Bên cạnh đề xuất nghiêm cấm kinh doanh thuốc thông qua livestream, nhiều ý kiến kiến nghị siết trách nhiệm sàn thương mại điện tử nhằm ngăn chặn thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc.
Góp ý đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 6 luật thuộc lĩnh vực y tế (Dự thảo), việc hoàn thiện cơ chế quản lý kinh doanh dược trên môi trường số thu hút sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, yêu cầu đặt ra là vừa tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh hợp pháp, vừa kiểm soát nguy cơ thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc và tình trạng quảng cáo, tư vấn sử dụng thuốc thiếu căn cứ chuyên môn.
Trình bày về Dự thảo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết mục tiêu sửa đổi nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về y tế, tiếp tục thực hiện chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Đối với Luật Dược, Dự thảo tập trung đơn giản hóa điều kiện cấp phép lưu hành thuốc, cắt giảm thủ tục đối với giấy tờ có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu quốc gia, đơn giản hóa việc công khai hồ sơ công bố giá bán buôn thuốc dự kiến. Cùng với đó, Dự thảo tăng cường phân cấp, phân quyền trong xác nhận nội dung quảng cáo thuốc, bổ sung quy định về phương pháp xác định giá bán buôn thuốc dự kiến và thúc đẩy liên thông, chia sẻ dữ liệu.
Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định cấm kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc thông qua hình thức livestream bán hàng. Theo cơ quan soạn thảo, quy định này nhằm bảo đảm phù hợp với Luật Giao dịch điện tử, đồng thời tăng khả năng truy xuất giao dịch điện tử và xác định người bán trong hoạt động kinh doanh dược trên môi trường mạng.
Đây là vấn đề được đặt ra trong bối cảnh thuốc là hàng hóa đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng, đòi hỏi việc kinh doanh và tư vấn phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt hơn so với hàng hóa thông thường.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, bày tỏ tán thành với đề xuất nghiêm cấm kinh doanh thuốc thông qua livestream. Theo đại biểu, quy định này góp phần ngăn chặn tình trạng thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc được đưa ra thị trường thông qua các hoạt động bán hàng trực tiếp trên không gian mạng.
Không chỉ dừng ở việc cấm bán thuốc qua livestream, đại biểu Tô Ái Vang, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, cho rằng cần hoàn thiện các quy định về kinh doanh dược trên nền tảng thương mại điện tử theo hướng chặt chẽ hơn.
Liên quan đến khoản 8 Điều 4 của Dự thảo sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Dược, quy định về kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc theo phương thức thương mại điện tử trên nền tảng trực tiếp và nền tảng trung gian, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm cụ thể đối với chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian.
Theo đó, nền tảng chỉ được cho phép các cơ sở kinh doanh dược đã được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược mở gian hàng; đồng thời phải kiểm tra, xác thực định danh điện tử của cơ sở kinh doanh, công khai giấy chứng nhận và số đăng ký lưu hành thuốc trên giao diện gian hàng.
Đại biểu cũng kiến nghị quy định trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại theo pháp luật đối với chủ quản nền tảng nếu để xảy ra hành vi kinh doanh thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc trên nền tảng của mình.
Theo đại biểu Tô Ái Vang, thuốc có tính chất đặc biệt do liên quan trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe con người. Vì vậy, cơ chế quản lý không nên chỉ dựa vào trách nhiệm của người bán mà cần đặt ra yêu cầu kiểm soát tương xứng đối với đơn vị cung cấp hạ tầng giao dịch.
Bên cạnh trách nhiệm của sàn thương mại điện tử, đại biểu đề nghị nghiêm cấm hoạt động kinh doanh, tư vấn, giới thiệu thuốc thông qua chức năng livestream hoặc sử dụng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo chưa được Bộ Y tế thẩm định để thay thế người chịu trách nhiệm chuyên môn về dược trong tư vấn sử dụng thuốc.
Lý giải đề xuất này, đại biểu cho rằng hoạt động livestream bán thuốc có thể dẫn đến tình trạng người không có chuyên môn quảng cáo, thổi phồng công dụng và chốt đơn hàng loạt, trong khi việc kiểm soát nội dung tư vấn còn nhiều thách thức. Nếu thông tin sai lệch được sử dụng làm căn cứ lựa chọn hoặc sử dụng thuốc, người tiêu dùng có thể đối mặt với những rủi ro trực tiếp về sức khỏe.
Đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, yêu cầu kiểm soát càng cần được đặt ra khi các công cụ này có thể tạo ra nội dung tư vấn nhanh chóng nhưng không phải lúc nào cũng bảo đảm tính chính xác, phù hợp với tình trạng và nhu cầu của từng người sử dụng.
Từ đó, đại biểu nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ trong kinh doanh dược cần đi đôi với bảo đảm trách nhiệm chuyên môn, không để công nghệ thay thế các yêu cầu kiểm soát cần thiết trong tư vấn và sử dụng thuốc.
