Cần làm rõ nguyên tắc bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có sự tham gia của AI
Cùng với việc hoàn thiện quy định về giám định, góp ý xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi), không ít ý kiến cho rằng, cần làm rõ nguyên tắc bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có sự tham gia của AI.
Như đã thông tin, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 25/222 điều của Luật Sở hữu trí tuệ được sắp xếp với bố cục gồm 3 điều nhằm thể chế hóa các nghị quyết của Đảng về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tinh gọn bộ máy và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Theo đó, dự thảo đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho việc đăng ký, xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Bãi bỏ các thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng; việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ do chuyển nhượng quyền được thực hiện theo thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ…
Cùng với việc hoàn thiện quy định về giám định, góp ý xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi), không ít ý kiến cho rằng, cần làm rõ nguyên tắc bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có sự tham gia của AI.
Tham gia góp ý dự thảo, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội đề nghị, giữ nguyên tắc AI không phải là tác giả; đối với kết quả chẩn đoán có sự hỗ trợ của AI, quyền tác giả phải thuộc về bác sĩ, nhóm nghiên cứu chịu trách nhiệm lâm sàng. Đồng thời, cần quy định rõ sản phẩm do AI tạo ra không được bảo hộ nếu không có sự can thiệp sáng tạo của con người.

Đề cập đến vấn đề tài sản trí tuệ trong bệnh viện, đại biểu cho rằng, bác sĩ có quyền sở hữu đối với những sáng kiến cải tiến dụng cụ, giáo trình hoặc phương pháp điều trị mới do mình nghiên cứu, phát triển. Tuy nhiên, trên thực tế, việc xác định quyền sở hữu giữa bác sĩ và bệnh viện hiện còn chưa được phân định rõ ràng.
“Tôi đề nghị nên có một quy định rõ ràng để khi có bằng sáng chế thì bệnh viện là chủ sở hữu, dùng ngân sách nhà nước để hỗ trợ, quy định rõ quyền lợi sau đó với tác giả. Cần luật hóa và cho phép bệnh viện dùng bằng sáng chế đó làm tài sản của bệnh viện, cơ sở y tế”, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nêu rõ.
Cũng quan tâm đến quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có sử dụng AI, tham gia góp ý, đại biểu Nguyễn Trung Kiên, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Đồng Nai khẳng định, nếu không bảo vệ được quyền sở hữu trí tuệ thì chắc chắn không thể thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đặc biệt, thống nhất với ý kiến của đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, đại biểu Nguyễn Trung Kiên cho rằng, trước sự phát triển nhanh chóng của AI và trong tương lai là siêu trí tuệ, cần làm rõ hơn các nguyên tắc cơ bản ngay trong Luật, qua đó bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và ổn định của hệ thống pháp luật.
Từ thực tế này, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện khoản 5 Điều 6 dự thảo Luật theo hướng xác định rõ nguyên tắc nền tảng: AI không phải là chủ thể của quyền sở hữu trí tuệ.
“Sản phẩm do người sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo ra được bảo hộ theo phạm vi, mức độ đóng góp sáng tạo của cá nhân đó. Đồng thời yêu cầu chủ thể nền tảng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm tuân thủ pháp luật sở hữu trí tuệ. Đối với các tác phẩm, nội dung mà AI sử dụng dữ liệu nguồn từ tài liệu đã thu thập thì phải dẫn nguồn”, đại biểu Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh.
Cùng với các vấn đề đã nêu, tham gia góp ý dự thảo luật, đại biểu Vũ Minh Đạo, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu cũng cho rằng, cần xác định lộ trình hoàn thiện pháp luật phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số.
Theo đại biểu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ có ý nghĩa trực tiếp đối với thu nhập của người sáng tạo cũng như khả năng phát triển các sản phẩm văn hóa.
Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ xác định lộ trình cụ thể, đồng bộ với việc nghiên cứu xây dựng Luật Bản quyền tác giả, nhằm xử lý các vấn đề liên quan đến sử dụng tác phẩm trong phát triển AI, trách nhiệm của các nền tảng số, bảo vệ tri thức truyền thống và biểu đạt văn hóa của cộng đồng.
“Quá trình đó cần hài hòa quyền của người sáng tạo với quyền tiếp cận, thụ hưởng văn hóa của Nhân dân”, đại biểu Vũ Minh Đạo nêu rõ.
Bài: Gia Nguyễn - Ảnh: Quốc Tuấn