Uy hiếp an toàn hàng không: Báo động đỏ từ những thiết bị bay tự phát

Trong thời gian gần đây, hàng loạt sự cố liên quan thiết bị bay không người lái và diều sáo xuất hiện tại khu vực sân bay Nội Bài, Cát Bi, buộc lực lượng chức năng phải điều chỉnh hoạt động khai thác để bảo đảm an toàn bay.

Theo thông tin từ Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, trong các ngày 6 và 7/6, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện thiết bị bay không người lái xuất hiện gần khu vực đường cất, hạ cánh. Một số chuyến bay đã phải thay đổi phương án khai thác để bảo đảm an toàn.

Tại sân bay Cát Bi (Hải Phòng), lực lượng chức năng cũng ghi nhận diều sáo gắn đèn LED xuất hiện gần khu vực hoạt động bay vào ban đêm, gây ảnh hưởng đến công tác điều hành khai thác.

Những sự cố này cho thấy nguy cơ xâm phạm vùng cấm bay không còn là tình huống cá biệt. Khi UAV, flycam ngày càng phổ biến, giá thành dễ tiếp cận và được sử dụng rộng rãi trong quay phim, chụp ảnh, khảo sát, nông nghiệp hay các hoạt động dân dụng khác, bài toán bảo đảm an toàn hàng không cũng trở nên phức tạp hơn.

Theo đại diện Cục Hàng không Việt Nam, nguy cơ từ UAV, flycam và các vật thể bay tự phát đối với hoạt động hàng không dân dụng đã trở thành vấn đề rất nghiêm trọng. Giai đoạn cất, hạ cánh là thời điểm nhạy cảm nhất của chuyến bay, bởi tàu bay hoạt động ở độ cao thấp, tốc độ lớn, tổ lái phải xử lý nhiều thông số trong thời gian rất ngắn.

Nếu UAV hoặc vật thể bay lạ va chạm với máy bay ở thời điểm này, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Cục Hàng không Việt Nam cho rằng đây không còn là những vụ việc đơn lẻ mà đã có dấu hiệu tái diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn khai thác bay, lịch bay của các hãng hàng không cũng như tính mạng, tài sản của hành khách và tổ bay.

Vấn đề đặt ra là không thể chỉ dừng ở việc phát hiện, xử lý sau khi thiết bị bay lạ đã xuất hiện trong khu vực nguy hiểm. Với đặc thù hoạt động hàng không, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể kéo theo việc thay đổi phương án khai thác, chậm chuyến, gián đoạn lịch bay và phát sinh thêm chi phí vận hành.

Trong khi đó, không ít người sử dụng UAV, flycam vẫn chưa nhận thức đầy đủ về khu vực cấm bay, khu vực hạn chế bay, nghĩa vụ xin phép và trách nhiệm pháp lý khi vận hành thiết bị. Với diều sáo, bóng bay hoặc các vật thể bay tự phát, rủi ro còn nằm ở tâm lý xem đây là hoạt động dân sinh thông thường, trong khi hậu quả đối với hàng không có thể rất lớn nếu xuất hiện gần khu vực sân bay.

Từ thực tế này, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng mức xử phạt, mà còn là hoàn thiện đồng bộ cơ chế quản lý, từ đăng ký thiết bị, cấp phép bay, tuyên truyền khu vực cấm bay đến đầu tư giải pháp kỹ thuật phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn từ sớm.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh vấn đề này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng hành vi sử dụng UAV, flycam không đúng khu vực, không đúng giấy phép hoặc xâm nhập vùng cấm bay có thể bị xử phạt hành chính theo quy định hiện hành.

Theo luật sư, trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hàng không hoặc hoạt động khai thác bay, người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý ở mức cao hơn tùy tính chất, mức độ vụ việc.

“Vấn đề đáng lo hiện nay là tốc độ phổ biến của thiết bị bay không người lái đang nhanh hơn khả năng kiểm soát thực tế. Nếu chỉ xử lý sau khi sự cố đã xảy ra thì rất khó giảm rủi ro cho hoạt động hàng không”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhận định.

Theo ông Phong, bên cạnh chế tài xử phạt, cần tăng cường tuyên truyền về vùng cấm bay, trách nhiệm của người sử dụng UAV, flycam; đồng thời đầu tư các giải pháp kỹ thuật để phát hiện, ngăn chặn từ sớm các hành vi vi phạm.

“Việc liên tiếp các sự cố tại khu vực sân bay cho thấy an toàn hàng không đang đối mặt với một dạng rủi ro mới từ các thiết bị bay nhỏ, dễ mua, dễ sử dụng nhưng khó kiểm soát nếu thiếu cơ chế quản lý phù hợp. Khi công nghệ ngày càng phổ biến, bảo vệ vùng trời quanh sân bay không thể chỉ trông chờ vào việc “đuổi theo” từng sự cố đã xảy ra”, Luật sư Phong nhấn mạnh.