Thị trường ô tô Việt Nam đang có xu hướng tích tụ, tập trung “quyền lực”, thông qua các giao dịch mua bán, sáp nhập giữa các hệ thống đại lý.
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), thời gian qua, trên thị trường bán lẻ ô tô ghi nhận một loạt giao dịch mua bán, sáp nhập giữa doanh nghiệp phân phối và hệ thống đại lý, nhằm mở rộng mạng lưới và gia tăng quy mô.
Có thể kể ra một loạt các vụ mua bán, sáp nhập điển hình. Đó là Công ty CP Tasco đã mua lại cổ phần kiểm soát từ SVC Holdings, doanh nghiệp bán lẻ ô tô hàng đầu Việt Nam. Công ty CP Tasco Auto (thành viên thuộc Tasco) tăng tỷ lệ sở hữu tại các công ty con, công ty liên kết đang vận hành đại lý phân phối ô tô thuộc nhiều thương hiệu. Tasco Auto cũng mua lại toàn bộ vốn Công ty TNHH Sweden Auto, đơn vị nhập khẩu và phân phối chính hãng Volvo tại Việt Nam. Công ty CP Dịch vụ Tổng hợp Sài Gòn (Savico) mua cổ phần chi phối tại Công ty CP Kinh doanh Tasco (Tasco RT), doanh nghiệp bán lẻ ô tô và các dịch vụ liên quan. Công ty CP Dịch vụ Ô tô Hàng Xanh (Haxaco) tăng tỷ lệ sở hữu tại các công ty vận hành đại lý Mercedes-Benz…
Qua đó, hình thành những hệ thống phân phối ô tô có phạm vi hoạt động rộng, tham gia phân phối nhiều thương hiệu và hiện diện tại nhiều địa phương. Một số doanh nghiệp đã xây dựng mạng lưới đại lý trên quy mô toàn quốc, đồng thời tích hợp các dịch vụ liên quan như tài chính tiêu dùng, bảo hiểm xe cơ giới và dịch vụ hậu mãi trong cùng hệ thống.
Chẳng hạn như, hệ thống Tasco - Savico đang phân phối 15 thương hiệu (Toyota, Ford, Mitsubishi, Volvo, Lynk & Co…), hoạt động trên phạm vi toàn quốc, với hơn 100 showroom, chiếm khoảng 14% thị phần trên thị trường bán lẻ ô tô. Đây là hệ sinh thái phân phối ô tô lớn nhất Việt Nam, tích hợp cả dịch vụ tài chính, bảo hiểm và hậu mãi. Hay là Haxaco, có gần 10 showroom phân phối xe Mercedes-Benz trên cả nước, chiếm khoảng 40% doanh số bán của Mercedes-Benz Việt Nam. Đây là hệ thống phân phối xe sang lớn nhất tại Việt Nam…
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, xu hướng tập trung này có thể mang lại những lợi ích nhất định về hiệu quả kinh tế theo quy mô và tối ưu hóa hoạt động phân phối. Tuy nhiên, mức độ tập trung thị trường gia tăng có thể gây nhiều quan ngại.
Thị trường bán lẻ ô tô thường mang tính địa phương, do người tiêu dùng có xu hướng lựa chọn đại lý gần nơi cư trú, để thuận tiện cho việc mua xe và sử dụng dịch vụ hậu mãi. Vì vậy, khi các đại lý cùng phân phối 1 thương hiệu ô tô, tại một địa phương được hợp nhất, mức độ tập trung thị trường tại khu vực đó sẽ gia tăng.
Sự gia tăng mức độ tập trung này, có thể ảnh hưởng đến cạnh tranh giữa các đại lý, thể hiện ở những ưu đãi, điều kiện giao dịch hoặc chất lượng dịch vụ đi kèm. Đồng thời, cạnh tranh giữa các đại lý cùng thương hiệu, một yếu tố tạo áp lực về giá và dịch vụ, có thể giảm xuống khi số lượng đại lý độc lập thu hẹp.
Khi một doanh nghiệp tham gia đồng thời ở nhiều khâu trong chuỗi giá trị như phân phối bán lẻ, dịch vụ hậu mãi hoặc các dịch vụ liên quan như tài chính và bảo hiểm… việc cung cấp xe, phụ tùng hoặc hỗ trợ kỹ thuật sẽ phụ thuộc vào các mối quan hệ trong chuỗi phân phối, các doanh nghiệp độc lập có thể gặp khó khăn nhất định trong việc duy trì hoạt động hoặc mở rộng kinh doanh. Doanh nghiệp lại kết hợp hoạt động bán xe với các dịch vụ đi kèm như tài chính hoặc bảo hiểm, việc cung cấp các gói sản phẩm tích hợp có thể ảnh hưởng đến lựa chọn của khách hàng và khả năng cạnh tranh của các nhà cung cấp dịch vụ khác trên thị trường.
Rào cản gia nhập thị trường trong ngành ô tô hiện rất lớn. Với lĩnh vực bán lẻ ô tô Nghị định số 116/2017/NĐ-CP quy định, doanh nghiệp tham gia thị trường phải đáp ứng các yêu cầu về cơ sở vật chất nhà xưởng, trang thiết bị kỹ thuật, nhân sự chuyên môn… Đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu lớn, xây dựng được đội ngũ nhân sự kỹ thuật có trình độ và năng lực vận hành chuyên nghiệp. Tại các địa phương, tiềm lực của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế, vì vậy gia nhập vào lĩnh vực bán lẻ ô tô không dễ dàng. Số lượng đại lý độc lập càng ít, càng làm giảm tính cạnh tranh của thị trường, người tiêu dùng sẽ chịu thiệt thòi.
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, đang tiến hành đánh giá tác động của giao dịch tập trung kinh tế trong lĩnh vực bán lẻ ô tô về cấu trúc thị trường, mức độ tập trung và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp. Nếu thấy cần thiết, sẽ tính tới việc xem xét các biện pháp can thiệp.
[ Theo Điều 29 Luật Cạnh tranh, các hình thức tập trung kinh tế bao gồm: sáp nhập, hợp nhất doanh nghiệp, mua lại doanh nghiệp, liên doanh giữa các doanh nghiệp và các hình thức khác theo quy định pháp luật. Trong thực tiễn ngành phân phối ô tô, hình thức phổ biến nhất là mua lại doanh nghiệp hoặc mua lại phần vốn góp đủ để kiểm soát, chi phối hoạt động kinh doanh của đại lý mục tiêu. ]
