An toàn tài chính trong thời đại số không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ kho tiền, két sắt hay cây ATM mà cốt lõi là bảo vệ chủ quyền số và niềm tin số của người dân..
Đây là quan điểm của Tiến sĩ Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam chia sẻ tại Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam năm 2026.
Theo ông Đào Minh Tú, ngành ngân hàng Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc giai đoạn phổ cập giao dịch số và bước sang giai đoạn phát triển chiều sâu. Đây là nơi trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ lượng tử (Quantum Technology) không còn là dự báo tương lai mà đã và đang trở thành những lực lượng công nghệ hiện hữu, vừa tạo động lực bứt phá vừa đặt ra thách thức chưa từng có đối với an toàn hệ thống tài chính - tiền tệ quốc gia nói chung, cũng như an ninh tài chính trong hoạt động của các ngân hàng thương mại và công ty tài chính nói riêng.
Ông cho biết, ngành ngân hàng đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình để khách hàng tự thao tác thủ công trên ứng dụng sang mô hình "Ngân hàng giao tiếp và hỗ trợ tự động". Mục tiêu của sự chuyển dịch này là nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro do thao tác từ phía người dùng. Thực tế, không phải người dân nào cũng thông thạo về công nghệ hay thiết bị thông minh, do đó rất dễ gặp rủi ro thao tác. Hiện nay, ngân hàng không còn là một công cụ thụ động mà đã trở thành một trợ lý thông minh, hiểu nhu cầu và chủ động bảo vệ khách hàng theo thời gian thực.
Sự dịch chuyển này diễn ra song song với hai làn sóng công nghệ lớn trên toàn cầu: Làn sóng thứ nhất là Trí tuệ nhân tạo (AI). AI ngày nay không chỉ dừng lại ở việc tạo văn bản hay hình ảnh mà đã phát triển năng lực suy luận và giải quyết các bài toán phức tạp. Tại Việt Nam, khoảng 80% doanh nghiệp đã ứng dụng AI vào hoạt động. Riêng ngành ngân hàng, có trên 70% tổ chức tín dụng đã ứng dụng AI trong chấm điểm tín dụng, định danh điện tử (eKYC), phát hiện gian lận và phòng chống rửa tiền (AML). AI đã tham gia sâu từ khâu tự động hóa quy trình đến việc hình thành các trợ lý AI tự chủ có thể thay thế con người thực hiện các tác vụ phức tạp trong dài hạn. Nhiều khách hàng gọi điện đến tổng đài ngân hàng được hỗ trợ ngay lập tức, người trả lời đó chính là các trợ lý AI chứ không phải nhân viên tư vấn truyền thống.
Làn sóng thứ hai là Công nghệ lượng tử (Quantum Technology). Máy tính lượng tử khai thác các hiệu ứng vật lý lượng tử để giải quyết các lớp bài toán phức tạp mà máy tính truyền thống không thể xử lý trong thời gian hợp lý, hứa hẹn tạo đột phá trong mô phỏng vật liệu, tối ưu hóa chuỗi cung ứng logistics và hỗ trợ nghiên cứu phát triển.
Bên cạnh các cơ hội lớn, ông nhận định, sự phát triển bứt phá của công nghệ cũng mang lại những thách thức rất thực tế. Thứ nhất, là tội phạm công nghệ cao và các thủ đoạn lừa đảo tinh vi. Tội phạm tài chính không còn là các cá thể nhỏ lẻ mà đã chuyển sang hình thức hoạt động có tổ chức, chuyên nghiệp và kết nối xuyên quốc gia. Tội phạm lợi dụng AI để tạo hình ảnh, giọng nói giả mạo vô cùng sống động (Deepfake), tự động quét tìm lỗ hổng hệ thống hoặc tạo kịch bản lừa đảo thao túng tâm lý để người dân tự tay chuyển tiền.
Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và Công ty An ninh mạng Viettel, năm 2025 Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng vào các cơ quan, doanh nghiệp; trong đó khoảng 41% số cuộc tấn công nhắm trực tiếp vào hệ thống tài chính - ngân hàng. Tuy nhiên, mắt xích yếu nhất không nằm ở công nghệ mà chính là con người. Gần 1,9 triệu tài khoản người Việt vẫn đặt mật khẩu rất đơn giản (như "123456"), và chỉ có 36% người dùng bày tỏ sự lo ngại về Deepfake - mức thấp nhất trong các loại hình rủi ro được khảo sát. Ngoài ra, theo Chỉ số sẵn sàng AI của Cisco, tại Việt Nam chỉ có 13% doanh nghiệp được xếp vào nhóm chuẩn bị đầy đủ cho AI; 63% doanh nghiệp xác định việc nâng cấp khả năng mở rộng và tính linh hoạt của hạ tầng CNTT là ưu tiên hàng đầu. Điều này cho thấy hạ tầng tính toán và lưu trữ dữ liệu vẫn là điểm nghẽn rất lớn hiện nay.
Thứ hai là rủi ro trong quản trị dữ liệu. Việc ứng dụng AI trong vận hành đặt ra rủi ro trực tiếp đối với công tác quản trị và an toàn dữ liệu. Khi dữ liệu đầu vào hoặc định nghĩa nghiệp vụ thiếu chuẩn xác, các hệ thống AI tự động sẽ nhân rộng sai sót với tốc độ cực nhanh, có thể đưa ra hàng triệu quyết định sai lầm chỉ trong vài giây trước khi hệ thống quản trị rủi ro kịp phát hiện. Bên cạnh đó là nguy cơ rò rỉ, lộ lọt thông tin nội bộ và dữ liệu nhạy cảm của khách hàng nếu công tác quản trị rủi ro không được kiểm soát chặt chẽ.
Thứ ba là nguy cơ từ công nghệ mới và đe dọa bẻ khóa lượng tử. Công nghệ lượng tử tạo ra đột phá lớn nhưng cũng mang theo nguy cơ đối kháng vô cùng nghiêm trọng: Sức mạnh tính toán lượng tử có thể bẻ gãy hầu hết các chuẩn mã hóa truyền thống đang bảo vệ toàn bộ giao dịch thanh toán, chữ ký số và dữ liệu ngân hàng hiện nay. Nếu năm 2019 giới khoa học ước tính cần khoảng 20 triệu Qubit để phá khóa thì đến năm 2025, con số này đã giảm xuống dưới 1 triệu Qubit. Nhóm chuyên gia an ninh mạng G7 và Liên minh Châu Âu (EU) đều đã đặt mốc thời gian từ năm 2030 đến năm 2032 cho việc bắt buộc chuyển đổi các hệ thống tài chính trọng yếu sang Mật mã kháng lượng tử (Post-Quantum Cryptography - PQC). Nếu chúng ta không chủ động nâng cấp sang hệ thống Mật mã hậu lượng tử có khả năng chống đỡ máy tính lượng tử ngay từ bây giờ, toàn bộ hệ thống bảo mật tài chính sẽ đứng trước rủi ro bị xuyên thủng trong tương lai.
Từ những thách thức trên, TS Đào Minh Tú nhấn mạnh, an toàn tài chính trong thời đại số không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ kho tiền, két sắt hay cây ATM mà cốt lõi là bảo vệ chủ quyền số và niềm tin số của người dân.
Ông đề xuất bảo vệ nghiêm ngặt dữ liệu ngân hàng, thông tin cá nhân và dữ liệu sinh trắc học theo Luật Dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân; bảo đảm các dữ liệu quan trọng được lưu trữ, xử lý tại các trung tâm dữ liệu an toàn trong nước. Đồng thời, ngành Ngân hàng cần từng bước tự chủ công nghệ lõi, phát triển các mô hình AI tiếng Việt chuyên ngành tài chính trên hạ tầng nội địa, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng và dịch vụ bảo mật từ nước ngoài.
Đặc biệt, cần quán triệt tinh thần Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 31/12/2025 của Ban Bí thư về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin và an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị. Nguyên tắc được đặt ra là hệ thống thông tin chưa bảo đảm an toàn thì kiên quyết không đưa vào sử dụng.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông cũng gợi mở 5 nhóm giải pháp trọng tâm.
Một là, chuẩn hóa dữ liệu nghiệp vụ và xây dựng khung quản trị AI rõ ràng. Các ngân hàng cần thống nhất định nghĩa dữ liệu trước khi đưa vào xử lý, đồng thời quy định ranh giới tự quyết của trợ lý AI. Những giao dịch có giá trị lớn hoặc nhạy cảm phải có sự phê duyệt của con người và được trang bị cơ chế dừng khẩn cấp.
Hai là, chuyển sang nền tảng xử lý dữ liệu theo thời gian thực. Thay vì tổng hợp dữ liệu vào cuối ngày, ngân hàng cần phân tích dòng dữ liệu tức thời để phát hiện các dấu hiệu bất thường như thiết bị lạ, vị trí giao dịch khác thường hoặc chuỗi chuyển tiền liên tục, qua đó kịp thời ngăn chặn giao dịch gian lận trước khi tiền rời khỏi tài khoản.
Ba là, xây dựng hệ thống cảnh báo và phòng vệ ba lớp. Lớp đầu tiên cảnh báo người dùng khi phát hiện dấu hiệu bị thao túng tâm lý; lớp thứ hai tự động tạm dừng các giao dịch có rủi ro cao; lớp thứ ba hỗ trợ khóa tài khoản tức thì 24/7 thông qua trợ lý ảo AI và phối hợp với lực lượng A05 để truy vết.
Bốn là, thiết lập các lớp bảo vệ kỹ thuật cho trợ lý AI, bao gồm vận hành trong hạ tầng riêng biệt, định danh riêng cho AI, sử dụng bộ lọc ngăn chặn việc lộ thông tin cá nhân và chống tấn công bằng câu lệnh, đồng thời giám sát nhật ký hoạt động không thể chỉnh sửa.
Năm là, xây dựng lộ trình nâng cấp mật mã hậu lượng tử (PQC), rà soát các hệ thống mã hóa cốt lõi như Core Banking và chữ ký số liên ngân hàng, bám sát định hướng của Ban Cơ yếu Chính phủ để chuẩn bị chuyển đổi sang các chuẩn mã hóa mới.
Bên cạnh 5 nhóm giải pháp trên, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đề xuất lộ trình 4 bước dành cho các tổ chức tín dụng, gồm: đánh giá thực trạng hạ tầng, nhân lực và dữ liệu; chuẩn hóa dữ liệu, lập kế hoạch chuyển đổi PQC; triển khai hệ thống chống lừa đảo và bảo vệ AI; xây dựng mạng lưới phối hợp liên ngành.
Trong đó, Cục An ninh mạng, Bộ Công an, được đề xuất chủ trì vận hành hệ thống phòng vệ chung, chia sẻ danh sách tài khoản lừa đảo và phối hợp xử lý tội phạm. Ban Cơ yếu Chính phủ định hướng, hỗ trợ các giải pháp mật mã an toàn, kháng lượng tử; ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ kết nối, chia sẻ dữ liệu gian lận theo thời gian thực, ngăn chặn các trang web và dịch vụ giả mạo.
Cùng với các giải pháp công nghệ, việc đào tạo nguồn nhân lực bảo mật chất lượng cao và nâng cao kỹ năng số cho người dân cũng cần được chú trọng, để mỗi người trở thành một mắt xích chủ động bảo vệ chính mình.
TS. Đào Minh Tú nhấn mạnh, AI và công nghệ lượng tử không chỉ đặt ra thách thức, mà còn là cơ hội để ngành Ngân hàng nâng tầm hạ tầng an toàn thông tin, chuyển đổi thành công sang mô hình ngân hàng thông minh, an toàn, hiệu quả. Bởi ở bất kỳ kỷ nguyên nào, niềm tin của người dân, doanh nghiệp và xã hội và sự an toàn của dòng vốn vẫn là nền tảng của thịnh vượng.
Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng chia sẻ trong bối cảnh hiện nay, niềm tin số (Digital Trust) không đơn thuần là điều kiện để người dân tiếp cận và sử dụng dịch vụ ngân hàng trực tuyến, mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của toàn hệ thống. Niềm tin này phải được bảo đảm bằng năng lực bảo vệ tài sản, dữ liệu và quyền lợi hợp pháp của khách hàng.
Ông Tiến cho biết ngành ngân hàng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Đồng thời, cho biết trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ tập trung triển khai một số định hướng chiến lược.
Thứ nhất, tăng cường công tác kết nối, chia sẻ thông tin an toàn giữa cơ quan quản lý, cơ quan thực thi pháp luật và các tổ chức tài chính, ngân hàng nhằm nâng cao hiệu quả cảnh báo và phòng ngừa gian lận.
Thứ hai, nâng cao năng lực ứng phó trên phạm vi toàn hệ thống, hoàn thiện cơ chế phối hợp, quy trình xử lý và khả năng phản ứng nhanh trước các nguy cơ an ninh mạng và gian lận tài chính.
Thứ ba, phát huy vai trò chủ động của các tổ chức tín dụng trong việc đầu tư, phát triển và ứng dụng công nghệ tiên tiến như Trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data Analytics) và các giải pháp xác thực danh tính sinh trắc học nhằm nâng cao năng lực phát hiện, cảnh báo sớm, phòng ngừa rủi ro và bảo vệ lợi ích hợp pháp của khách hàng.
"Một lá chắn an ninh tài chính số vững chắc không thể được hình thành từ những hệ thống bảo vệ riêng lẻ, mà phải dựa trên sự kết nối, chia sẻ thông tin và phối hợp hành động của toàn bộ hệ sinh thái. Kính thưa quý vị đại biểu, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đã mở ra những không gian phát triển rất lớn cho ngành ngân hàng và nền kinh tế. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả cơ hội đó, an toàn an ninh số và niềm tin số phải luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thúc đẩy phát triển hạ tầng ngân hàng số an toàn, nâng cao năng lực quản trị rủi ro công nghệ và ứng dụng AI; đồng thời tăng cường phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan để phòng chống gian lận, bảo vệ khách hàng và nâng cao khả năng chống chịu của toàn hệ thống", ông Hoàng Minh Tiến khẳng định.
Từ góc độ ngân hàng thương mại, ông Đàm Thế Thái, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank) cũng chia sẻ rằng, niềm tin số cần trở thành một hạ tầng dùng chung của nền kinh tế, với sự phối hợp giữa ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, ví điện tử, các nền tảng số và cơ quan quản lý.
Theo ông Thái, niềm tin số là yếu tố kết nối và bảo đảm sự vận hành thông suốt của toàn bộ hạ tầng kinh tế số. Dù hệ thống công nghệ, dữ liệu và dịch vụ số được đầu tư hiện đại đến đâu, người dân vẫn có thể từ chối sử dụng nếu thiếu kiến thức và không có niềm tin vào mức độ an toàn của các dịch vụ.
Đến năm 2025, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đã tăng gấp 28 lần; kinh tế số đóng góp khoảng 14% GDP. Số lượng hồ sơ sinh trắc học được thu thập đã vượt 178,2 triệu. Những con số này cho thấy quy mô phát triển nhanh chóng của hạ tầng số, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ dữ liệu và tài sản của người dùng.
Một trong những vấn đề đáng quan ngại theo ông Thái, là bản chất các cuộc tấn công mạng đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI). Dẫn Báo cáo Triển vọng An ninh mạng Toàn cầu 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), ông Thái cho biết, 94% ý kiến được khảo sát đánh giá AI là tác nhân có ảnh hưởng lớn nhất đến an ninh mạng.
Đáng chú ý, lừa đảo trực tuyến đã vượt qua mã độc tống tiền (ransomware), trở thành một trong những mối lo ngại hàng đầu của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp.
Cập nhật vụ việc thời sự hiện nay như Binance bị tấn công, với giá trị tài sản bị chiếm đoạt được nêu là 6,36 tỷ USD và Bybit bị chiếm đoạt 1,5 tỷ USD, ông Thái cho rằng đây là những cảnh báo về mức độ nghiêm trọng của rủi ro trên không gian số. Trong bối cảnh Việt Nam đang thí điểm thị trường tài sản mã hóa, yêu cầu bảo mật cần được đặt lên hàng đầu, nhất là khi dòng tiền ra vào thị trường đều có sự tham gia của hệ thống ngân hàng.
Ông cũng nhấn mạnh rằng, cần lưu ý các cuộc tấn công hiện nay không chỉ nhắm vào hạ tầng kỹ thuật, mà còn trực tiếp khai thác danh tính, quyền truy cập và hành vi của con người. Vì vậy, bảo vệ hệ thống không thể chỉ dừng ở tường lửa hay các giải pháp công nghệ mà cần kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập, nâng cao nhận thức của nhân sự và thiết lập cơ chế phối hợp ứng phó sự cố.
Từ thực tiễn quản trị, HDBank duy trì giao ban về an ninh mạng hằng tuần, rà soát quyền truy cập và cập nhật cảnh báo cho cả nhân sự công nghệ lẫn phi công nghệ. Qua đó, ngân hàng nâng cao năng lực phát hiện, ngăn chặn sự cố và phối hợp phong tỏa khẩn cấp dòng tiền khi phát sinh rủi ro. HDBank cũng chú trọng cung cấp thông tin minh bạch, kịp thời đến khách hàng, ông Thái cho biết.
Lãnh đạo HDBank đánh giá việc triển khai Đề án 06, ứng dụng VNeID và hệ thống SIMO đã tạo nền móng quan trọng cho việc xây dựng lá chắn niềm tin số quốc gia. Theo thông tin được ông dẫn tại diễn đàn, việc chia sẻ dữ liệu cảnh báo từ Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cùng sự tham gia của các tổ chức tín dụng, đã góp phần giảm gần 60% số vụ lừa đảo trực tuyến.
Ông cho hay, tại HDBank và hệ sinh thái Sovico, chiến lược bảo vệ niềm tin số được xây dựng trên 3 trụ cột gồm an toàn, thông minh và kết nối.
Ở trụ cột an toàn, ngân hàng áp dụng xác thực theo cấp độ rủi ro, quy mô và giá trị giao dịch nhằm vừa bảo đảm bảo mật, vừa duy trì sự thuận tiện cho khách hàng.
Với trụ cột thông minh, HDBank thí điểm ứng dụng AI để phát hiện gian lận theo thời gian thực, hỗ trợ thẩm định và phê duyệt tín dụng tự động trong khoảng 2-3 phút. Ngân hàng cũng nghiên cứu hợp tác với các chuyên gia quốc tế về AI và công nghệ lượng tử, hướng đến xây dựng các nhà máy AI (AI Factory) phục vụ hoạt động của ngân hàng và hệ sinh thái.
Trong khi đó, trụ cột kết nối hướng đến việc tích hợp dịch vụ tài chính vào các lĩnh vực như hàng không, bất động sản, logistics và nông nghiệp. Theo ông Thái, việc kết nối dữ liệu phải dựa trên sự đồng ý của khách hàng, qua đó giúp các đơn vị hiểu rõ hơn nhu cầu và nâng cao chất lượng phục vụ.
Từ kinh nghiệm vận hành, Phó Tổng Giám đốc HDBank đề xuất 3 hướng trọng tâm nhằm hình thành cộng đồng niềm tin số tại Việt Nam.
Thứ nhất, xây dựng hạ tầng niềm tin dùng chung, mở rộng cơ chế chia sẻ thông tin cảnh báo gian lận theo thời gian thực giữa ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, ví điện tử và các sàn giao dịch tài sản số.
Thứ hai, ban hành các chuẩn mực chung về an ninh mạng, bảo vệ nhân sự và quản lý quyền truy cập; đồng thời thúc đẩy phát triển AI có trách nhiệm, minh bạch và có khả năng giải trình. Chẳng hạn, khi sử dụng AI trong thẩm định tín dụng, khách hàng cần được biết rõ cơ sở để hồ sơ vay được chấp thuận hoặc từ chối.
Thứ ba, đẩy mạnh phong trào “Bình dân học vụ số”, phổ cập kiến thức về an toàn mạng đến mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn, giúp người dân nhận diện và chủ động phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo.
Theo ông Đàm Thế Thái, HDBank và hệ sinh thái Sovico sẵn sàng chia sẻ nền tảng công nghệ, kinh nghiệm vận hành và dữ liệu cảnh báo, đồng hành cùng Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan chức năng trong triển khai Đề án 06 cũng như các chương trình bảo đảm an ninh số.
"Xây dựng niềm tin số không phải là nhiệm vụ riêng của một ngân hàng hay một cơ quan quản lý. Đây phải là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái, trong đó mỗi mắt xích đều góp phần bảo vệ danh tính, dữ liệu và tài sản của người dân trên không gian số", ông Đàm Thế Thái khẳng định.
