Giãn dân nội đô Hà Nội chỉ khả thi khi bảo đảm ổn định đời sống người dân, huy động đủ nguồn lực, gắn với mô hình đô thị tích hợp và quy hoạch tầm nhìn dài hạn.
HĐND TP Hà Nội mới đây đã thông qua Nghị quyết về các nội dung chính của Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Nội dung quy hoạch như tạo ra một cuộc cách mạng về kiến trúc cảnh quan đô thị, cách mạng về nhà ở, cách mạng về di sản, bảo tồn (chuyển từ tư duy “bảo tồn - cải tạo” sang tư duy “tái thiết giá trị”); tạo ra một cấu trúc quy hoạch mới, giải phóng nguồn lực về đất đai và kiến tạo giá trị mới; giải quyết tận gốc các điểm nghẽn hạ tầng, hướng tới một đô thị phát triển, xanh, thông minh và bền vững.
Thực tiễn giải phóng mặt bằng để xây dựng quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm cho thấy, yếu tố cốt lõi trong triển khai quy hoạch Thủ đô không chỉ là tầm nhìn, mà là hệ thống giải pháp và nhiệm vụ trọng tâm để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra.
Việc kiểm soát mật độ dân số hợp lý được xem là chìa khóa để giảm áp lực hạ tầng, đồng thời mở đường cho mô hình phát triển Thủ đô mới với nhiều cực tăng trưởng và trung tâm chức năng.
Sau khi mở rộng địa giới hành chính năm 2008, Hà Nội tiếp tục lập quy hoạch mới vào năm 2011. Giai đoạn gần đây, Thủ đô đồng thời triển khai hai quy hoạch lớn gồm Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065. Hai quy hoạch này đã được Bộ Chính trị thống nhất và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 12/2024.
Hiện nay, Thành phố đang tích hợp hai quy hoạch này thành một quy hoạch thống nhất. Thành ủy yêu cầu quy hoạch mới phải có tầm nhìn 100 năm, với những định hướng lớn, mang tính chiến lược.
Theo đó, nếu như quy hoạch được phê duyệt năm 2024 xác định 5 cực tăng trưởng, 5 trục không gian và hành lang kinh tế với 5 trục xuyên tâm, thì trong bản quy hoạch mới tầm nhìn 100 năm, Hà Nội được định hình với 9 cực tăng trưởng và 9 không gian, hành lang kinh tế chủ đạo.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa quy hoạch tầm nhìn 100 năm, Thủ đô sẽ phải đối mặt với ba thách thức lớn.
.jpeg)
Thứ nhất là bài toán kế thừa các quy hoạch cũ, làm sao tạo được đột phá nhưng không gây xung đột, phá vỡ những nền tảng đã được hình thành trong nhiều giai đoạn trước.
Thứ hai là vấn đề nguồn lực để triển khai các mục tiêu và dự án quy mô lớn, đặc biệt trong bối cảnh áp lực tài chính xã hội gia tăng, chi phí vốn cao và dư địa ngân sách có hạn.
Thứ ba là mối liên kết vùng giữa Hà Nội với các địa phương lân cận trong Vùng Thủ đô. Nhiều trục không gian phát triển không thể tách rời ranh giới hành chính. Ví dụ như trục sông Hồng, Hà Nội hiện đặt ra chiều dài khoảng 40 km, trong khi Hưng Yên đề xuất mở rộng lên 60 km. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và thống nhất giữa các địa phương.
Bên cạnh đó, việc di dời còn đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng, lấy ổn định đời sống người dân làm trung tâm. Đây cũng được xem là “điểm rơi” then chốt quyết định tính bền vững của quá trình phát triển Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.
Hà Nội cần đa dạng hóa nguồn lực xã hội, trong đó vai trò của doanh nghiệp trong đầu tư, xây dựng các khu tái định cư mới là đặc biệt quan trọng. Những khu vực này không chỉ đáp ứng nhu cầu ở, mà phải bảo đảm điều kiện sinh hoạt, hạ tầng dịch vụ và cơ hội việc làm để người dân có thể ổn định cuộc sống lâu dài.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn mô hình phát triển đô thị phù hợp cũng mang ý nghĩa quyết định. Các mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), phát triển không gian công cộng và các khu đô thị tích hợp, đa chức năng sẽ tạo nền tảng quan trọng để thực hiện hiệu quả chủ trương giãn dân, giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử.
