Ứng dụng công nghệ cao: "Lá chắn" bảo vệ môi trường bền vững tại Quảng Ninh

Việc ứng dụng hệ thống quan trắc tự động, trí tuệ nhân tạo và các quy trình xử lý chất thải tiên tiến không chỉ giúp tỉnh kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải mà còn là 'chìa khóa' hóa giải xung đột giữa phát triển công nghiệp nặng và mục tiêu bảo tồn xanh. Đây chính là nền tảng cốt lõi để Quảng Ninh hiện thực hóa lộ trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ 'nâu' sang 'xanh' một cách bền vững”.

"Chìa khóa" để giải quyết các thách thức về môi trường

Với quyết tâm không đánh đổi môi trường để phát triển kinh tế, những năm gần đây, Quảng Ninh tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ (KHCN) nhằm cải thiện môi trường sống.

Trong nhiều năm qua, Quảng Ninh được biết đến là thủ phủ của ngành than và các ngành công nghiệp nặng. Thách thức lớn nhất đối với tỉnh là kiểm soát lưu lượng bụi, khí thải và nước thải phát sinh liên tục từ các khu mỏ, nhà máy nhiệt điện và xi măng. Để giải quyết bài toán này, Quảng Ninh đã tiên phong xây dựng hệ thống quan trắc môi trường tự động quy mô lớn nhất cả nước.

Hệ thống "mắt thần" này không chỉ cung cấp dữ liệu thuần túy mà còn là nền tảng để ứng dụng các thuật toán phân tích, cảnh báo sớm khi có dấu hiệu bất thường, tạo môi trường sống trong lành cho người dân và du khách.

Ông Nguyễn Văn Tuân - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), cho biết: Trong giai đoạn 2026-2030, TKV sẽ tập trung triển khai các giải pháp công nghệ đột phá như thăm dò địa vật lý, khoan tự động hóa; phát triển lò chợ cơ giới hóa đồng bộ, thiết bị vận tải tự động, hệ thống giám sát khai thác trên nền tảng IoT-5G; nghiên cứu ứng dụng robot kiểm tra đường lò, bản đồ số 3D trong quản lý khai thác; xử lý và tái chế nước thải mỏ, giảm phát thải khí nhà kính.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, TKV đẩy mạnh hợp tác quốc tế, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời áp dụng các mô hình quản trị an toàn tiên tiến như ISO 45001, BBS, Zero Harm, coi an toàn và bảo vệ môi trường là ưu tiên hàng đầu. Với định hướng trên, TKV không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn từng bước xây dựng ngành Than hiện đại, xanh và bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Được biết, hiện nay toàn tỉnh đã lắp đặt và vận hành 171 trạm quan trắc môi trường tự động tại các vị trí xung yếu. Các dữ liệu về chất lượng không khí, nguồn nước và khí thải ống khói được truyền trực tiếp, liên tục 24/7 về Trung tâm điều hành thông minh của Sở Tài nguyên và Môi trường. Việc số hóa này đã giúp cơ quan quản lý nắm bắt được diễn biến chất lượng môi trường theo thời gian thực, hỗ trợ đắc lực cho công tác thanh tra, kiểm tra đột xuất.

Tầm nhìn đến năm 2030

Quảng Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% nước thải tại các khu đô thị và khu công nghiệp được xử lý đạt chuẩn, đồng thời thu hút ít nhất 2 dự án đốt rác phát điện hiện đại. Từng bước, tỉnh sẽ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong cảnh báo thiên tai và xây dựng hệ thống dữ liệu môi trường liên thông toàn diện.

Nhận định về bước chuyển mình này, ông Nguyễn Văn Công - Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết: “Thực hiện Nghị quyết số 10 đã tạo nền móng quan trọng, giúp công tác bảo vệ môi trường của Quảng Ninh chuyển từ ‘bị động xử lý’ sang ‘chủ động kiểm soát’. Đây không chỉ là sự tiếp nối về chủ trương, mà là định hướng chiến lược để Quảng Ninh tiếp tục giữ vững vai trò địa phương đi đầu cả nước trong việc nâng chuẩn quản lý, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh nhưng bền vững.”

Bên cạnh việc giám sát, Quảng Ninh đặc biệt chú trọng ứng dụng khoa học kỹ thuật để xử lý triệt để các nguồn gây ô nhiễm, biến chất thải thành tài nguyên. Tại các hầm mỏ, công nghệ xử lý nước bằng phương pháp hóa lý hiện đại đã biến nước thải hầm lò thành nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Tỉnh cũng khuyến khích dùng tro bay, xỉ đáy tại các nhà máy nhiệt điện để sản xuất vật liệu xây dựng, giảm áp lực lên các bãi thải.

Trong lĩnh vực giao thông và dịch vụ, Quảng Ninh đã thúc đẩy mạnh mẽ các giải pháp xanh. Hiện tỉnh có gần 1.200 xe taxi điện và hơn 600 xe điện hoạt động tại các khu vực cửa khẩu, đảo. Hệ thống chiếu sáng đô thị cũng được chuyển đổi sang đèn LED kết hợp năng lượng mặt trời, giúp tiết kiệm điện năng đáng kể.

Đánh giá về vai trò của công nghệ đối với doanh nghiệp, bà Vũ Thị Phương - Giám đốc Công ty TNHH Đức Tài nhận định: "Khoa học công nghệ chính là 'chìa khóa' mở ra lộ trình phát triển bền vững. Việc chuyển đổi sang phương tiện điện và ứng dụng phần mềm quản lý thông minh không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành mà còn giảm thiểu trực tiếp phát thải ra di sản. Chúng tôi coi đây là sự đầu tư tất yếu để nâng cao uy tín thương hiệu trong kỷ nguyên kinh tế xanh.

Đồng quan điểm này, ông Phạm Văn Thể - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh nhấn mạnh rằng cộng đồng doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ coi bảo vệ môi trường là "chi phí" sang "đầu tư". Ông cam kết Hiệp hội sẽ đồng hành cùng tỉnh để lan tỏa các mô hình kinh tế tuần hoàn, giúp doanh nghiệp tiếp cận các công nghệ ít phát thải, carbon thấp để nâng cao sức cạnh tranh.

Hành trình hướng tới một Quảng Ninh xanh không thể thiếu vai trò then chốt của khoa học công nghệ. Với sự đầu tư bài bản và sự đồng thuận từ chính quyền đến doanh nghiệp, Quảng Ninh đang chứng minh rằng công nghệ chính là "lá chắn" vững chắc nhất để giữ gìn những giá trị thiên nhiên quý giá cho các thế hệ mai sau.