VCCI đề nghị hoàn thiện nhiều quy định về thủ tục hải quan đối với hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính và chuyển phát nhanh quốc tế nhằm bảo đảm tính khả thi, tránh khoảng trống pháp lý và không làm phát sinh chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Mới đây Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có văn bản góp ý với nhiều kiến nghị đáng chú ý gửi Bộ Tài chính về việc lấy ý kiến đối với Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư quy định thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh gửi qua dịch vụ bưu chính của doanh nghiệp được chỉ định, dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế (Dự thảo).
Theo VCCI, việc Bộ Tài chính khẩn trương rà soát, sửa đổi đồng bộ các thông tư về thủ tục hải quan là cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số. Tuy nhiên, để các quy định mới đi vào cuộc sống, dự thảo cần được hoàn thiện theo hướng bảo đảm tính minh bạch, khả thi, không tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp.
Một trong những nội dung được VCCI đặc biệt lưu ý là quy định về hiệu lực thi hành của Thông tư và việc triển khai Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
Theo Dự thảo, Thông tư sẽ có hiệu lực từ một thời điểm trong năm 2026, đồng thời giao Cục Hải quan xây dựng Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử đáp ứng các yêu cầu mới. Tuy nhiên, theo chính tờ trình của cơ quan soạn thảo, hiện nay hệ thống này vẫn chưa được xây dựng đầy đủ, trong khi các lô hàng có giá trị thấp gửi qua bưu chính và tài liệu không có giá trị thương mại vẫn phải thực hiện khai báo trên giấy.
VCCI cho rằng nếu Thông tư có hiệu lực trước khi hệ thống điện tử vận hành ổn định sẽ dẫn tới khoảng trống pháp lý, bởi nhiều biểu mẫu và quy trình giấy hiện hành đã bị bãi bỏ hoặc sửa đổi. Khi đó, doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh có thể không có cơ sở pháp lý rõ ràng để thực hiện khai báo, làm gia tăng nguy cơ ách tắc thông quan trên diện rộng.
Từ đó, VCCI đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp theo hướng cho phép doanh nghiệp được lựa chọn áp dụng quy định cũ hoặc quy định mới trong một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn không quá 6 tháng kể từ ngày Thông tư có hiệu lực. Chỉ sau khi Cục Hải quan công bố hệ thống điện tử đã hoàn thiện và vận hành ổn định mới áp dụng thống nhất phương thức khai báo điện tử.
Theo VCCI, cơ chế này vừa tránh khoảng trống pháp lý, vừa tạo điều kiện để cơ quan quản lý hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật trước khi triển khai bắt buộc.
Một nội dung khác được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm là quy định yêu cầu phần mềm khai hải quan điện tử phải được Cục Hải quan kiểm tra và xác nhận phù hợp trước khi đưa vào sử dụng.
Theo VCCI, mặc dù đây là điều kiện kỹ thuật nhằm bảo đảm khả năng kết nối với hệ thống hải quan, nhưng việc đặt thủ tục "kiểm tra, xác nhận" như một điều kiện tiên quyết lại mang bản chất của cơ chế tiền kiểm.
Đáng chú ý, Dự thảo chưa quy định cụ thể tiêu chí đánh giá, thời hạn xử lý hồ sơ, cơ chế xử lý khi quá thời hạn hoặc quy định chuyển tiếp đối với các phần mềm doanh nghiệp đang sử dụng ổn định. Điều này có thể khiến doanh nghiệp phải chờ đợi cơ quan quản lý xác nhận mới được hoạt động, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh thêm một loại "giấy phép con" trên thực tế.
Ngoài ra, cụm từ "nếu có" đối với phần mềm do cơ quan hải quan cung cấp cũng tạo ra sự thiếu rõ ràng về phương án dự phòng khi doanh nghiệp chưa được xác nhận phần mềm của mình.
Để khắc phục bất cập này, VCCI đề xuất chuyển sang cơ chế hậu kiểm. Theo đó, cơ quan hải quan chỉ cần công khai bộ tiêu chuẩn kỹ thuật kết nối, doanh nghiệp tự đánh giá, tự công bố phần mềm đáp ứng tiêu chuẩn và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Cơ quan quản lý sẽ giám sát thông qua hoạt động hậu kiểm trong quá trình truyền, nhận dữ liệu.
Đối với quy định về nộp trước thuế, phí, lệ phí vào tài khoản tiền gửi của cơ quan hải quan, VCCI cũng bày tỏ băn khoăn.
Theo Dự thảo, doanh nghiệp chuyển phát nhanh phải nộp thay các khoản thuế, phí, lệ phí cho chủ hàng. Trường hợp dự kiến phát sinh nghĩa vụ tài chính thì doanh nghiệp phải nộp trước tiền vào tài khoản tiền gửi của cơ quan hải quan tại Kho bạc Nhà nước để được trừ dần theo từng tờ khai.
VCCI cho rằng cơ chế này sẽ buộc doanh nghiệp phải duy trì một khoản tiền khá lớn trong tài khoản tiền gửi, làm gia tăng áp lực về dòng tiền. Nếu số dư không đủ, hàng hóa có thể bị giữ lại, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao nhận và chuỗi cung ứng.
Để giảm gánh nặng tài chính, VCCI đề nghị cho phép doanh nghiệp được lựa chọn hình thức bảo lãnh ngân hàng thay cho việc nộp tiền trước. Đồng thời, bổ sung cơ chế ký quỹ linh hoạt theo chu kỳ đối soát ngắn, như cuối ngày hoặc cuối tuần, cùng với cơ chế hoàn trả tự động phần tiền chưa sử dụng nhằm giảm áp lực vốn lưu động.
