Chi phí năng lượng chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản xuất ngành công nghiệp, trong khi CBAM của EU chính thức thực thi từ năm 2026. Vì vậy, giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng đã trở thành yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh.
Chi phí năng lượng, gồm điện, than, nhiệt, chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm của các ngành xi măng, sắt thép, hóa chất và phân bón. Đây cũng là những ngành tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải lớn, trong đó có những nguồn phát thải gắn liền với bản chất công nghệ sản xuất, đặc biệt ở ngành xi măng. Vì vậy, giảm phát thải và tiết kiệm chi phí năng lượng không chỉ nhằm giảm ô nhiễm môi trường, mà còn giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các tiêu chuẩn trong và ngoài nước.

Sức ép này đang tăng nhanh khi CBAM của EU bước vào giai đoạn áp dụng đầy đủ từ năm 2026. Doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường châu Âu phải kiểm kê, báo cáo lượng phát thải trong sản phẩm và có thể phải chịu chi phí carbon tương ứng. Theo chia sẻ của doanh nghiệp, phát triển xanh vừa là áp lực, vừa là cơ hội: đơn vị nào đi trước về công nghệ và nguồn điện sạch sẽ có lợi thế lớn hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ở trong nước, định hướng xanh hóa ngành vật liệu đã được xác lập rõ. Ngày 8/8/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 83-KL/TW về phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam, yêu cầu cơ cấu lại các ngành vật liệu xây dựng theo hướng hiện đại, tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính. Hiện đã có 51 doanh nghiệp xi măng tham gia thí điểm giảm phát thải khí nhà kính.
Về nguồn điện, Nghị định số 57/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý cho cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn. Mới đây, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 tiếp tục sửa đổi, bổ sung nghị định này, mở rộng phạm vi tham gia DPPA, trong đó có đơn vị bán lẻ điện tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp và khu công nghệ cao. Những quy định này mở thêm cánh cửa để doanh nghiệp tiếp cận điện tái tạo, nhưng từ chính sách đến thực tiễn sản xuất vẫn còn một khoảng cách cần thu hẹp.
Trước mắt, theo chia sẻ của doanh nghiệp xi măng, các nhà máy đang rà soát, quản lý chặt tiêu hao điện, than, nhiệt; hạn chế vận hành non tải, chạy không tải và giảm tổn thất năng lượng. Doanh nghiệp cũng nâng cao hiệu suất các thiết bị chính như lò nung, máy nghiền, hệ thống quạt, bơm; đẩy mạnh nghiên cứu sử dụng nhiên liệu thay thế, tận dụng nhiệt thải và giảm tỷ lệ clinker phù hợp với yêu cầu chất lượng sản phẩm.
Về dài hạn, doanh nghiệp tìm đến điện tái tạo để bổ sung nguồn cung. Tuy nhiên, với ngành xi măng và sắt thép, điện mặt trời lắp trên mái nhà máy chỉ đáp ứng được một phần nhỏ sản lượng điện tiêu thụ. Thậm chí, một số nhà máy xi măng lắp điện mặt trời đã không còn khả thi vì bụi bám nhiều làm giảm hiệu suất tấm pin, khiến công suất phát bị suy giảm.
Vậy làm thế nào để chuyển đổi năng lượng xanh hiệu quả, giảm chi phí đầu tư và đạt hiệu suất tối đa từ hệ thống đang là câu hỏi trăn trở của nhiều doanh nghiệp.
Khác với nhiều ngành khác, nhà máy hóa chất, phân bón thường đòi hỏi nguồn điện liên tục, ổn định, trong khi điện mặt trời, điện gió có tính biến động theo thời tiết. Vì vậy, bên cạnh tối ưu công nghệ và tiết kiệm năng lượng, doanh nghiệp cần tính đến giải pháp kết hợp điện tái tạo với hệ thống lưu trữ năng lượng và mua điện trực tiếp qua DPPA, vừa bảo đảm an toàn vận hành, vừa giảm phát thải.

Để đáp ứng các yêu cầu trên, doanh nghiệp phải vượt qua nhiều khó khăn, thách thức: vốn đầu tư lớn; công nghệ; giải pháp tích hợp nguồn điện tái tạo, lưu trữ năng lượng; yêu cầu kiểm kê, quản lý phát thải. Những vướng mắc này khó có thể được tháo gỡ bởi riêng doanh nghiệp, mà cần sự đồng hành, chia sẻ của cơ quan quản lý và các chuyên gia.
Nhằm tạo diễn đàn trao đổi giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức Diễn đàn “Năng lượng xanh cho ngành Hóa chất & Vật liệu xây dựng: Giải pháp đặt ra trong bối cảnh mới”. Diễn đàn diễn ra từ 13h30 đến 17h10 thứ Năm, ngày 26/11/2026 tại Hội trường VCCI, số 9 Đào Duy Anh, Hà Nội.
Diễn đàn kỳ vọng không chỉ là nơi chia sẻ kinh nghiệm, ghi nhận những ý kiến, đề xuất từ doanh nghiệp, mà còn góp phần tăng cường đối thoại, trao đổi và kết nối giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp. Qua đó, đóng góp những góc nhìn thực tiễn cho quá trình nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách và các quy định hướng dẫn, bảo đảm phù hợp với yêu cầu triển khai, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh trở thành động lực giúp các ngành sản xuất công nghiệp nặng tối ưu chi phí, giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.
Link đăng ký tham dự tại đây!