Vụ việc Grab bị phạt 1,36 tỷ đồng cho thấy yêu cầu bảo vệ dữ liệu, minh bạch thông tin và bảo đảm quyền lựa chọn của người tiêu dùng trên nền tảng số.
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia vừa công bố kết quả kiểm tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành đối với Công ty TNHH Grab (Grab). Căn cứ tính chất, mức độ của các hành vi vi phạm, cơ quan quản lý đã quyết định xử phạt doanh nghiệp này tổng số tiền 1,36 tỷ đồng đối với 6 hành vi vi phạm.
Một trong những nội dung đáng chú ý liên quan trực tiếp đến thông tin cá nhân của người tiêu dùng. Theo kết luận kiểm tra, Grab không cho phép người tiêu dùng lựa chọn việc đồng ý hoặc từ chối chia sẻ, tiết lộ, chuyển giao thông tin cá nhân cho bên thứ ba.
Bên cạnh đó, cơ quan quản lý xác định Grab không thông báo trước hoặc không công khai cho khách hàng về việc tài trợ cho những người có ảnh hưởng nhằm sử dụng hình ảnh, lời khuyên của họ để xúc tiến thương mại.
Kết luận kiểm tra cũng chỉ ra Grab không hiển thị đầy đủ, chính xác kết quả phản hồi, đánh giá của người dùng theo quy định. Ngoài ra, doanh nghiệp còn có vi phạm liên quan đến điều kiện giao dịch chung và việc công khai cơ chế, chính sách áp dụng riêng cho nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh câu chuyện này, một số chuyên gia pháp lý cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở mức xử phạt 1,36 tỷ đồng. Điều đáng quan tâm hơn là cách các quyền cơ bản của người tiêu dùng được bảo đảm ngay trong quá trình sử dụng nền tảng: quyền kiểm soát thông tin cá nhân, quyền được biết bản chất thương mại của nội dung quảng bá và quyền tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác trước khi đưa ra quyết định.
Khi phần lớn giao dịch được thực hiện qua ứng dụng, những chi tiết tưởng như nhỏ trên giao diện, trong điều khoản sử dụng hay cách hiển thị thông tin có thể tác động trực tiếp đến lựa chọn của khách hàng. Vì vậy, bảo vệ người tiêu dùng trên nền tảng số không thể chỉ được nhìn ở khâu xử lý hậu quả sau vi phạm, mà cần được đặt ngay từ cách doanh nghiệp thiết kế và vận hành dịch vụ.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội, việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên nền tảng số phải được thể hiện bằng những cơ chế cụ thể, dễ nhận biết và dễ thực hiện, thay vì chỉ tồn tại trong các điều khoản sử dụng dài và khó tiếp cận.
Luật sư Nguyễn Thanh Phong cho rằng, đối với dữ liệu cá nhân, điều quan trọng là quyền lựa chọn của người dùng phải mang tính thực chất. Việc đồng ý chia sẻ, tiết lộ hoặc chuyển giao thông tin cho bên thứ ba cần được thể hiện rõ ràng, để người tiêu dùng biết dữ liệu của mình được sử dụng vào mục đích nào và có thể chủ động quyết định theo quy định của pháp luật.
“Người dùng có thể phải cung cấp một số thông tin để sử dụng dịch vụ, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được mặc nhiên mở rộng phạm vi sử dụng dữ liệu. Quyền đồng ý hay từ chối phải là lựa chọn thực sự, không phải một thủ tục hình thức”, Luật sư phân tích.
Theo Luật sư Phong, nguyên tắc minh bạch cũng cần được áp dụng đối với hoạt động quảng bá thông qua người có ảnh hưởng. Nếu nội dung mang yếu tố tài trợ hoặc phục vụ xúc tiến thương mại, bản chất này cần được thể hiện rõ để người tiêu dùng có cơ sở đánh giá thông tin trước khi quyết định sử dụng sản phẩm, dịch vụ.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp vận hành nền tảng cần bảo đảm các phản hồi, đánh giá và thông tin hiển thị cho người dùng được cung cấp đầy đủ, chính xác theo quy định. Trong kinh tế nền tảng, những thông tin này có thể tác động trực tiếp đến hành vi lựa chọn và quyết định giao dịch của khách hàng.
Từ đó, luật sư cho rằng doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ quy trình từ thu thập, sử dụng dữ liệu đến quảng bá, hiển thị đánh giá và xây dựng điều kiện giao dịch. Việc tuân thủ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nên được tích hợp ngay từ khâu thiết kế sản phẩm và vận hành nền tảng, thay vì chỉ điều chỉnh sau khi phát sinh vi phạm.
“Càng số hóa mạnh, yêu cầu minh bạch càng phải cao. Người tiêu dùng cần biết dữ liệu của mình được sử dụng ra sao, nội dung nào mang yếu tố thương mại và những thông tin họ dựa vào để giao dịch có được hiển thị đầy đủ, chính xác hay không. Đó là nền tảng để duy trì niềm tin trong kinh tế số”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.
