Sự khác biệt trong quy định về đóng phí bảo hiểm tại các văn bản pháp luật hay quy định của luật chuyên ngành như Luật Kinh doanh bảo hiểm và Bộ luật Dân sự đã mang lại cách hiểu không thống nhất, rất cần được rà soát và hướng dẫn cụ thể.
Mới đây liên danh 2 doanh nghiệp bảo hiểm “bảo hiểm Mọi rủi ro tài sản” cho 1 nhà máy, đã phát sinh một tình huống gây tranh cãi.
Theo Hợp đồng bảo hiểm, thời hạn bảo hiểm từ ngày 26/3/2024 đến 31/3/2025 và đây cũng chính là thời hạn Hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực. Hợp đồng quy định thời hạn thanh toán phí bảo hiểm như sau: Phí bảo hiểm được bên A (Người được bảo hiểm) thanh toán cho bên B (Người bảo hiểm) bằng chuyển khoản thành 02 kỳ; Kỳ 1 : 50% tổng phí bảo hiểm được thanh toán trong vòng 30 ngày kể từ ngày bắt đầu thời hạn bảo hiểm; Kỳ II : 50% của tổng phí bảo hiểm được thanh toán trong vòng 180 ngày kể từ ngày bắt đầu thời hạn bảo hiểm.
Trong mọi trường hợp, nếu quá ngày nộp phí bảo hiểm theo các kỳ hạn nêu trên, bên A không nộp phí hoặc nộp phí bảo hiểm không đầy đủ cho bên B và hai bên không có thỏa thuận bằng văn bản về việc gia hạn nộp phí thì Hợp đồng bảo hiểm sẽ chấm dứt hiệu lực vào ngày cuối cùng của kỳ phí đến hạn thanh toán nói trên theo đúng các quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm”.
Thỏa thuận nộp phí theo Hợp đồng bảo hiểm này đúng với nội dung khoản 2 Điều 26 Thông tư 67/2023 ngày 02/11/2023 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm, Nghị định số 46/2023/NĐ-CP ngày 01/7/2023 của Chính Phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm (2)”. Trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, có thỏa thuận với bên mua bảo hiểm về thời hạn thanh toán phí bảo hiểm (bao gồm cả thời gian gia hạn) thì phải đáp ứng quy định như sau:
a) Trường hợp đóng phí bảo hiểm một lần: Thời hạn thanh toán phí bảo hiểm không vượt quá 30 ngày kể từ ngày bắt đầu thời hạn bảo hiểm.
b) Trường hợp đóng phí bảo hiểm theo kỳ: Thời hạn thanh toán phí bảo hiểm của kỳ đóng phí bảo hiểm đầu tiên không vượt quá 30 ngày kể từ ngày bắt đầu thời hạn bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm. Các kỳ thanh toán phí bảo hiểm tiếp theo được thực hiện theo thỏa thuận giữa doanh nghiệp bảo hiểm, và bên mua bảo hiểm tại hợp đồng bảo hiểm đã giao kết ban đầu.
Theo thỏa thuận, Bên mua bảo hiểm đã đóng phí kỳ 1 vào ngày 17/4/2024 nhưng kỳ II bên mua bảo hiểm lại nộp phí vào ngày 24/9/2024 quá 180 ngày trong khi đã có 1 vụ tổn thất xảy ra ngày 23/9/2024 trước khi bên mua bảo hiểm đóng phí 01 ngày.
Dù vụ việc đã được giải quyết êm đẹp nhưng đã xảy ra tranh cãi:
Ý kiến thứ nhất cho rằng “tổn thất thuộc trách nhiệm bảo hiểm do ngày đóng phí cuối cùng của kỳ II rơi vào 22/09/2024 là ngày Chủ nhật, mà theo quy định tại khoản 5 Điều 148 Bộ luật Dân sự thì: Khi ngày cuối cùng của thời hạn là ngày nghỉ cuối tuần hoặc ngày nghỉ lễ thì thời hạn kết thúc tại thời điểm kết thúc ngày làm việc tiếp theo ngày nghỉ đó". Vì vậy, thời hạn thanh toán phí kỳ 2 sẽ được tính lùi tới thời điểm kết thúc ngày làm việc tiếp theo (tức là ngày 23/09/2024), đồng nghĩa với việc hợp đồng bảo hiểm vẫn chưa bị chấm dứt hiệu lực cho đến thời điểm kết thúc ngày làm việc của ngày 23/09/2024, cũng có nghĩa là tổn thất xảy ra vào 15h00 ngày 23/09/2024 vẫn phải được xem xét thuộc trách nhiệm bảo hiểm.
Ý kiến thứ hai được đa số ủng hộ thì lại lập luận rằng, không thể áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự trong trường hợp nộp phí bảo hiểm vì Điều 145 Bộ luật Dân sự quy định về Áp dụng cách tính thời hạn như sau:" (1) Cách tính thời hạn được áp dụng theo quy định của Bộ luật này, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”. Trong khi đó, khoản 4 Điều 15 Luật Kinh doanh bảo hiểm khi quy định về Hợp đồng bảo hiểm, nội dung liên quan đến hợp đồng bảo hiểm không được quy định trong Luật này thì thực hiện theo quy định của Bộ luật Dân sự nhưng pháp luật về kinh doanh bảo hiểm đã quy định rõ về thời hạn đóng phí bảo hiểm như quy định tại điều 26 Thông tư 67/2023 TT- BTC kể trên.
Nếu tính theo quy định của khoản 2 Điều 147 Bộ luật Dân sự: “Khi thời hạn được xác định bằng ngày, tuần, tháng, năm thì ngày đầu tiên của thời hạn không được tính mà tính từ ngày tiếp theo liền kề ngày được xác định”; trong khi Luật kinh doanh bảo hiểm quy định “thời hạn tính từ ngày bắt đầu thời hạn bảo hiểm” và chỉ tính theo tổng số ngày chứ không quy định là theo ngày làm việc.
Sự khác biệt nằm ở chỗ nếu tính theo Bộ luật Dân sự thì ngày đầu tiên của thời hạn không được tính; trong trường hợp này được hiểu là thời hạn nộp phí tính từ ngày 27/3/2024 nhưng theo quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm thì thời hạn phải tính ngay từ ngày đầu của thời hạn bảo hiểm nghĩa là ngay từ ngày 26/3. Nếu 180 ngày tính từ ngày 26/3/2024 thì thời điểm cuối của thời hạn là ngày 21/9/2024 trước ngày xảy ra tổn thất 02 ngày, tức là tổn thất vào ngày Hợp đồng bảo hiểm đã chấm dứt hiệu lực.
Có thể hiểu vì sao cơ quan quản lý Nhà nước lại quy định như vậy vì Luật Kinh doanh bảo hiểm còn nhằm bảo vệ quyền lợi của Người mua bảo hiểm; luật không chỉ xác lập thời hạn nộp phí mà còn để quản lý phí và quy định về thời hạn nộp phí không mâu thuẫn với các quy định khác của luật kinh doanh bảo hiểm; cụ thể “doanh nghiệp bảo hiểm phải chịu trách nhiệm bồi thường khi sự kiện bảo hiểm phát sinh trong thời hạn cho khách hàng nợ phí; nếu không tính ngày đầu tiên của thời hạn bảo hiểm vào thời gian cho nợ phí, nếu sự kiện bảo hiểm xảy ra trong ngày đầu tiên của thời hạn bảo hiểm (đã có nhiều trường hợp như vậy xảy ra), tổn thất thiệt hại của Người được bảo hiểm sẽ không được giải quyết, ảnh hưởng đến quyền lợi được bồi thường của bên mua bảo hiểm.
Có thể còn có mâu thuẫn giữa các quy định tại các văn bản pháp luật hay quy định của luật chuyên ngành như Luật Kinh doanh bảo hiểm và Bộ luật Dân sự còn có điểm mang lại cách hiểu không thống nhất. Nên chăng, Cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền rà soát và hướng dẫn cụ thể nhằm đảm bảo quyền lợi của các bên.
