Với thương mại điện tử, khoảng cách địa lý dần bị xoá nhoà nhưng khoảng cách về năng lực trở thành rào cản gia tăng giá trị xuất khẩu trục tuyến.
Đây là một trong những thách thức, áp lực cạnh tranh toàn cầu mà doanh nghiệp xuất khẩu qua thương mại điện tử đang đối mặt, nhất là các doanh nghiệp nhỏ.
Theo Access Partnership, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu qua thương mại điện tử tăng từ 2 - 5 lần so với xuất khẩu truyền thống, tuỳ từng ngành hàng. Trong đó, nội thất và thời trang là những ngành hàng có tốc độ tăng trưởng vượt trội. Các thị trường xuất khẩu trực tuyến chính là Hoa Kỳ, Trung Quốc, Vương quốc Anh.
Trong sự tăng trưởng đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ đã chủ động tham gia và từng bước thành công. Ông Bùi Quang Cường - Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho biết: Với thương mại điện tử, nhất là thương mại điện tử xuyên biên giới, khoảng cách địa lý bị xoá nhoà. Doanh nghiệp Việt Nam có thể bán hàng trực tiếp đến khách hàng quốc tế, kể cả các sản phẩm nhỏ như hàng thủ công mỹ nghệ, có giá trị vừa phải cũng có thể tiếp cận nhiều người tiêu dùng trên thế giới.
Sự phát triển của thương mại điện tử còn tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam giảm phụ thuộc vào mô hình OEM (gia công) cho đối tác nước ngoài để tạo ra sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam, gia tăng giá trị xuất khẩu.
Tuy tốc độ tăng trưởng nhanh tổng giá trị xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới đạt khoảng 4,45 tỷ USD. So với tổng kim ngạch xuất khẩu của nền kinh tế lên đến hơn 900 tỷ USD thì con số trên còn khá khiêm tốn. Điều này có nghĩa là dư địa phát triển của xuất khẩu thương mại điện tử vẫn còn rất lớn.
Ông Bùi Quang Cường nhận định: Cơ hội thị trường rộng mở nhưng cạnh tranh toàn cầu trong lĩnh vực này ngày càng trở nên gay gắt hơn. Trong đó, áp lực lớn là khoảng cách về năng lực giữa các nhà bán hàng đang có xu hướng gia tăng.
Trong thị trường phẳng, người tiêu dùng Việt Nam có thể mua hàng từ người bán quốc tế qua các sàn thương mại điện tử và nhận hàng chỉ trong thời gian ngắn. Doanh nghiệp Việt Nam, theo ông Bùi Quang Cường, không thể cho rằng mình có quy mô nhỏ, chưa cần vươn ra thị trường quốc tế. Khi doanh nghiệp đứng yên, đối thủ nước ngoài đã có thể vào tận thị trường trong nước để cạnh tranh.
Theo thống kê của các nền tảng và VECOM, doanh số thương mại điện tử vẫn tăng cao nhưng số lượng nhà bán hàng có xu hướng giảm dần trong khoảng 3 năm qua. Dư địa và doanh số dành cho những nhà bán hàng lớn, biết cách đầu tư, có kinh nghiệm ngày càng tăng. Trong khi những nhà bán hàng nhỏ lẻ có doanh số giảm dần, nhiều cửa hàng phải rời bỏ thị trường.
Diễn biến này cho thấy khoảng cách về năng lực giữa các nhà bán hàng đang có xu hướng gia tăng. Thực tế này, một mặt các cơ quan Nhà nước và doanh nghiệp lớn cần có giải pháp hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ nâng cao năng lực, thu hẹp khoảng cách. Mặt khác, chuyên gia khuyến cáo doanh nghiệp nhỏ cần chủ động thu hẹp khoảng cách năng lực thông qua công cụ là trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo đó, với AI, doanh nghiệp có thể nâng cao năng lực và cạnh tranh tốt hơn với các doanh nghiệp toàn cầu bởi Việt Nam đã có năng lực đáng kể trong hoạt động kinh doanh và xuất khẩu qua môi trường số. Mức độ sử dụng internet, mạng xã hội và AI của người Việt Nam cũng được đánh giá cao so với mức trung bình thế giới.
Đây là lợi thế lớn để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng thương mại điện tử và phát triển nhanh hơn trong thời gian tới. Để không bỏ lỡ cơ hội, ông Bùi Quang Cường đề xuất Nhà nước có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm, có ưu đãi cho hoạt động xuất khẩu qua thương mại điện tử và tạo điều kiện để triển khai một chiến lược quốc gia về lĩnh vực này.
