Đông Nam Á cần 7,1 nghìn tỷ USD để đầu tư cho cơ sở hạ tầng từ nay đến năm 2040 nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, tăng cường an ninh năng lượng và xây dựng các nền kinh tế kết nối chặt chẽ và có khả năng chống chịu.
Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), ông Masato Kanda, chia sẻ: “Tăng trưởng của Đông Nam Á phụ thuộc vào những gì mà khu vực sẽ xây dựng trong thời gian tới. Các nhà máy cần nguồn điện ổn định, còn doanh nghiệp cần những phương thức tiếp cận thị trường nhanh chóng và an toàn hơn. Những khoản đầu tư này cũng phải mang lại lợi ích lâu dài. ADB sẽ hỗ trợ các chính phủ thúc đẩy triển khai những dự án tạo được niềm tin cho nhà đầu tư và đáp ứng nhu cầu của người dân.”
Báo cáo mang tên Thách thức 7 nghìn tỷ USD: Xây dựng ASEAN của ngày mai (The $7 Trillion Challenge: Building Tomorrow’s ASEAN) ước tính nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng của khu vực là 476 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn từ năm 2026 tới 2040, tương đương 8,7% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khu vực.
Ước tính này phản ánh nhu cầu ngày càng tăng về cơ sở hạ tầng hiện đại trong bối cảnh các nền kinh tế khu vực tiếp tục mở rộng, đô thị hóa và ngày càng tăng cường kết nối số cũng như chuyển dịch theo hướng dịch vụ. Với mức đầu tư hiện nay, nguồn vốn từ chính phủ chỉ có thể đáp ứng 45% nhu cầu, dẫn tới khoảng thiếu hụt tài chính ước tính ở mức 264 tỷ USD mỗi năm.
Ngành điện và giao thông vận tải chiếm 85% tổng nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng của khu vực, lần lượt ở mức 3,6 nghìn tỷ USD và 2,5 nghìn tỷ USD. Các khoản đầu tư cho ngành điện cần phải gia tăng năng lực phát, truyền tải và lưu trữ điện, bao gồm các kết nối xuyên biên giới trong khuôn khổ Lưới điện của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) nhằm tăng cường an ninh năng lượng, hỗ trợ sử dụng năng lượng sạch nhiều hơn và giảm thiểu tác động từ sự gián đoạn nguồn cung toàn cầu.
Sáng kiến Lưới điện Liên Á của ADB ra mắt vào tháng 5 sẽ mở rộng thương mại điện năng xuyên biên giới và tăng cường kết nối điện trong khu vực châu Á và Thái Bình Dương, trên cơ sở phát triển Lưới điện ASEAN.
Đường bộ tiếp tục chiếm tỉ trọng lớn nhất trong nhu cầu đầu tư của lĩnh vực giao thông vận tải, với gần 2 nghìn tỷ USD, trong khi đường sắt và sân bay nằm trong số những hạng mục có nhu cầu đầu tư tăng nhanh nhất. Các mạng lưới giao thông vận tải tích hợp và kết nối xuyên biên giới sẽ góp phần giảm chi phí lô-gis-tíc và nâng cao năng lực cạnh tranh của Đông Nam Á trên thị trường toàn cầu.
Cơ sở hạ tầng số cần 584 tỷ USD vốn đầu tư, bao gồm các mạng băng thông rộng và trung tâm dữ liệu. Những khoản đầu tư này đóng vai trò thiết yếu đối với việc tăng cường kết nối số trong khu vực, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh, đồng thời hỗ trợ triển khai Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN. Sáng kiến Xa lộ số châu Á – Thái Bình Dương của ADB, cũng được khởi động vào tháng 5, sẽ góp phần đáp ứng những nhu cầu này thông qua tài trợ cho các mạng cáp quang, cáp ngầm dưới biển, các điểm trao đổi lưu lượng Internet và trung tâm dữ liệu khu vực đến năm 2035.
Theo ADB, cơ sở hạ tầng y tế sẽ cần đầu tư 227 tỷ USD cho đến năm 2040, bao gồm xây dựng khoảng 49.000 cơ sở y tế mới, phần lớn là các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu. Những khoản đầu tư này sẽ góp phần củng cố hệ thống y tế và nâng cao khả năng sẵn sàng ứng phó của khu vực trước các tình huống khẩn cấp về y tế trong tương lai.
Những áp lực được đề cập trong phần đầu tiên của báo cáo đang tác động trực tiếp đến cả hai nguồn vốn mà ASEAN kỳ vọng có thể sử dụng để thu hẹp khoảng thiếu hụt đầu tư.
Chi phí vay vốn tăng cao làm gia tăng chi phí xây dựng các công trình được tài trợ bằng nợ, trong khi sự biến động của thị trường tài chính khiến việc dự báo chi phí vốn trở nên khó khăn hơn. Ngân sách nhà nước cũng phải đối mặt với nhiều nhu cầu chi tiêu cạnh tranh, bao gồm trợ cấp nhiên liệu, cắt giảm thuế và kiểm soát giá – những biện pháp mà chính phủ các nước đã sử dụng để hỗ trợ hộ gia đình và doanh nghiệp trước cú sốc năng lượng.
Bên cạnh đó, các chính phủ còn phải khôi phục dư địa tài khóa đã bị thu hẹp sau những cú sốc kinh tế liên tiếp. Những áp lực này hạn chế khả năng tài trợ cho cơ sở hạ tầng hoàn toàn bằng nguồn lực công. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư hiện tại, xét theo giá trị thực, đã tăng lên hơn gấp đôi.
Nguồn vốn tư nhân cũng có những giới hạn riêng. Các dự án cơ sở hạ tầng thường đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu rất lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Nhà đầu tư chỉ sẵn sàng cam kết nguồn vốn khi khả năng sinh lời tương đối chắc chắn và rủi ro được phân bổ cho những bên có năng lực phù hợp nhất để gánh chịu.
Sự thiếu chắc chắn về biểu giá, nhu cầu thị trường, thủ tục cấp phép hoặc các điều kiện hỗ trợ của chính phủ đều hạn chế dòng vốn tư nhân vào chính những dự án này. Bên cạnh đó, lãi suất tăng khiến các dự án cơ sở hạ tầng phải đưa ra mức lợi suất hấp dẫn hơn mới có thể cạnh tranh với những tài sản đầu tư an toàn hơn.
Mức đầu tư tư nhân được ghi nhận trong ước tính PPI của ASEAN, chưa đến 0,4% GDP, phản ánh phần nào những hạn chế này.
Hàm ý đặt ra là khoảng thiếu hụt vốn đầu tư sẽ không thể được thu hẹp chỉ bằng cách gia tăng huy động từ một trong hai nguồn vốn nói trên. Khoảng thiếu hụt chỉ có thể giảm xuống nếu nguồn vốn công được sử dụng theo những phương thức có khả năng thu hút và kích hoạt dòng vốn tư nhân, đồng thời các điều kiện để khu vực tư nhân tham gia đầu tư cần trở nên minh bạch và có tính dự báo cao hơn.
ADB cũng khuyến nghị, nhu cầu cơ sở hạ tầng của ASEAN đến năm 2040 nên được hiểu là những hệ quả về cơ sở hạ tầng từ sự tăng trưởng và chuyển đổi cơ cấu liên tục của khu vực - và là một cơ hội để làm cho quá trình chuyển đổi đó trở nên kết nối hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn, ít carbon và bao trùm hơn. Khu vực phải đồng thời mở rộng và hiện đại hóa các hệ thống năng lượng và giao thông, tăng cường cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, và cải thiện các dịch vụ nước, vệ sinh và y tế. Những khoản đầu tư này sẽ cần hỗ trợ các thành phố và mạng lưới sản xuất đang phát triển trong khi phải ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu, những tiến bộ công nghệ và một môi trường bên ngoài bất định hơn.
"Quy mô của nhu cầu này là rất lớn, nhưng không phải mọi tài sản đều cần được tài trợ theo cùng một cách hoặc được xây dựng cùng một lúc. Do đó, thách thức chính sách trọng tâm là vấn đề ưu tiên, sắp xếp trình tự và triển khai. Các chính phủ cần bảo vệ đầu tư công có giá trị cao và các tài sản hiện có, tập trung hợp tác khu vực vào cơ sở hạ tầng mang lại lợi ích xuyên biên giới và huy động vốn tư nhân ở những nơi các dự án có thể tạo ra doanh thu đầy đủ và rủi ro có thể được phân bổ hiệu quả.
Các nguồn lực công và vốn vay ưu đãi nên tập trung vào các hàng hóa công cộng, khả năng chi trả và tính bao trùm, khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và những rủi ro mà thị trường không thể hấp thụ một cách hiệu quả", theo các nhà phân tích ADB.
Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch từ việc đếm số lượng dự án sang quản lý các hệ thống cơ sở hạ tầng. Thành công cuối cùng nên được đo lường không phải bằng số lượng hay giá trị của các dự án đã hoàn thành, mà bằng các dịch vụ chúng cung cấp: điện năng đáng tin cậy hơn, giao thông nhanh hơn và an toàn hơn, chi phí logistics thấp hơn, kết nối kỹ thuật số giá cả phải chăng, nước và hệ thống vệ sinh đáng tin cậy, các cơ sở y tế được trang bị đầy đủ và đủ nhân viên trong tầm với, và cơ sở hạ tầng tiếp tục hoạt động trong những cú sốc. Thông tin tốt hơn về khối lượng cơ sở hạ tầng, chi phí, tình trạng, mức độ sử dụng và hiệu quả dịch vụ sẽ rất cần thiết khi các công nghệ, cơ cấu kinh tế và tác động của biến đổi khí hậu tiếp tục thay đổi.
.jpg "BII sẽ huy động 1,6 tỷ USD cho tài chính khí hậu Đông Nam Á")
