AI có thể giúp giảm 45% thời gian thủ tục hành chính, giúp bác sĩ tập trung chuyên môn thay vì nhìn vào máy tính xử lý hồ sơ.
Thực trạng tại các cơ sở y tế hiện nay ghi nhận một tình trạng “ngược đời”: bác sĩ đang bị phải dành thời gian cho máy tính nhiều hơn dành cho con người. Những chuyên gia trực tiếp làm việc trong ngành như bác sĩ Huyền Tôn Nữ Thụy My, Nhà sáng lập & Nhà lãnh đạo KinderHealth, phản ánh rằng đội ngũ y tế phải tập trung gõ máy và ghi chép hồ sơ thay vì thực hiện các tương tác trực tiếp với bệnh nhân. Sự lệch pha này tạo ra những điểm gãy trong quy trình vận hành y tế, nơi công nghệ thay vì giải phóng sức lao động lại đang trở thành một rào cản vô hình đối với việc thực hành y đức.
Các con số định lượng về áp lực hành chính cho thấy mức độ lãng phí nguồn nhân lực trình độ cao ở quy mô lớn. Theo số liệu từ ông Vũ Hoàng Thương, Phụ trách Giải pháp y tế số HOPT, thủ tục hành chính hiện nay chiếm từ 40% đến 45% tổng thời gian làm việc của nhân viên y tế. Đây là một tỷ lệ gây áp lực nặng nề lên hiệu suất chung. Khi gần một nửa thời lượng làm việc được dùng để xử lý giấy tờ và dữ liệu hệ thống, thời gian thực tế dành cho hoạt động lâm sàng bị bóp nghẹt. Tại Bệnh viện Nhi Đồng 2, một điểm nóng về khám chữa bệnh, áp lực này được mô tả sinh động qua số liệu của BS Huyền Tôn Nữ Thụy My: một bác sĩ phải thực hiện thăm khám cho hơn 100 bệnh nhân chỉ trong một buổi sáng, kéo dài từ 7:00 đến 11:00.
Sự dồn nén về mặt thời gian tạo ra những tình huống y tế người bệnh phải trải qua quy trình chờ đợi kéo dài trung bình 1 tiếng đồng hồ, nhưng thời gian tiếp xúc thực tế với bác sĩ tại phòng khám chỉ đạt vỏn vẹn 1 phút 30 giây. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi này, việc thiết lập một chẩn đoán chính xác và tạo dựng sự tin tưởng là thử thách cực đại. BS Huyền Tôn Nữ Thụy My chia sẻ rằng gánh nặng của những việc không chuyên môn khiến bác sĩ luôn trong trạng thái vội vã, không đủ thời gian để thực hiện tỉ mỉ các thao tác với bệnh nhân.
Trước thực trạng này, việc tích hợp Trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình vận hành được xác định là chìa khóa để tái cấu trúc thời gian y tế. Khả năng giải phóng sức lao động của AI bắt đầu từ việc đóng vai trò một trợ lý hành chính trong quản lý vận hành và điều dưỡng. Ông Vũ Hoàng Thương chỉ ra rằng các hệ thống tự động hóa ghi chép bàn giao trực giúp giảm thiểu đáng kể thời gian thao tác thủ công vốn là điểm yếu trong quản trị bệnh viện hiện nay.
Ứng dụng công nghệ này còn can thiệp sâu hơn vào giai đoạn trước khi thăm khám để tinh gọn quy trình lâm sàng. Giải pháp sử dụng biểu mẫu chuẩn qua AI, hay còn gọi là “previsit questionnaire”, cho phép bác sĩ nắm bắt đầy đủ thông tin bệnh lý trước khi bệnh nhân bước vào phòng khám. BS Huyền Tôn Nữ Thụy My nhận định rằng khi các tác vụ thu thập dữ liệu được AI đảm nhiệm, bác sĩ sẽ có thêm thời gian để thực hiện những cử chỉ mang tính nhân văn như “nhìn vào mắt bệnh nhân, nắm bàn tay bệnh nhân” thay vì dán mắt vào màn hình.
Dù mang lại triển vọng lớn, việc triển khai AI y tế vẫn đối mặt với những rào cản kỹ thuật và rủi ro quản trị nghiêm trọng. Ông Vũ Hoàng Thương cảnh báo về nguy cơ hệ thống AI bị tấn công bởi các công cụ AI đối địch, dẫn đến hậu quả lộ lọt thông tin sức khỏe nhạy cảm của người bệnh. Về mặt chuyên môn, BS Huyền Tôn Nữ Thụy My lưu ý hiện tượng “ảo giác” (Hallucination), một lỗi kỹ thuật khiến AI đưa ra các kết quả sai lệch nhưng lại trình bày dưới hình thức rất chắc chắn, gây nguy hiểm cho quá trình ra quyết định.
Phân tích sâu hơn về giới hạn của công nghệ, các chuyên gia nhấn mạnh AI không thể thay thế con người trong các tình huống mơ hồ hoặc đòi hỏi sự cảm thông. BS Huyền Tôn Nữ Thụy My khẳng định công nghệ chưa thể cung cấp một liệu pháp “tâm lý điều trị” thực thụ dựa trên sự kết nối giữa người với người. Điều này cho thấy AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải thực thể thay thế hoàn toàn vai trò của người thầy thuốc.
Dựa trên thực tế vận hành và các rủi ro hiện hữu, các chuyên gia đưa ra lộ trình kiến nghị cụ thể cho việc ứng dụng công nghệ. Giải pháp cấp bách nhất là ưu tiên ứng dụng AI vào việc giảm bớt các thủ tục giấy tờ và quản lý vận hành nhằm giải phóng thời gian cho nhân viên y tế tập trung vào nhiệm vụ cốt lõi. Ông Vũ Hoàng Thương nhấn mạnh việc tập trung hỗ trợ hành chính là bước đi thực tế và hiệu quả nhất trong giai đoạn hiện tại.
Song song với việc giảm tải hành chính, cơ chế kiểm soát chuyên môn cần được thiết lập chặt chẽ. Kiến nghị được đưa ra là duy trì mô hình “Human in the loop”, đảm bảo bác sĩ phải luôn là người thẩm định cuối cùng đối với mọi kết quả do AI cung cấp để triệt tiêu các sai sót lâm sàng tiềm ẩn. Việc tái cấu trúc y tế bằng AI không đơn thuần là chạy theo xu hướng công nghệ, mà là nỗ lực trả lại cho bác sĩ quyền được nhìn bệnh nhân thay vì nhìn máy tính.
