốn có của vận tải thủy.

Thêm vào đó, một số quy định về phạm vi hoạt động của tàu sông cấp S1 và S2 từ cảng nước sâu Lạch Huyện về cửa sông Văn Úc, cũng như giới hạn năng lực tiếp nhận của bến thủy nội địa theo cả tải trọng DWT và số lượng TEU, đang bó buộc tính linh hoạt trong khai thác của doanh nghiệp.

Chia sẻ với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Lê Văn Tiến - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hàng hóa đường bộ Hải Phòng cho rằng: "Vận tải đường bộ hiện gánh phần lớn lượng hàng qua cảng, dẫn đến tình trạng quá tải hạ tầng và chi phí logistics bị kéo lên cao. Việc đẩy mạnh chuyển dịch sang vận tải đường sông và ven biển là hướng đi bắt buộc để tháo gỡ điểm nghẽn này".

Theo ông Tiến, cước vận chuyển thủy nội địa chỉ bằng một phần nhỏ so với đường bộ. Nếu nâng cao được tỷ lệ vận tải đường sông và ven biển từ mức 2% như hiện nay lên 15–20%, doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể chi phí nhiên liệu, khấu hao và các loại phí đường bộ. Để làm được điều này, thành phố cần sớm nạo vét luồng lạch, nâng tĩnh không các cầu huyết mạch, đồng thời triển khai cơ chế miễn giảm phí hạ tầng cảng biển cho hàng đi bằng đường thủy, giúp các đơn vị vận tải yên tâm đầu tư phương tiện xanh và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Theo ông Bùi Ngọc Hiếu - Giám đốc Công ty TNHH logistics Tân Hải Long, để hiện thực hóa Nghị quyết số 11-NQ/TU, cộng đồng doanh nghiệp rất cần các chính sách hỗ trợ thiết thực từ chính quyền trong việc xem xét miễn phí cơ sở hạ tầng cảng biển đối với hàng container vận chuyển bằng đường sông, ven biển và đường sắt đến năm 2030 sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội, thu hút mạnh mẽ nguồn hàng nội địa cũng như lượng hàng trung chuyển từ các khu vực lân cận đổ về hệ thống cảng Hải Phòng.

Việc thực hiện thành công Nghị quyết 11-NQ/TU không chỉ đòi hỏi tư duy quy hoạch đột phá mà còn cần sự đồng lòng của toàn bộ hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp. Khi những nghẽn mạch về hạ tầng logistics giao thông đường thủy được tháo gỡ cùng các chính sách ưu đãi tài chính, tín dụng xanh đi vào thực tiễn, Hải Phòng sẽ tối ưu hóa lợi thế cảng biển quốc tế.

Sự kết hợp giữa tầm nhìn quy hoạch siêu đô thị đến năm 2075 và môi trường kinh doanh thông thoáng sẽ tạo bệ phóng vững chắc, đưa thành phố cảng bứt phá trở thành cực tăng trưởng hàng đầu, trung tâm kinh tế biển tầm vóc khu vực và toàn cầu.