Việc Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk quyết định tạm đình chỉ vụ án tranh chấp hợp đồng BT giữa Công ty Phú Yên – Gia Lai và UBND tỉnh dựa trên đề nghị của Sở Xây dựng đang đẩy doanh nghiệp vào kiệt quệ.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Tùng, Hãng luật VJLAW Việt Nam: Việc Toà án nhân dân tỉnh Đắk Lắk viện dẫn Điều 5 Nghị quyết số 16/2026/NQ-CP của Chính phủ làm căn cứ tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự “yêu cầu thanh toán giá trị hợp đồng, lãi, lãi quá hạn và phạt hợp đồng” với nguyên đơn là Công ty TNHH Đầu tư BT Phú Yên – Gia Lai không chỉ bộc lộ dấu hiệu khiên cưỡng, “râu ông nọ cắp cằm bà kia”, mà còn vô tình đẩy chính quyền địa phương vào thế tiến thoái lưỡng nan. Khi hồ sơ pháp lý bị kéo dài, dòng tiền của doanh nghiệp rơi vào nguy cơ kiệt quệ, trong khi gánh nặng nợ lãi chậm trả hàng trăm tỷ đồng tiếp tục sinh sôi theo từng ngày và ngân sách nhà nước phải gánh chịu.
Khi Nghị quyết tháo gỡ khó khăn bị biến tướng thành “phao cứu sinh” hoãn nợ
Vụ án dân sự sơ thẩm số 78/2025/TLST-ST về việc “Yêu cầu thanh toán giá trị hợp đồng, lãi, lãi quá hạn và phạt vi phạm hợp đồng” thụ lý từ ngày 19/6/2025 vốn được kỳ vọng sẽ đưa ra một phán quyết công lý rõ ràng tại phiên tòa ngày 20/5/2026. Tuy nhiên, một kịch bản bất ngờ đã diễn ra ngay tại phần thủ tục: Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Đắk Lắk do Thẩm phán Phạm Cao Gia làm chủ tọa đã công bố quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án. Cơ sở cốt lõi để cơ quan tư pháp đưa ra quyết định này xuất phát từ Công văn số 3417/SXD-QLXD ký ngày 12/5/2026 của Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk đề nghị tạm đình chỉ để các đương sự “tự hòa giải” và chờ Kiểm toán Nhà nước vào cuộc rà soát theo tinh thần Nghị quyết số 16/2026/NQ-CP của Chính phủ.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Đào Hải Linh – Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư BT Phú Yên – Gia Lai nhìn nhận: Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao số 01/2015/HĐ - BT được ký kết từ ngày 19/6/2015 nhằm triển khai dự án nâng cấp tuyến đường bộ nối hai tỉnh Phú Yên (cũ) và Gia Lai, đoạn qua địa phận Phú Yên (cũ). Công trình hạ tầng giao thông huyết mạch này đã hoàn thành, được nghiệm thu toàn diện và chính thức bàn giao, đưa vào khai thác sử dụng từ ngày 11/4/2020. Nghĩa là, suốt hơn 6 năm qua, người dân và chính quyền địa phương đã và đang thụ hưởng lợi ích kinh tế - xã hội to lớn từ con đường này mang lại. Thế nhưng, nghĩa vụ tài chính đối ứng từ phía cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với nhà đầu tư vẫn dậm chân tại chỗ do những khúc mắc trong thủ tục quyết toán vốn và sự chuyển giao địa giới hành chính, khiến doanh nghiệp cực chẳng đã phải khởi kiện UBND tỉnh Phú Yên (cũ) nay là tỉnh Đắk Lắk ra tòa vào tháng 6/2024.
Nghị quyết số 16/2026/NQ-CP (Nghị quyết 16) ban hành ngày 07/4/2026 vốn là một thông điệp chính sách vô cùng nhân văn của Chính phủ nhằm "cởi trói", tháo gỡ những vướng mắc pháp lý cho các dự án BT chuyển tiếp đang bị đình trệ, dở dang trên cả nước. Mục tiêu tối thượng của Chính phủ là đưa các nguồn lực đất đai, hạ tầng còn tồn đọng sớm đi vào vận hành, tránh lãng phí. Thật trớ trêu, tại Đắk Lắk, công cụ "giải cứu" này lại đang bị cơ quan tham mưu áp dụng theo một hướng hoàn toàn ngược lại: Biến một nghị quyết thúc đẩy tiến độ thành lý do hợp thức hóa việc kéo dài thời gian tranh tụng, trì hoãn thực hiện nghĩa vụ chi trả tiền nợ gốc và lãi cho doanh nghiệp dự án.
“Việc tạm dừng một vụ án đã kéo dài hơn hai năm ở giai đoạn xét xử sơ thẩm để quay lại điểm xuất phát bằng các biện pháp “hòa giải” mơ hồ là một bước lùi lớn về mặt quản trị hành chính. Phía nguyên đơn, Công ty TNHH Đầu tư BT Phú Yên – Gia Lai đã kịch liệt phản đối yêu cầu tạm đình chỉ này vì cho rằng nó hoàn toàn thiếu căn cứ pháp lý và không phản ánh đúng bản chất thực tế của dự án. Sự khiên cưỡng trong cách áp dụng văn bản quy phạm pháp luật không chỉ đẩy doanh nghiệp vào chân tường mà còn bộc lộ lỗ hổng lớn trong việc nhận thức và thực thi các quyết sách mang tính vĩ mô của Chính phủ tại địa phương”, ông Đào Hải Linh khẳng định.
Viện dẫn sai lệch Điều 5 trong bối cảnh “sự đã rồi”
Luật sư Nguyễn Thanh Tùng, Hãng luật VJLAW Việt Nam cho rằng: Sai lầm nghiêm trọng và mang tính hệ thống trong Công văn số 3417/SXD-QLXD của Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk chính là việc cố tình lập luận, áp đặt dự án này vào phạm vi điều chỉnh của Khoản 1, Khoản 2 và đặc biệt là các điều kiện tại Khoản 3 Điều 5 của Nghị quyết 16. Để làm rõ bản chất vấn đề, cần phải mổ xẻ kỹ lưỡng cấu trúc pháp lý của Điều 5. Đây là điều khoản chuyên biệt dùng để xử lý các vướng mắc đối với những dự án BT chuyển tiếp có nội dung hợp đồng dự án “chưa phù hợp với quy định của pháp luật tại thời điểm ký kết”.
Tại điểm c khoản 3 Điều 5 Nghị quyết 16, Chính phủ quy định điều kiện áp dụng bắt buộc để xử lý các vướng mắc này là: “Có sự thống nhất giữa cơ quan có thẩm quyền và nhà đầu tư về việc sửa đổi, bổ sung hợp đồng để tiếp tục thực hiện dự án”. Cụm từ mang tính quyết định ở đây là “để tiếp tục thực hiện dự án”. Quy định này rõ ràng chỉ hướng tới những dự án đang trong quá trình triển khai, thi công dở dang hoặc gặp bế tắc về mặt thủ tục khiến dòng vốn bị tắc nghẽn, không thể tiếp tục xây dựng. Mục đích của việc ký phụ lục sửa đổi hợp đồng là để tạo hành lang pháp lý mới cho các bên tiếp tục bắt tay nhau, hoàn thành nốt các hạng mục công trình còn lại.
Đối chiếu với thực tế của dự án nâng cấp tuyến đường bộ nối Phú Yên và Gia Lai, công trình này đã được nghiệm thu hoàn thành toàn bộ và đưa vào sử dụng từ năm 2020. Nói cách khác, đây là một bối cảnh “sự đã rồi”, dự án không còn bất kỳ hạng mục nào để mà “tiếp tục thực hiện” hay triển khai xây dựng. Do đó, việc Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk căn cứ vào một điều khoản yêu cầu “sửa đổi hợp đồng để tiếp tục thực hiện dự án” đối với một công trình đã bàn giao xong hơn 6 năm trước là một sự rập khuôn, lỗi nhịp về mặt tư duy pháp lý.
Hơn thế nữa, điều kiện tiên quyết của Nghị quyết 16 là phải có “sự thống nhất” giữa cơ quan nhà nước và nhà đầu tư. Bản chất của quan hệ hợp đồng BT là quan hệ dân sự, kinh tế bình đẳng giữa các bên. Khi một bên đã chủ động nộp đơn khởi kiện ra cơ quan tòa án để yêu cầu phân xử công minh về mặt dòng tiền và lãi suất, nghĩa là sự thống nhất, đồng thuận giữa hai chủ thể đã hoàn toàn đổ vỡ. Tại phiên tòa ngày 20/5/2026, việc không có sự đồng thuận nhưng Sở Xây dựng vẫn cam kết với Tòa án rằng “cần thời gian để các đương sự tự hòa giải” theo Nghị quyết 16 là không phù hợp.
Nếu nghiên cứu kỹ toàn văn Nghị quyết 16, một dự án đã hoàn thành đưa vào sử dụng và có các tranh chấp liên quan đến dòng tiền trả chậm, lãi phát sinh, về bản chất phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều khoản về quyết toán, bố trí vốn ngân sách hoặc bù trừ quỹ đất thực tế theo Điều 4 hoặc Điều 6, chứ không thể đánh đồng vào quy trình xử lý khủng hoảng của Điều 5. Sự nhầm lẫn dù vô tình hay hữu ý từ phía Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk đã vô tình biến một văn bản tháo gỡ của Chính phủ thành một thứ rào cản hành chính mới, kéo lùi tiến trình tiếp cận công lý của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp kiệt quệ, ngân sách chịu trận vì lãi chồng lãi
Hệ quả từ quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án của TAND tỉnh Đắk Lắk trước đề xuất của Sở Xây dựng không dừng lại ở những tranh cãi khô khan trên trang giấy pháp lý, mà nó ngay lập tức chuyển hóa thành những con số thiệt hại kinh tế nhức nhối cho cả hai phía. Đối với phía nguyên đơn là doanh nghiệp tư nhân, việc chôn vùi hàng trăm tỷ đồng vốn liếng vào một công trình công cộng suốt hơn nửa thập kỷ qua mà không được thanh toán đã là một cú đòn chí mạng. Dòng vốn bị đóng băng khiến doanh nghiệp mất đi cơ hội đầu tư, chi phí cơ hội bị triệt tiêu, hệ số an toàn tài chính rơi vào mức báo động đỏ.
Theo báo cáo tài chính và phương án tính toán của doanh nghiệp được trình bày trong đơn kiến nghị gửi Chánh án TAND tỉnh, tính đến thời điểm bắt đầu khởi kiện (tháng 6/2024), tổng số tiền mà UBND tỉnh Đắk Lắk có nghĩa vụ phải chi trả chi phí thực hiện dự án (đã có xác nhận của Kiểm toán Nhà nước) cùng với các khoản lãi quá hạn, lãi chậm trả giai đoạn 1 là khoảng 480 tỷ đồng. Tuy nhiên, do sự chậm trễ, dây dưa kéo dài của quá trình tố tụng, tính đến ngày vụ án được đưa ra xét xử (20/5/2026), tổng số tiền phải thanh toán cấu thành từ nợ gốc, các loại lãi chậm trả phát sinh mới và tiền phạt hợp đồng đã phình to lên tới 915.420.900.000 đồng.
Con số gần 1.000 tỷ đồng này là một minh chứng hùng hồn cho thấy sự nguy hiểm của căn bệnh trì trệ trong bộ máy tham mưu địa phương. Hãy làm một phép toán kinh tế đơn giản: Chỉ riêng trong khoảng thời gian hơn 2 năm kể từ ngày thụ lý vụ án đến nay, số tiền lãi phát sinh do chậm thanh toán mà ngân sách tỉnh Đắk Lắk phải gánh thêm đã tăng ròng hơn 61 tỷ đồng (từ mức 480 tỷ ban đầu). Phía doanh nghiệp tính toán chính xác rằng, trung bình cứ mỗi một ngày trôi qua mà khoản nợ này không được tất toán, số tiền lãi phát sinh từ nghĩa vụ trả chậm của UBND tỉnh Đắk Lắk sẽ tự động tăng thêm khoảng 130 triệu đồng. Đó là một dòng chảy tiền tệ vô hình nhưng vô cùng khốc liệt, trực tiếp bào mòn ngân sách địa phương.
Nhìn rộng ra, môi trường đầu tư kinh doanh của tỉnh Đắk Lắk chắc chắn sẽ phải chịu những tổn hại không nhỏ về mặt uy tín. Khi các nhà đầu tư nhìn vào vụ việc này, họ sẽ thấy một kịch bản đáng ngại: Doanh nghiệp bỏ tiền túi, gánh chịu rủi ro tín dụng để xây dựng hạ tầng cho địa phương sử dụng ổn định, nhưng khi đòi quyền lợi hợp pháp thì bị các cơ quan quản lý né tránh bằng cách vận dụng sai lệch các nghị quyết mang tính tháo gỡ của Trung ương. Niềm tin vào cam kết của chính quyền, niềm tin vào sự thượng tôn pháp luật và tính kiến tạo của bộ máy quản lý hành chính sẽ bị lung lay.
Để ngăn chặn tình trạng "sai chồng sai", TAND tỉnh Đắk Lắk và các cơ quan kiểm sát cấp tỉnh cần phải xem xét lại hồ sơ một cách công tâm, khách quan. Việc ban hành một Quyết định tiếp tục giải quyết vụ án trên tinh thần thượng tôn pháp luật, xét xử kịp thời và đúng bản chất là việc làm vô cùng cấp bách, tránh để lại những hệ lụy tài chính cho các nhiệm kỳ ngân sách tiếp theo.
