Triển vọng xuất khẩu của Việt Nam năm 2026 được đánh giá tích cực nhưng đi kèm với đó là áp lực tái cơ cấu gia tăng chất lượng và giá trị xuất khẩu.
Năm 2025, bất chấp bối cảnh toàn cầu có nhiều biến động, chính sách thương mại đầu tư bất định tác động mạnh mẽ đến hoạt động xuất khẩu - một trong ba trụ cột tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.
Tuy vậy, kết thúc năm 2025, xuất khẩu vẫn vươn tới kỷ lục mới với kim ngạch đạt 475,06 tỷ USD, tăng 17%. Đây là mức tăng cao thứ hai trong giai đoạn 2021-2025 (chỉ thấp hơn mức tăng 19% của năm 2021) và vượt kế hoạch được giao (tăng trên 12%).
Bà Nguyễn Thu Oanh - Trưởng ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết: năm 2025, có 8 nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD, phản ánh sự tham gia ngày càng sâu rộng của hàng hoá Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Kỷ lục kim ngạch không chỉ được tạo nên bởi các ngành công nghiệp truyền thống mà nhóm ngành nông sản, thủy sản tiếp tục khẳng định là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế trong bối cảnh thị trường quốc tế đầy biến động. Nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu tăng cao như cà phê tăng 58%, hạt điều tăng hơn 20%, hạt tiêu tăng hơn 26%...
Đà tăng này, theo bà Nguyễn Thu Oanh có được nhờ hoạt động mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hoá, đáp ứng tốt hơn tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc của thị trường lớn. Điều này cho thấy, khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp Việt Nam thông qua tái cơ cấu sản phẩm, điều chỉnh chiến lược thị trường và tận dụng các ưu đãi thương mại. Qua đó, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu theo hướng có chiều sâu, tập trung vào chất lượng.
Những nền tảng đạt được trong năm 2025 đã tạo đà cho xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng trong năm 2026. Bà Nguyễn Thu Oanh đã nhấn mạnh đến triển vọng tích cực của xuất khẩu nhờ một số yếu tố thuận lợi.
Thứ nhất, kinh tế thế giới đang từng bước ổn định hơn, nhu cầu tiêu dùng và đầu tư tại nhiều thị trường lớn có dấu hiệu phục hồi. Trong khi đó, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tiếp tục phát huy hiệu quả giúp Việt Nam mở rộng thị trường và đa dạng hóa đối tác, mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam.
Thứ hai, năng lực sản xuất trong nước tiếp tục được cải thiện, trong đó khu vực công nghiệp chế biến chế tạo duy trì vai trò chủ lực của xuất khẩu. Các mặt hàng nông, lâm, thủy sản vốn là thế mạnh của nền kinh tế vẫn đang phát huy lợi thế cạnh tranh, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu truy xuất nguồn gốc của các thị trường lớn.
Thứ ba, nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư và sản xuất dự kiến gia tăng theo đà phục hồi của nền kinh tế, qua đó tạo nền tảng hỗ trợ cho tăng trưởng xuất khẩu trong trung và dài hạn.
Từ những đánh giá trên, bà Nguyễn Thu Oanh nhận định: hoạt động xuất nhập khẩu được kỳ vọng tiếp tục là một trong những động lực quan trọng đóng góp vào tăng trưởng GDP và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô trong năm 2026.
Để đạt được những mục tiêu xuất khẩu kỳ vọng, bên canh những thuận lợi, một số chuyên gia cũng đề cập đến những áp lực không nhỏ. Đó là tình trạng phụ thuộc vào khu vực FDI trong khi liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI chưa chặt chẽ. Công nghiệp phát triển chưa đi vào chiều sâu, giá trị gia tăng còn thấp…
Một số mặt hàng xuất khẩu phụ thuộc lớn vào một vài thị trường chủ lực đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng. Việc đa dạng hóa thị trường, mở rộng hợp tác với các khu vực mới như châu Phi, Nam Á hay Mỹ Latinh có thể giảm rủi ro phụ thuộc và nâng cao tính linh hoạt của chuỗi cung ứng.
Từ thực tế này, theo TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica VietNam, yêu cầu đặt ra là cần phải thay đổi mô hình tăng trưởng xuất khẩu sang nâng cao chất lượng với các nội dụng trọng tâm như gia tăng giá trị gia tăng của sản phẩm, đẩy mạnh tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và chuỗi cung ứng trong nước, đồng thời chú trọng yếu tố bền vững, tiêu chuẩn môi trường và xã hội.
Đồng thời, thúc đẩy doanh nghiệp Việt chuyển từ chiến lược “gia công, sản xuất thuê” sang chiến lược “sáng tạo, sở hữu và làm chủ thương hiệu”, đầu tư mạnh vào đổi mới công nghệ, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, đáp ứng các yêu cầu khắt khe về môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc từ các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản.
TS Lê Duy Bình nhấn mạnh: Đây mới là con đường đưa xuất khẩu trở thành động lực dài hạn và thực chất cho tăng trưởng kinh tế, thay vì phụ thuộc vào những biến động ngắn hạn của thị trường toàn cầu.
